“Нотариус пәтер таза деді“: Ақтөбедегі жеті отбасы неге баспанасынан айырылып қалуы мүмкін?

Ақтөбеде жеті отбасы жаңадан салынған үйден сатып алған пәтерлерінен айырылып қалуы мүмкін. Мәміле нотариус арқылы ресімделген. Тұрғындар құрылыс компаниясы менеджерінің алаяқтық схемасы туралы білмегенін айтады. Енді құрылыс салушы сот арқылы жылжымайтын мүлікті қайтаруды талап етіп жатыр, ал сатып алушылар баспанасыз да, ақшасыз да қаламыз ба деп қауіптенеді, деп хабарлайды Tengri Home тілшісі.
Бірнеше отбасы Ақтөбе орталығындағы тұрғын үй кешенінен пәтерлерді 2024 жылы сатып алған. Олардың айтуынша, жылжымайтын мүлікті құрылыс компаниясының менеджері сатқан. Ол пәтерлерді көрсетіп, үй-жайларға кіру мүмкіндігіне ие болған және тікелей сату бөлімінде жұмыс істеген. Сондықтан клиенттер әйелдің әрекеті заңды екеніне еш күмәнданбағандарын айтады.
Сатып алушылардың бірі - көпбалалы ана Гүлмира Сағынова. Ол Ақтөбеге 2024 жылы Құлсарыдағы су тасқынынан кейін Атырау облысынан көшіп келген.

"Су тасқыны салдарынан үйім қирағаннан кейін мемлекет маған өтемақы төледі, сол ақшаға осы ТҮК-тен пәтер сатып алдым. Маған қызмет көрсеткен менеджер өзін нық ұстап, бейнебір басшы сияқты жүрді. Қолында осы үйдегі көптеген пәтердің кілті болды және біз сұраған кез келген пәтерді көрсете алатын. Сондықтан оны алаяқ деп ойымызға да келмеді", - дейді Гүлмира Сағынова.

Гүлмира Сағынова. Фото Tengrinews.kz
Алайда шамамен жарты жылдан кейін Гүлмираны полицияға айғақ беруге шақыртқан. Кейінірек ол өз мүлкім деп санаған пәтердің сот дауына айналғаны белгілі болды.

"Құрылыс салушы пәтерді қайтаруымды талап етіп, үстімнен арыз жазды, ал бірінші сатыдағы сот оны қолдады. Енді мені балаларыммен бірге көшеге шығармақшы. Бірақ мен одан ұрлаған жоқпын, пәтерді сатып алдым ғой. Бұл қалай болғаны? Мен қайда барамын? Баратын жерім жоқ", - дейді әйел.

Осыған ұқсас жағдай Қанағат Құлмановтың да басынан өткен. 2024 жылы ол осы тұрғын үй кешенінен үш бөлмелі пәтер сатып алған. Бірақ баспананы бастапқыда Ләззат Алмағамбетова сатып алып, бір жарым айдан кейін оны әлі әрленбеген (черновой) күйінде Құлмановқа қайта сатқан.
Ер адам жөндеу жүргізіп, үйге қоныстанған, бірақ шамамен алты айдан кейін полициядан шақырту алған. Сол кезде ол пәтерге тыйым салынғанын алғаш рет білген.

"Мені Сазды полиция бөліміне жауап алуға шақырды. Содан кейін құрылыс салушы мені сотқа берді. Бірінші сатыдағы сот пен апелляция менің пайдама шешім шығарып, пәтерді маған қалдырды. Бірақ компания кассациялық шағым түсіріп, жақында кассация олардың талап арызын қанағаттандырды. Енді маған баспананы босату туралы хабарлама келді. Бұл қалай болғаны? Мен адал сатып алушымын ғой. Сатып алу-сату мәмілесін нотариус арқылы ресімдедім. Бәрі дұрыс па деп жүз рет сұрадым. Нотариус пәтердің таза екенін, ешқандай қамау мен ауыртпалық жоқ екенін айтқан болатын. Ал соңында мені баспанасыз да, ақшасыз да қалдырғысы келеді", - деп кейиді Қанағат Құлманов.

Енді ер адам ақшаны алғашқы сатушыдан қайтаруды талап етпек. Алайда Ләззат Алмағамбетованың өзі де осы схеманың құрбаны болғанын және заңсыз сатылым туралы білмегенін айтады.

"Мен де бұл пәтерді басқаларға сатқан сол менеджер арқылы алдым. Ол баспананы өзі көрсетті, құрылыс фирмасының кеңсесіндегі сату бөлімінде отырды. Қолында осы ТҮК-тегі пәтерлердің барлық техникалық паспорттары мен кілттері болды. Кез келген есікті еркін ашып, көрсетіп жүрді. Оның алаяқ екенін мен қайдан білейін? Біз онымен бірге нотариусқа бардық, менің көзімше пәтерді тексерді - ешқандай қамау мен ауыртпалық болған жоқ. Сол жерде сатып алу-сату шартын жасап, ақшасын бердім. Егер ол алаяқ болса, құрылыс салушы шығынын содан талап етсін. Біз неге зардап шегуіміз керек?" - дейді Ләззат Алмағамбетова.

