Από τη Γάζα και την Ιερουσαλήμ στις Κάννες: Τα εμπόδια και οι διώξεις των Παλαιστινίων σκηνοθετών

Λίγα μόλις βήματα από τη λαμπερή είσοδο του Φεστιβάλ Καννών, εκεί όπου οι σταρ ποζάρουν στο κόκκινο χαλί, ένας εντελώς διαφορετικός χώρος προσελκύει το ενδιαφέρον. Στη Διεθνή Βίλα του Pantiero, ανάμεσα στα περίπτερα εθνικών κινηματογραφικών οργανισμών, το Παλαιστινιακό Ινστιτούτο Κινηματογράφου επιχειρεί φέτος όχι μόνο να παρουσιάσει ταινίες, αλλά να υπερασπιστεί την ίδια την ύπαρξη της παλαιστινιακής αφήγησης.

Το μικρό περίπτερο της Παλαιστίνης δεν διαθέτει τη χλιδή των μεγάλων κινηματογραφικών δυνάμεων ούτε τα μέσα των ευρωπαϊκών αγορών. Ωστόσο, συγκεντρώνει καθημερινά δεκάδες επαγγελματίες του χώρου, δημιουργούς και δημοσιογράφους που αναζητούν ιστορίες από μια περιοχή όπου ο πόλεμος απειλεί όχι μόνο ζωές αλλά και τη μνήμη.

Πολιτιστική αντίσταση στις Κάννες

Η φετινή παρουσία της Παλαιστίνης αποτελεί πράξη πολιτιστικής αντίστασης. Είναι μόλις η τέταρτη φορά που το Ινστιτούτο διαθέτει οργανωμένο περίπτερο στις Κάννες, χάρη στη στήριξη διεθνών ταμείων και πολιτιστικών οργανισμών από διάφορες χώρες, από τη Σκωτία έως ανεξάρτητα ευρωπαϊκά φεστιβάλ ντοκιμαντέρ. Οι περισσότεροι που εργάζονται εκεί είναι εθελοντές, συχνά χωρίς παλαιστινιακή καταγωγή, αλλά με κοινό όραμα την υπεράσπιση της πολιτιστικής ελευθερίας.

Οι διοργανωτές μεταφέρουν διπλό μήνυμα. Από τη μία, επιδιώκουν να σπάσουν τη σιωπή γύρω από τη Γάζα και να ακουστούν οι ιστορίες των Παλαιστινίων δημιουργών. Από την άλλη, θέλουν να αποδείξουν ότι ο παλαιστινιακός κινηματογράφος διαθέτει επαγγελματισμό, διεθνείς συμπαραγωγές και δημιουργούς ικανούς να σταθούν ισότιμα στο παγκόσμιο κινηματογραφικό τοπίο.

Η ταινία «Yesterday The Eye Didn’t Sleep» και οι νέοι δημιουργοί

Κεντρική θέση έχει η ταινία «Yesterday The Eye Didn’t Sleep» του Ρακάν Μαγιάσι, Παλαιστίνιου δημιουργού γεννημένου στη Γερμανία και εγκατεστημένου στον Λίβανο. Η ταινία, που συμμετέχει στο τμήμα «Ένα Κάποιο Βλέμμα», αφηγείται την ιστορία δύο βεδουίνων αδελφών στην κοιλάδα Μπεκάα, στα σύνορα Λιβάνου και Συρίας. Πρόκειται για ποιητική συμπαραγωγή που εξερευνά τη ζωή ανθρώπων παγιδευμένων ανάμεσα σε σύνορα και συγκρούσεις.

Περίπου σαράντα Παλαιστίνιοι σκηνοθέτες, παραγωγοί και επαγγελματίες συμμετέχουν φέτος στις Κάννες, με προβολές, παρουσιάσεις πρότζεκτ και συζητήσεις. Οι εκδηλώσεις τους κορυφώνονται μεταξύ 15 και 20 Μαΐου, δημιουργώντας έναν δραστήριο πυρήνα μέσα στη διεθνή κινηματογραφική αγορά.

