Ахтан ааһар аналбыт
Кулун тутар – саас кэлэн иһэрин туоһута, саха дьоно тымныы уһун кыһыны туораан айылҕа сылаас салгынын кэтэһэр саамай күүтэр кэммит буолар. Ким эрэ олоҕун оҥосторун толкуйдуур, ким эрэ үлэтин былаанын бэрийэр, ким эрэ үөрэҕин салгыырын быһаарынар. Бу барыта – олоҕу салгыыр сыаллар-соруктар…
Бу кэмҥэ, кулун тутар 4 күнүгэр, сэбисэкэй кэмҥэ Анаабырга, Горнайга партия оройуоннардааҕы уонна төрөөбүт Сунтаарыгар комсомол оройуоннааҕы кэмитиэттэригэр бастакы сэкрэтээрдэринэн, 90-нус сылларга Российскай Федерация үрдүкү Съеһин, Ил Түмэн депутаттарынан уонна өрөспүүбүлүкэбит Тыатын хаһаайыстыбатын миниистиринэн таһаарыылаахтык үлэлээбит, ити улуустарга бочуоттаах олохтооҕунан биллэр, норуот хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, бииргэ үлэлээбит аҕа табаарыспыт, ытыктыыр киһибит Прокопий Семенович ИВАНОВ биһиги ортобутугар баара буоллар 85 сааһын туолуо этэ.
Кини туһунан суруйдум ини, суруйбатым ини. Ол да буоллар, бу олорон, өссө да суруйуох баҕам баһыйар курдук. Ол тухары бодорустахпыт, ол тухары эдэр дьону олоххо, үлэҕэ такайбыта, уһуйбута, үөрэппитэ сыттаҕа. Ону киһи үрдүктүк сыаналыыр уонна онно сүгүрүйэр эрэ. Биир ураты хайысхатынан кини дьоҥҥо, тулалыыр эйгэҕэ амарах санаатын, үтүө сыһыанын ааттыахха сөп. Эдэриттэр-кырдьаҕаһыттан тутулуга суох үөрэ-көтө көрсөрө, кэпсэтэрэ, кыратык да буоллар, хайа да түгэҥҥэ, бэйэтин тус санаатын этэрэ. Ону киһи сэҥээрэн истэрэ, «кырдьык да оннук эбит», дии саныыра.
Тоҕус уонус сыллар бүтүүлэрин өссө биирдэ эргитэн аастахха, аан бастаан Прокопий Семеновиһы Бырабыыталыстыбаҕа, тыа сирин сайдыытын салаатыгар үлэлии сылдьан көрбүтүм (ол кэмтэн 29 сыл ааспыт). Түөһүгэр депутат бэлиэлээх орто саастаах киһи биһиги кэбиниэппитигэр сылдьара, үлэ-хамнас туһунан иҥэн-тоҥон ыйыталаһара, билсэрэ, бииргэ үлэлиир дьоммун кытары олус олохтоохтук кэпсэтэрэ, үлэни былаанныыллара, сүбэлэһэллэрэ ол сыллары санаатахпына, хайдах эрэ, бу баар курдук. Онно истибиппинэн, тыа сирин олоҕун сайдыытын, кини үлэһиттэрин инникилэрин тустарыгар үрдүкү салалтаҕа саамай сытыы боппуруостары туруоран, туруорсан кинилэргэ «ыалдьар», кинилэри дьүүллэһэр (боппуруостары), көхтөөхтүк ырытар, ылыннарыылаах этиилэрдээх депутат П. С. Иванов диэн өйдөбүл оччоттон баччаҕа диэри кэтэхпэр олоро сылдьар…
ДЬОН ТУҺУГАР ОЛОХ, ҮЛЭ
диэни бастаан эмиэ Прокопий Семеновичтан билбитим диэтэхпинэ алҕас буолбата буолуо, атын да уолаттар манна эмиэ кинини этиэхтэрэ диэн эрэнэбин. Ону кини аттыгар, кини тула сылдьыбыттар бары да биир санаанан бигэргэтэбит. Ити этиим туоһутунан кини тэрийбит, тэрийсибит бэйэлэрин кэмнэригэр тыа сирин олоҕор (ордук хоту дойдуга), тыа хаһаайыстыбатыгар саҥа сүүрээннэринэн буолбут ураты дьарыктаах «Балыксыт», «Сахабулт» уонна «Таба» хампаанньалар буолаллар. Саҥа олоххо, ырыынак саҥа сыһыаннаһыыларыгар бу тэрилтэлэр бэйэлэрин көдьүүстэрин сөптөөхтүк көрдөрөн ааспыттара биллэр. Үлэҕэ ситиһиилэрин биир бэйэм кинилэри бастакыттан иилээн-саҕалаан үлэлэппит салайааччы П. С. Иванов аатын кытары дьүөрэлии, ыкса сибээстээхтик сыһыары тутабын. Ону кини да, уолаттара да бары билэн эрдэхтэрэ…
Үлэһит киһитэ сынньалаҥ күннэргэ, сааскыттан күһүҥҥэ диэри, куорат таһыгар баар даачатыгар тиийэн дьиэ кэргэнин, оҕолорун, сиэннэрин уонна аймахтарын, үөлээннээхтэрин кытары сынньанарын туохтааҕар да ордороро. Саас хортуоппуй, оҕуруот аһын олордуутун, күһүн сайыны баттаһа үүммүт ити олордубут астарын хомуйуутун бэйэ иилээн-саҕалаан ыытара, үүнүүтэ үчүгэйиттэн үөрэрэ, санаата көнньүөрэрэ. Ону кини аттыгар (мэлдьи да буолбатар) сылдьыбыт киһи билэрим, онтон үөрэрим. Оччоҕуна күө-дьаа буоларбыт, ааспыты ахтарбыт, эһиилгини билгэлиирбит.
Прокопий Семенович 75 сааһын Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин салалтатын, үлэһиттэрин көҕүлээһиннэринэн уон сыл анараа өттүгэр бэлиэтээбиппит олох умнууга хаалбатаҕа биллэр (в марте 2016 года, как официальную дату). Суруйуу, киэргэтии чааһын (оформление) бэйэм оҥорбутум. Кини онно наһаа үөрбүтэ, махтаммыта. Онтон 80 сааһыгар үөлээннээхтэрэ, уолаттара мустар эҕэрдэлээбиппит. Ол күнтэн номнуо биэс сыл ааһа охсубут, күн-дьыл ааһара түргэни-эн!
Бүгүн кини биһиги ортобутугар суох… Ол эрэн биһиги кинини сылаас тылларынан ахтан-санаан ааһабыт, ол биһиги, орто дойду олоҕун салгыыр дьон – аналбыт. Ардыгар толкуйдаан ыллахпына бу – баарыгар эппэтэх эйэҕэс этиилэрбит, кими да хомоппотох сылаас сыһыанын иһин харда санааларбыт.
Үтүө киһини кытары билсибиппиттэн уонна кинилиин бииргэ үлэлээн, алтыһан ааспыппыттан, кини көмөтүнэн үлэнэн билсибит дьонум, салайааччыларым, онтон тахсыбыт үлэм-хамнаһым иһин киниэхэ уонна дьылҕабар махтанабын!
Федор Тимофеевич ТУРАНТАЕВ, судаарыстыбаннай сулууспа туйгуна. 2026 сыл, кулун тутар 4 күнэ
Читайте так же Прокопий Семенович Иванов: Путь служения родной земле
Сообщение Ахтан ааһар аналбыт появились сначала на SAKHALIFE.RU - Новости Якутии и мира.