2040 жылға қарай Алматыда 3,6 миллион адам тұрады - су мәселесі қалай шешіледі?
Алматы тұрғындары үшін су қайдан алынбақ? Бас жоспар
Болжам бойынша, 2030 жылға қарай жерасты кен орындарынан тәулігіне 806 мың текше метр, ал 2040 жылға қарай 973 мың текше метр су алынады. Сондықтан Бас жоспарда жаңа жерасты су алу нысандарын пайдалану ұсынылған:
Ақсай "Барлық" жерасты су алу нысаны (Наурызбай ауданы): жобақуаттылығы тәулігіне 43,2 мың текше метр. Жұмыс жобасы әзірленіп жатыр. Осы кезеңдегі құрылыс-монтаждау жұмыстарының құны 22 миллиард теңгеге бағаланып отыр.
"Сайран" жерасты су алу нысаны (қуаттылығы тәулігіне 52,1 мың текше метр): жобалауды қажет етеді. Бұл кезеңдегі құрылыс-монтаждау жұмыстарының құны 26,5 миллиард теңгеге бағаланып жатыр.
Алматы кен орнының жұмыс істеп тұрған су алу тораптарын кеңейту (5Б, 5В, 34, 41, 21, "Орман мектебі").
Талғар кен орнының су алу тораптарын кеңейту (№11, 12).
"2030 жылға дейін сумен жабдықтауға бағытталған инвестициялардың көлемі 569,8 миллиард теңге, 2040 жылға дейін — қосымша 473,9 миллиард теңгеге жетпек. ҚҚС-ты есептегендегі жалпы инвестиция сомасы — 1 триллион 43,6 миллиард теңге, бұл су инфрақұрылымында жоспарланған қайта құру жұмыстарының ауқымын көрсетеді", — делінген Алматы Бас жоспарын түзетудің стратегиялық экологиялық бағалау (СЭБ) есебінде.
Қазір не істеліп жатыр? Алматы әкімдігі
Редакция ТengriНome Алматы әкімдігіне жерасты су алу нысандарының құрылысы бойынша жоспарлар туралы толығырақ мәлімет алу үшін сауал жолдады.
Қалалық энергетика және сумен жабдықтау басқармасының мәліметінше, "Барлық" жерасты су алу нысаны құрылысының жобасы қазір техникалық-экономикалық негіздеменің мемлекеттік сараптамасынан өтіп жатыр.
"Бұл жобаны іске асыру - қала үшін басым міндет: құрылыс аяқталғаннан кейін "Барлық" су алу нысаны Алатау және Наурызбай аудандарының тұрғындарын тұрақты әрі сапалы ауыз сумен қамтамасыз етеді. "Барлық" су алу нысаны бойынша жобалау жұмыстарын мемлекеттік сараптамадан өткізе отырып, 2026 жылғы желтоқсанға дейін аяқтау жоспарланған", — деп хабарлады басқарма өкілдері.
"Сайран" жерасты су алу нысаны Қарасай батыр көшесінің солтүстігінде, Тілендиев пен Тұрғұт Озал көшелерінің аралығындағы бұрын зерттелген жер учаскелерінде орналасады. Бұл нысан Алмалы ауданының және Жетісу ауданының бір бөлігінің өсіп келе жатқан су қажеттілігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Ал №5Б, 5В, 34, 41, 21 және "Орман мектебі" тораптық су алу нысандарын кеңейту мәселесі алдағы уақытта қарастырылады. Дегенмен жақын маңдағы аумақтар қарқынды дамыса, қазіргі су алу нысандарының қуаты жеткіліксіз болуы мүмкін.
"Осыған байланысты болашақта қосымша су алу құрылыстарын салу үшін арнайы жер учаскелерін резервте қалдыру жоспарланып отыр. Ал гидрогеологиялық жағдай қолайлы болса, сумен жабдықтау жүйесінің сенімділігін арттыру мақсатында жаңа ұңғымалар бұрғыланады", — деп нақтылады ведомство өкілдері.
Ал жоспардың төртінші тармағы — Талғар жерасты сулары кен орнының №12 тораптық су алу нысаны. Оны 1980-жылдары Алматыны сумен қамтамасыз ету үшін салу жоспарланған болатын, бірақ белгісіз себептермен құрылыс аяқталмаған.
"Қазір су тұтыну көлемі артып отырғандықтан, қалаға қосымша су көзі қажет. №12 тораптық су алу нысаны осы қажеттілікті өтеуге арналған. Ал №11 тораптық су алу нысаны жұмыс істеп тұр. Сондықтан оны кеңейту жоспарланбаған", — деп түйіндеді басқармадағылар.
Алматының су жүйесі қазір қалай жұмыс істеп тұр?
Алматының су жүйесі Үлкен және Кіші Алматы, Ақсай, Қарғалы, Есентай және басқа да ұсақ өзендерді қоректендіретін мұздықтардың еруіне тәуелді. Су төрт нысаннан жиналып, тазартылып, беріледі:
Үлкен Алматы өзеніндегі бас тазарту құрылыстары (БТҚ) (рұқсат етілген өндіру көлемі тәулігіне 223,014 мың текше метр);
Кіші Алматы өзеніндегі "Медеу" сүзгілеу станциясы (рұқсат етілген өндіру көлемі тәулігіне 21,943 мың текше метр);
"Қарғалы" сүзгілеу станциясы (қуаттылығы тәулігіне 15 мың текше метр);
"Ақсай" сүзгілеу станциясы (қуаттылығы тәулігіне 22 мың текше метр).
Қазір қуаттылығы тәулігіне тоғыз мың текше метр болатын "Нұрлытау" сүзгілеу станциясының (Бостандық ауданы, Ерменсай шағын ауданы) құрылысы жүріп жатыр.
Алайда жерүсті сулары қаланың қажеттілігін толық өтей алмайды. Сондықтан мегаполисті сумен қамтудың негізгі көзі – Алматы мен Талғар кен орындарындағы жерасты сулары. Қазір олар қаладағы жалпы су тұтыну көлемінің 74 пайызын қамтамасыз етіп отыр. Бұл – стратегиялық маңызы бар ресурс. Сол себепті өсіп келе жатқан сұранысты өтеу үшін басқа да жерасты су алу нысандарын дамыту жоспарланған.