Ләззат Алмағамбетова. Фото Tengrinews.kz
Осындай жағдайға жеті отбасы тап болған. Барлығы да пәтерлерді алаяқтығы үшін сотталған бір менеджерден сатып алғанын айтады. Қылмыстық іс материалдарына сәйкес, ол 148 миллион теңгені иемденіп кеткен. Менеджер жалған сенімхат дайындап, басшылықтың жоқтығын пайдаланып, пәтерлерді сатып, ақшаны тікелей сатып алушылардан алып отырған.
Құрылыс салушының мүддесін қорғаған адвокат Айбек Қоянбаевтың айтуынша, құрылыс компаниясының бұрынғы менеджері барлығы 15 нысанды - 13 пәтер мен екі тұрғын емес жайды заңсыз сатқан.

"Сегіз пәтер бойынша шығынды ол сотқа дейінгі тергеу барысында өтеді. Жеті пәтер бойынша компания тергеу органдарына жүгінді. Қылмыстық іс сотқа жолданып, Ақтөбе қалалық №2 сотының 2025 жылғы 2 шілдедегі үкімімен аталған менеджер бас бостандығынан айыру жазасына кесілді", - деді құрылыс салушы өкілі Айбек Қоянбаев.

Құрылыс компаниясының өзі пікір білдіруден бас тартты. Жағдайды адвокат түсіндірді. Оның айтуынша, құрылыс салушы да өзін зардап шегуші тарап деп санайды. Заңгердің айтуынша, алаяқтық мәмілелер жасалған кезде бұл пәтерлердің барлығы басқа меншік иелеріне тиесілі болған, сондықтан менеджердің оларды қайта сатуға құқығы болмаған.

"Менеджердің алдағы уақытта келтірілген барлық шығынды өтей алмайтынын ескере отырып, компания оны азаматтық іс жүргізу тәртібімен өндіріп алуды ұйғарды. Қазіргі таңда екі талап арыз бойынша жеңіске жеттік: бірі - Қазақстан Республикасының кассациялық сотында, екіншісі - Ақтөбе қалалық №1 сотының бірінші сатысында. Алдағы уақытта компания өз мүлкін өндіріп алуды және бұл пәтерлерді нағыз иелеріне қайтаруды жалғастырады", - деді адвокат.

Бұл ретте заңгер пәтерлерді менеджерден сатып алғандардың баспананы сақтап қалуға мүмкіндігі жоққа тән деп есептейді. Оның айтуынша, адамдардың ақшаны тікелей менеджерге бергені және төлем жасалғанын құжатпен растай алмауы басты себептердің бірі болған.

"Олар қолма-қол ақшаны, біріншіден, пәтерлердің нарықтық құнынан төмен бағаға, екіншіден, тікелей осы менеджерге берген. Ақшаны бергені үшін олар ешқандай түбіртек алмаған, ақшаны ЖШС кассасына өткізбеген, чектер де жоқ. Яғни, оларда бұл тұрғыда растаушы құжаттар жоқ", - дейді Айбек Қоянбаев.

Фото Tengrinews.kz
Алайда сатып алушылардың өздері қарапайым адал клиенттер ретінде әрекет еткенін және мәміле жасаспас бұрын пәтерлерді тексеріп, тіпті нотариусқа барғандарын алға тартады. Біз тәуелсіз заңгерден жылжымайтын мүлік сатып алушыларға осындай жағдайлардан қалай сақтану керектігін түсіндіруді сұрадық. Адвокат Венера Тапаеваның айтуынша, мәмілені рәсімдемес бұрын нотариус нысан туралы мәліметтерді, атап айтқанда, тыйымдар мен ауыртпалықтардың бар-жоғын тексеруі тиіс.

"Нотариус мәміленің тазалығын қамтамасыз етеді және жылжымайтын мүліктің қамауда немесе ауыртпалықта екенін тексереді. Егер нотариус тарапынан бұл әрекеттер жасалмаса, онда жауапкершілік оған да жүктеледі. Сондай-ақ Азаматтық кодексте жылжымайтын мүлікке қатысты мәмілелер жазбаша түрде ресімделіп, заңға сәйкес тіркелуі тиіс деген нормалар бар", - деп түсіндірді Венера Тапаева.

Адвокаттың пікірінше, қызметкердің іс-әрекеті үшін жұмыс берушінің жауапкершілігі - бөлек мәселе.

"Егер құрылыс компаниясының менеджері қол қоюды қолдан жасап, заңсыз әрекеттерге барса, белгілі бір жағдайларда бұған жұмыс беруші де жауапты болуы мүмкін. Егер адамдар ақша төлеп, баспана сатып алса, олар заңда белгіленген тәртіппен залалды өтеу туралы талап қоюға құқылы", - деп толықтырды Венера Тапаева.

Осы уақытта жеті отбасы сот дауының ары қарай қалай өрбитінін күтіп отыр. Кейбіреулері пәтерді босату туралы талаптарды алып та үлгерген.