Қазақстанда енді кез келген адам психолог бола алмайды: заңға қол қойылды
Қазақстанда психологтардың мемлекеттік тізілімі, міндетті біліктілік талаптары мен мамандарды сертификаттау жүйесі енгізіледі. Тиісті заңға 2 шілдеде Президент Қасым-Жомарт Тоқаев қол қойды. Енді белгіленген талаптарға сай келетіндер ғана мамандығы бойынша жұмыс істей алады, деп хабарлайды TengriHealth Ақорданың баспасөз қызметіне сілтеме жасап.
Бұл саланы реттеуге не себеп болды?
Бұған дейін бұл заң Сенатта қаралған болатын. Депутат Әсем Рахметова кейбір қазақстандықтардың жалған психологтар мен коучтарға сеніп, соңында алданып қалғанын еске салды.
"Қазіргі таңда кеңес беріп, ақша тауып жүрген жалған психологтар мен "коучтар" көбейіп кетті. Оларға сеніп, алдаудың құрбаны болғандар аз емес. Бұл мәселе бойынша маған көптеген шағым түседі. Жауапты органдар осы мәселеге де назар аударуы тиіс", – деді сенатор.
Оның айтуынша, бүгінде қоғамда психологиялық көмектің рөлі артып келеді.
Психологтар үшін не өзгереді?
Заңның негізгі мақсаты - Қазақстандағы психологиялық қызметтің құқықтық және ұйымдастырушылық негіздерін құру, азаматтардың сапалы психологиялық көмек алуын қамтамасыз ету және көмек алу кезінде олардың құқықтарын қорғау.
Құжат мыналарды айқындайды:
психологтардың кәсіби даярлығына қойылатын талаптар,
олардың біліктілігін растау және арттыру тәртібі,
мемлекеттік органдар мен жергілікті атқарушы органдардың өкілеттіктері,
сондай-ақ психологтардың да, психологиялық көмек алушылардың да құқықтары мен міндеттері.
Басты жаңалықтардың бірі - психологтың кәсіби стандарты. Ол мамандардың білім деңгейіне, кәсіби құзыреттілігіне және біліктілігіне қойылатын бірыңғай талаптарды белгілейді.
Сондай-ақ психологтардың кәсіби этикасының бірыңғай кодексі бекітіледі, ол құпиялылықты сақтау, кәсіби жауапкершілік пен кәсіби құзыреттілікке қойылатын талаптарды бекітеді.
Психологиялық көмектің сапасын арттыру үшін заңда тек ғылыми негізделген және тексерілген әдістемелерді қолдану қарастырылған. Сондай-ақ супервизия институты енгізіледі, бұл мамандарға кәсіби дағдыларын жетілдіруге және көрсетілетін қызметтердің сапасын арттыруға мүмкіндік береді.
Тағы бір маңызды норма - психологтарға медициналық қызметпен айналысуға және дәрі-дәрмекпен емдеуді тағайындауға тыйым салынады.
Сонымен қатар заңда мамандардың белгіленген біліктілік талаптарына сәйкестігін растауға мүмкіндік беретін психологтарды сертификаттау институтын кезең-кезеңімен енгізу қарастырылған.
Тізілімге кімдер енеді?
Сондай-ақ психологтардың мемлекеттік тізілімі жасалады. Оған енбеген мамандарға психологиялық қызметпен айналысуға және өзін психолог деп атауға тыйым салынады.
Сенаттың Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитетінің қорытындысында бұл шара азаматтарды сапасыз қызметтерден және кәсіби даярлығы расталмаған мамандардан қорғаудың басты кепілдерінің бірі болатыны айтылды.
Ғылым және жоғары білім министрлігінің мәліметінше, бүгінде еліміздегі 43 жоғары оқу орны психологтарды даярлайды. Бакалавриат, магистратура және докторантура бағдарламалары бойынша 17 мыңға жуық студент білім алып жатыр, жыл сайын 4 мыңға жуық маман диплом алады.
Президенттің тапсырмасы бойынша Қазақстанның барлық өңірлерінде психологиялық қолдау орталықтары жұмыс істеп тұр. Тек өткен жылдың өзінде олар 50 мыңға жуық психологиялық кеңес берді.
Психологтарды коучтардан қалай ажыратады?
Заңды талқылау кезінде депутаттар психологиялық көмек жиі коучинг, тәлімгерлік, менторлық немесе эзотерикалық практикалар кейпінде көрсетілетін онлайн-консультациялар нарығына назар аударды.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бірінші вице-министрі Ербол Тұяқбаев заңды қолдану кезінде мемлекет мамандықтың атауына емес, көрсетілетін қызметтің мазмұнына баға беретінін түсіндірді.
Оның айтуынша, адамның өзін қалай атайтыны - коуч, ментор, тәлімгер немесе тұлғалық даму маманы - маңызды емес. Егер ол басқа атауды жамылып, іс жүзінде азаматтардың эмоционалдық жағдайына әсер ететін қызметтер көрсетсе, мемлекет мұндай жұмыстың мазмұнын зерттеп, қызмет түрлерін ажыратады және тиісті бақылауды жүзеге асырады.
Тұяқбаев мамандарға сертификаттаудан өтуге және жаңа талаптарға дайындалуға мүмкіндік берілетінін хабарлады.
Тізілімге тиісті жоғары білімі, дипломдары мен халықаралық сертификаттары бар мамандар енгізіледі. Тізілім іске қосылғаннан кейін, бірінші вице-министрдің айтуынша, билік бұл саланы біртіндеп реттеуді көздеп отыр.
Еске салсақ, 2025 жылғы ақпанда Мәжіліс депутаттары коучтар мен бизнес-тренерлер қызметінің тиімділігіне күмән келтіріп, стандарттар мен сертификаттаудың жоқтығы алаяқтыққа жағдай жасап, азаматтардың сеніміне нұқсан келтіретінін айтқан болатын.
Ал 2026 жылғы маусымның басында Мәжіліс екінші оқылымда "Психологиялық қызмет туралы" заң жобасын мақұлдады. Бұл құжат Қазақстандағы психологтардың жұмысын алғаш рет кешенді түрде реттейді.