Ελληνικό «μπλόκο» στους κάτω των 15 ετών

Την πλήρη απαγόρευση της πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για νέους που δεν έχουν συμπληρώσει τα 15 έτη, προωθεί η κυβέρνηση, επιλέγοντας ένα αυστηρότερο πλαίσιο σε σχέση με την πρόσφατη πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Ωστόσο, πίσω από το ελληνικό «αυστηρό μπλόκο» παραμένει ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιος θα υποχρεώσει τις διεθνείς πλατφόρμες να εφαρμόσουν ένα εθνικό ηλικιακό όριο, όταν η ευρωπαϊκή ρύθμιση θα αφήνει ανοιχτή την πόρτα στους εφήβους 13–14 ετών;

Τη χρησιμότητα της νομοθετικής πρωτοβουλίας ανέδειξε ο Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, στο χθεσινό υπουργικό συμβούλιο, δηλώνοντας ότι «η Ελλάδα προχωρά ένα βήμα παραπέρα από τις προτάσεις της Κομισιόν».

Η κυβέρνηση συνδέει την παρέμβασή της με την ψυχική υγεία, τον ύπνο και τη συγκέντρωση των παιδιών, επισημαίνοντας ότι ένας στους τέσσερις μαθητές αναφέρει υπερβολική χρήση και ανάγκη βοήθειας.

«Παράθυρο»

Η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στο ελληνικό σχέδιο και την πρόταση της Κομισιόν αφορά τις ηλικίες 13 και 14 χρόνων. Το ελληνικό σχέδιο δεν προβλέπει για τις συγκεκριμένες ηλικίες οποιαδήποτε εξαίρεση, ούτε και με γονική συγκατάθεση. Αντίθετα, το ευρωπαϊκό EU KIDS Act επιτρέπει στις πλατφόρμες των social media να προσφέρουν ειδικούς λογαριασμούς, τους οποίους θα δημιουργεί και θα ελέγχει ο κηδεμόνας, με περιορισμένες λειτουργίες, έως μία ώρα ημερήσιας χρήσης και γονική έγκριση των επαφών.

Για τους εφήβους κάτω των 13 ετών θα απαγορεύεται η δημιουργία λογαριασμού, ενώ από την ηλικία των 15 θα επιτρέπεται η αυτόνομη πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Το όριο

Πάντως, στη χθεσινή επίσημη κυβερνητική ανακοίνωση υπάρχει μια σημαντική διευκρίνιση: για την εφαρμογή του ελληνικού ορίου, όλα τα παιδιά που γεννήθηκαν την ίδια χρονιά θεωρείται ότι συμπληρώνουν την απαιτούμενη ηλικία την 1η Ιανουαρίου. Συνεπώς, η πρόσβαση δεν θα περιμένει υποχρεωτικά τα πραγματικά 15α γενέθλια. Για παράδειγμα, παιδί που γίνεται 15 ετών τον Δεκέμβριο, θα αποκτά δικαίωμα πρόσβασης στα κοινωνικά δίκτυα από τον Ιανουάριο του ίδιου έτους.

Η έναρξη ισχύος του μέτρου προβλέπεται για την 1η Ιανουαρίου 2027. Οι πλατφόρμες καλούνται να χρησιμοποιούν αποτελεσματικές και αξιόπιστες λύσεις επαλήθευσης της ηλικίας, με περιορισμό των προσωπικών δεδομένων. Οι εφαρμογές Kids.gov.gr Wallet και Gov.gr Wallet, αναφέρονται ως ενδεδειγμένα εργαλεία, χωρίς υποχρεωτική χρήση ή αποκλεισμό ισοδύναμων λύσεων.

Το δυσκολότερο ζήτημα, όμως, είναι η επιβολή του μέτρου. Το ηλικιακό όριο εντάσσεται στον εφαρμοστικό νόμο του ευρωπαϊκού Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA). Δεν δημιουργείται, δηλαδή, κάποιος νέος φορέας, ούτε αυτοτελές σύστημα προστίμων.

Η κυβέρνηση παραπέμπει στις υφιστάμενες αρμοδιότητες του ΕΣΡ, της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων και της ΕΕΤΤ. Μάλιστα, για πάροχο εγκατεστημένο σε άλλο κράτος-μέλος της ΕΕ, η καταγγελία θα μπορεί να υποβληθεί και στην Ελλάδα, όμως η ΕΕΤΤ θα τη διαβιβάζει στον συντονιστή της χώρας εγκατάστασης. Εκείνος θα αναλαμβάνει τη διερεύνηση του συμβάντος και τις ενδεχόμενες κυρώσεις.

Για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες, η ανάληψη των υποθέσεων θα γίνεται από την Κομισιόν, εφόσον έχει ήδη κινήσει σχετική διαδικασία. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι εταιρείες αποκτούν αυτομάτως δικαίωμα να αγνοούν την ελληνική νομοθεσία, επικαλούμενες τις διαφορετικές προβλέψεις της ΕΕ. Σημαίνει, όμως, ότι η αυστηρότερη ελληνική ηλικιακή απαγόρευση χρειάζεται σαφή νομική θεμελίωση και εφαρμόσιμη διασύνδεση με τις διασυνοριακές αρμοδιότητες εποπτείας.

Σύμφωνα με νομικούς κύκλους, η προσθήκη ενός αυστηρού εθνικού ορίου ηλικίας δεν αποδεικνύει, από μόνη της, ότι κάθε παράβασή του θα ενεργοποιεί τις κυρώσεις του DSA.

Επομένως, δεν μπορεί ακόμη να προεξοφληθεί ούτε η αποτελεσματική συμμόρφωση αλλά ούτε και η ατιμωρησία. Ζητούμενο, τονίζουν οι νομικοί, είναι να αποσαφηνιστεί ποια Αρχή θα ελέγχει την ελληνική «αυστηρότερη απαγόρευση πρόσβασης στα social media», με ποια διάταξη θα επιβάλλει κυρώσεις και πώς θα αντιμετωπίζει τις αντιρρήσεις των παρόχων για τη συμβατότητά της με το ενωσιακό πλαίσιο. Πάντως, η κυβέρνηση αναγνωρίζει ρητά ότι η ελληνική νομοθεσία θα προσαρμοστεί, εφόσον απαιτηθεί.

Την ίδια στιγμή, η Κομισιόν προτείνει παράλληλα, ευρύτερη προστασία των παιδιών: ασφαλή σχεδιασμό υπηρεσιών, περιορισμό εθιστικών λειτουργιών και υποχρεώσεις για διαμοιρασμό βίντεο, παιχνίδια, εφαρμογές και τεχνητή νοημοσύνη. Οι δικλίδες αυτές συνεχίζονται μέχρι τα 18.