Ботай мен Тұмар: Қазақстанда Пржевальский жылқысы тағы құлындады
Қазақстанда Пржевальский жылқысы құлындады. Оларға Ботай және Тұмар деген есімдер берілді, толығырақ - Tengri Life материалында.
Ботай мен Тұмар
Ботай - Тесса есімді биенің құлыны, ал Тұмар Умбра есімді биеден туған. Екі бие де Қазақстанға 2024 жылы Берлиндегі Тирпарктен әкелінген болатын.
Тұмар құлын / Фото: Экология және табиғи ресурстар министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті
Экология және табиғи ресурстар министрлігінің мәліметінше, алдымен 2026 жылғы 22 тамызда "Алтын Дала" резерватының аумағында орналасқан "Әліби" реинтродукция орталығында Ботай туған. Кейінірек үйірде екінші құлын - Тұмар пайда болды.
Құлындардың есімдері ерекше мағынамен таңдалды. Ботай есімі жылқыны қолға үйрету тарихында маңызды рөл атқарған аттас археологиялық мәдениетпен байланысты. Тұмар - қорғанышты бейнелейтін қазақтың дәстүрлі бойтұмары.
Ботай құлын / Фото: Экология және табиғи ресурстар министрлігі Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті
Құлындардың қазіргі жағдайы қалай?
Қазір құлындардың туғанына бір айдан асты. Биелердің екеуі де құлындарының жанында, ал мамандар жануарлардың жағдайын үнемі бақылап отыр.
Ботай мен Тұмар айналадағы аумақпен белсенді танысып жатыр. Сыртқы белгілері бойынша олар ересек Пржевальский жылқыларына ұқсайды: дене бітімі шымыр, жалы қысқа әрі тік, түсі құм түстес-қоңыр. Аяқтары қоңырқай реңкті, ал жотасының бойында өзіне тән қара жолағы бар.
Биенің құлындауы неге маңызды?
Реинтродукция бағдарламасы үшін төл алу - негізгі кезеңдердің бірі.
Ботай мен Тұмар құлындары бұған дейін еуропалық хайуанаттар бағынан әкелінген жылқылардан Қазақстан жерінде туды. Олардың дүниеге келуі жануарлардың жергілікті жағдайға бейімделгенін және сәтті көбейіп жатқанын айғақтайды.
Болашақта бұл құлындар Қазақстан даласында Пржевальский жылқыларының өз бетінше өмір сүретін популяциясын қалыптастыруға қатысуы тиіс.
Пржевальский жылқысы Қазақстанға қалай қайтарылып жатыр?
Ботай мен Тұмардың тууы "Жабайы жылқыларды қайтару" жобасының жаңа кезеңі болды. Бағдарламаның мақсаты - жануарды өзінің тарихи мекеніне қайтару және табиғи ортада өз бетінше өмір сүріп, көбеюге қабілетті тұрақты популяция құру.
Алғашқы жеті жылқы Қазақстанға еуропалық хайуанаттар бағынан 2024 жылы келді. Олар "Алтын Дала" резерваты аумағындағы "Әліби" реинтродукция орталығына орналастырылды. 2025 жылы елге тағы жеті жануар, ал 2026 жылы тағы сегізі жеткізілді.
2029 жылға дейін Қазақстанға 40-қа жуық Пржевальский жылқысын әкелу жоспарланған.
Қазір жануарлар бейімделудің маңызды кезеңінен өтіп жатыр. Мамандар оларды бақылап, табиғи ортаға барынша жақын жағдайда өмір сүруге біртіндеп дайындап жатыр.
Еуразияның соңғы жабайы жылқылары
Пржевальский жылқысы Еуразиядағы жабайы жылқылардың сақталып қалған соңғы түрі болып саналады. Бұрын бұл жануарлар Орталық Азияны мекендеген, бірақ уақыт өте келе Қазақстанның жабайы табиғатынан жойылып кеткен еді.
Анықтама: Пржевальский жылқысы - жылқылардың жабайы түрі. Қазақстанның биоалуантүрлілікті сақтау қауымдастығының мәліметінше, бұл түрді орыс географы әрі саяхатшысы Николай Пржевальский 1878 жылы (кей деректер бойынша 1879 жылы) Лобнор көлі маңында ашқан. 1881 жылы профессор Иван Поляков түрдің алғашқы ғылыми сипаттамасын дайындады. Табиғи ортада Пржевальский жылқылары шағын топтармен - әдетте 10-15 жануармен өмір сүреді. Үйірді ересек айғыр бастайды. Жануарлар суыққа төзімді және қыста қарды тебіндеу арқылы азық таба алады.
Қазір Пржевальский жылқылары тарихи мекеніне қайтарылып жатыр. Қазақстанда туған екі құлын осы бағдарламаның бір бөлігі және жабайы табиғатқа жіберу жоспарланған жануарлардың келесі буыны болды.
Айта кетейік, Ботай мен Тұмар - Қазақстанда дүниеге келген Пржевальский жылқысының жалғыз құлындары емес. Жақында Алматы хайуанаттар бағында Құрбанкүл есімді бие құлындап, оған Желмая деген есім берілді. Құлын 2026 жылғы 14 маусымда туған. Анасы үшін бұл - екінші құлын.