Η στρατηγική άνοδος της Ανατολικής Μεσογείου
Η Ανατολική Μεσόγειος αξιοποιεί γρήγορα το στρατηγικό της δυναμικό προς την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και των ΗΠΑ. Η υπόθεση ότι η Ανατολική Μεσόγειος είναι η κατεξοχήν απαραίτητη για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια δεν είναι καινούργια. Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις – και ιδιαίτερα οι πόλεμοι στην Ουκρανία και το Ιράν – έχουν επικυρώσει και καταδείξει σαφώς τη σημασία της.
Η Aνατολική Μεσόγειος είναι κρίσιμη σε αυτήν την εξίσωση για δύο λόγους: ο πρώτος είναι επειδή αποτελεί κύριο αγωγό για την πώληση ρωσικών ορυκτών καυσίμων, ειδικά στην Ευρώπη λόγω της εγγύτητάς της και των διαθέσιμων υποδομών. Η Τουρκία αναδείχθηκε ως ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ρωσικών πετρελαϊκών προϊόντων στον κόσμο το 2023, με αυτές τις εισαγωγές να επανεξάγονται φυσικά. Ταυτόχρονα, η Τουρκία διαχειρίζεται τον μοναδικό εναπομείναντα ενεργό αγωγό φυσικού αερίου που συνδέει τη Ρωσία με την Ευρώπη – τον TurkStream. Από την άλλη πλευρά, η Ανατολική Μεσόγειος αναδεικνύεται ολοένα και περισσότερο ως μια αξιόπιστη εναλλακτική λύση στο ρωσικό φυσικό αέριο.
Ο τερματικός σταθμός στην Αλεξανδρούπολη είναι από αυτή την άποψη κρίσιμος για να μπορέσει η Ανατολική Μεσόγειος να αξιοποιήσει τις δυνατότητές της ως ενεργειακός κόμβος για την Ευρώπη. Το φυσικό αέριο που παράγεται στο Ισραήλ ήδη κατευθύνεται προς την Αλεξανδρούπολη μέσω Αιγύπτου, και η συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ, Ουκρανίας και Ελλάδας σημαίνει ότι το αμερικανικό LNG φτάνει στην Ουκρανία μέσω Ελλάδας.
Ο πρόσφατος πόλεμος στο Ιράν έχει περιγράψει περαιτέρω την κρίσιμη γεωγραφική θέση της Ανατολικής Μεσογείου. Κοιτάζοντας από τη Δύση, η Ανατολική Μεσόγειος παρακάμπτει τα πιο σημαντικά ενεργειακά σημεία συμφόρησης: τα Στενά του Ορμούζ, την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Αντεν, καθώς και τη Διώρυγα του Σουέζ. Πολλές ενεργειακές εταιρείες θα διερευνήσουν μια μόνιμη στρατηγική μείωσης του κινδύνου που αποφεύγει ιδιαίτερα τα Στενά του Ορμούζ. Οι αποστολές πετρελαίου των ΗΠΑ που προορίζονταν αρχικά για διυλιστήρια στον Κόλπο έχουν ήδη ανακατευθυνθεί προς την Ελλάδα. Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν είναι αδιανόητο να δούμε περισσότερες συμφωνίες μεταξύ παραγωγών στον Κόλπο και διυλιστηρίων της Ανατολικής Μεσογείου.
Το ταχέως εδραιωμένο πλαίσιο ενεργειακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο αντιμετωπίζει φυσικά τη συνεχιζόμενη αντίθεση της Τουρκίας. Ειδικά υπό την κυβέρνηση Ερντογάν – Μπαχτσελί, η Τουρκία έχει υιοθετήσει μια «νεοοθωμανική» εξωτερική πολιτική. Αυτή η πολιτική συνδυάζει ισλαμιστικά και εθνικιστικά στοιχεία, επιθυμώντας το εθνικό κράτος της Τουρκίας να ανακτήσει την παλιά του οθωμανική αίγλη. Συνέπεια αυτού είναι η επιθυμία της Τουρκίας να κυριαρχήσει στην Ανατολική Μεσόγειο ως «ηγεμόνας».
Ωστόσο, η αυξανόμενη σύγκλιση συμφερόντων μεταξύ Κύπρου, Αιγύπτου, Γαλλίας, Ελλάδας, Ισραήλ και ΗΠΑ δυσκολεύει την Τουρκία να σταματήσει τις διαδικασίες με τη χρήση στρατιωτικών μέσων. Το σχόλιο του Μακρόν ότι η Γαλλία θα υπερασπιστεί τα νόμιμα συμφέροντα της Ελλάδας είναι επακόλουθο προς αυτόν τον σκοπό. Βεβαίως, αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία θα υποχωρήσει και θα συναινέσει στην παράκαμψη.
Ολοι θέλουν να αποφύγουν την ένοπλη σύγκρουση, αλλά η αυξανόμενη πόλωση καθιστά δυνατή την κλιμάκωση λάθους ή λανθασμένου υπολογισμού σε πόλεμο. Ως εκ τούτου, τα διακυβεύματα είναι υψηλά για την Ευρώπη και την ασφάλειά της, όχι μόνο επειδή συνειδητοποιεί ολοένα και περισσότερο ότι χρειάζεται την Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και επειδή η περιοχή μπορεί να γίνει θέατρο συγκρούσεων εντός του ΝΑΤΟ και μεταξύ της ΕΕ και των κρατών – μελών του ΝΑΤΟ.
Ο Χάρλεϊ Λίπμαν είναι διευθύνων σύμβουλος της Genesis10, ειδικός στην εξωτερική πολιτική, γεωπολιτικός στρατηγικός αναλυτής