Το Ινστιτούτο και οι προκλήσεις

Το Παλαιστινιακό Ινστιτούτο Κινηματογράφου ιδρύθηκε το 2019 και διευθύνεται από μια πολυσυλλεκτική ομάδα της διασποράς: τον Παλαιστινοαμερικανό μηχανικό και ακτιβιστή Αμπού Αγιάς, τον σκηνοθέτη Μοχανάντ Γιακούμπι που ζει στις Βρυξέλλες και τον Σερβοπαλαιστίνιο παραγωγό Ρασίντ Αμπντερχαμίντ. Για τους ίδιους, η παρουσία στις Κάννες δεν είναι μόνο συμβολική, αλλά και στρατηγική για τη δημιουργία μόνιμων διεθνών συνεργασιών και δικτύων χρηματοδότησης.

Η καθημερινότητα των Παλαιστινίων δημιουργών, ωστόσο, παραμένει γεμάτη εμπόδια. Οι συζητήσεις για το σινεμά συνυπάρχουν με ιστορίες ελέγχων, συνόρων και αποκλεισμών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η σκηνοθέτρια Ντίμα Γιούσεφ Χασάν Γιασίν, η οποία, λόγω τεχνικού λάθους στο διαβατήριό της, κρατήθηκε προσωρινά στο αεροδρόμιο Σαρλ ντε Γκωλ, παρά τη νόμιμη βίζα εισόδου της στη Γαλλία.

Αλληλεγγύη και κινηματογραφικές φωνές

Ακόμη πιο δραματική είναι η περίπτωση του σκηνοθέτη Μοχάμεντ Αλσαρίφ, που παραμένει εγκλωβισμένος στη Γάζα. Είχε προσκληθεί στις Κάννες για να παρουσιάσει την ταινία του «Super Sila», αλλά δεν κατάφερε να φύγει από τη Λωρίδα της Γάζας. Η υπόθεσή του προκάλεσε αντιδράσεις στον ευρωπαϊκό καλλιτεχνικό χώρο, με προσωπικότητες όπως ο Κώστας Γαβράς και η Κλερ Σιμόν να υπογράφουν δημόσια έκκληση αλληλεγγύης.

Στις εκδηλώσεις του Ινστιτούτου παρουσιάζεται επίσης το ντοκιμαντέρ «Citizen Osama» του Αχμέντ Χασούνα, που καταγράφει τη ζωή ενός φωτορεπόρτερ στη Γάζα. Η ταινία προβάλλεται στο πλαίσιο της αγοράς των Καννών και αποτυπώνει την καθημερινότητα ως αγώνα επιβίωσης.

«Ο κινηματογράφος είναι μνήμη. Ο κινηματογράφος είναι αντίσταση»

Παρά το έντονα πολιτικό περιβάλλον, οι Παλαιστίνιοι δημιουργοί επιμένουν στη σημασία του κινηματογράφου ως εργαλείου αυτοδιάθεσης. Ο Μοχανάντ Γιακούμπι υπογράμμισε ότι χωρίς δημιουργούς που να ελέγχουν τη διαδικασία παραγωγής και διανομής, οι Παλαιστίνιοι δεν θα μπορέσουν ποτέ να διαμορφώσουν τη δική τους αφήγηση.

Το σύνθημα που δεσπόζει στο περίπτερο συνοψίζει τη φιλοσοφία τους: «Ο κινηματογράφος είναι μνήμη. Ο κινηματογράφος είναι αντίσταση». Για τους ανθρώπους του παλαιστινιακού σινεμά, η κάμερα αποτελεί μέσο επιβίωσης μιας συλλογικής ταυτότητας που δοκιμάζεται καθημερινά.

Στο τέλος κάθε προβολής και συζήτησης, η ίδια αίσθηση μένει ζωντανή: στις Κάννες, μέσα στη μεγαλύτερη γιορτή του παγκόσμιου κινηματογράφου, η Παλαιστίνη δεν ζητά απλώς αλληλεγγύη — ζητά χώρο για να συνεχίσει να αφηγείται τη δική της ιστορία.