صنایع جهان به کدام سمت میرود؟
موسسه مطالعاتی اکونومیست در گزارشی به بررسی وضعیت اقتصاد جهان طی سال جاری میلادی پرداخته است. بخش اول و دوم این گزارش را پیش از این خواندید. اینک بخش پایانی آن را مطالعه میکنید.
غذا و کشاورزی
سال پیش رو، سال متفاوتی برای بازار کشاورزی خواهد بود. تقاضای جهان در حال توسعه رو به افزایش است. با این وجود، قیمتها برای چندین سال کاهش یافت چرا که کشت غلات به رکورد متفاوتی دست یافت و قیمتها در سال 2015 کاهش شدیدی پیدا کرد. در نهایت، واکنش کشاورزان این بود که به محصولات متفاوت و ارزان روی بیاورند. در این بین، کارشناسان هشدار میدهند که النینو (پدیده آبوهوایی که در ناحیه اقیانوس آرام رخ میدهد) ممکن است از همیشه شدیدتر باشد. تهدید برای عرضه در کشورهایی نظیر هند بسیار بالاست. در آنجا دعای بارانهای نیسان بینتیجه بوده است. در استرالیا نیز مشکلات در راه است. کشت گندم، ذرت و سویا در سال آینده کاهش خواهد یافت اما کشت برنج همچنان روندی افزایشی را پی میگیرد. شاخص قیمت اکونومیست در این زمینه، افزایش 1/2 درصدی را برای سال 2016 نشان میدهد و احتمالاً تجدید حیاتی در کالاهای کشاورزی صورت خواهد پذیرفت.افزایش قیمت مواد غذایی احتمالا به دلیل ضعف مداوم قیمت نفت خام خواهد بود، زیرا قیمت بسیاری از مواد و کالاهای غذایی، به ویژه شکر، از قیمت انرژی تبعیت میکند. قیمت شکر به رکود میرسد و به نصف قیمت سال 2011 نزدیک میشود.اما بهبود قیمت کالاها بسیار کم و ناچیز خواهد بود. یکی از آنها به صنعت کارگری در چین بازمیگردد و دیگریناشی از دخالتهای دولت است. اخیراً در جنوب شرق آسیا، دولت اقدام به خرید محصولات تولیدی چرمسازان کرده و ذخایری را بهوجود آورده که چند سالی دوام میآورد. تایلند نیز در زمینه برنج با وضعیت دشواری مواجه خواهد شد. وضعیت تولید و مصرف در جهان شکاف بسیاری برداشتهاست.چین اخیراً به ارزش یک سال، پنبه داخلی را خریداری و ذخیره کردهاست. قیمت پنبه در سال 2016 حداقل 3درصد کاهش خواهد یافت که این از اقدامات چین ناشی میشود و خبر خوبی برای صنعت نساجی خواهد بود.
بهداشت و سلامت
یک دلیل وجود دارد که میتوان سال 2016 را با شادی جشن گرفت: امید به زندگی در مجموع انسانها افزایش خواهد یافت و به 72.7سال خواهد رسید. این خبر، بویژه برای کشورهای آفریقای جنوبی که از بیماریهای لاعلاجی نظیر ایدز رنج میبرند، بسیار خوب است. بخشی از این ماجرا بهدنبال بهبود و ارتقای سطح دانش آنها نسبت به بهداشت و سلامت اتفاق میافتد. صنعت داروسازی میتواند خوشحال باشد چرا که با افزایش امید به زندگی و ارتقای سطح کیفی و سلامت افراد، تقاضای بیشتری در این زمینه وجود خواهد داشت. به این ترتیب صنعت دارویی پس از روزهای ناخوشی که در سال 2015 تجربه کرد، میتواند در سال 2016 منتظر رشد 4 درصدی بهصورت دلار باشد. هند نیز نوعی نظام بیمه طراحی کردهاست و به این ترتیب شبکههای سلامت در این کشور فعال خواهند شد. در چین نیز جمعیت بیشتری به شهرها هجوم خواهند آورد و به دنبال آن فرهنگ دکتر رفتن افزایش خواهد یافت، به این ترتیب در این کشور نیز صنعت دارویی رشدی 12درصد خواهد داشت.
با وجود تمام این حرفها، سهم بهداشت و سلامت در رشد تولید ناخالص داخلی جهان تنها حدود 10درصد خواهد بود. دولتها تلاش میکنند هزینهها را در این بخش کاهش بدهند و نوعی رقابت بینالمللی برای اثبات حرفهایگری در این زمینه ایجاد شدهاست. اما برخی از این صرفهجوییها به شرکتهای تولیدکننده دارو ضرر وارد خواهد کرد. مجموع فروش شرکتهای تولیدکننده دارو در سال 2016 تنها 3درصد رشد خواهد داشت و پاداش آن نیز بهصورت ناعادلانهای توزیع خواهد شد. برخی از غولهای داروسازی موفق به توسعه میشوند اما دیگران نابود خواهند شد. باید منتظر داروهای جدید نیز باشیم. آمریکا در سال 2014 حدود 41داروی جدید را معرفی و روانه بازار کرد که این بیشترین میزان از سال 1996 تا کنون بودهاست.
دیدهبان: کنترل هزینه جراحی! به دنبال سیاستهای اوباما،هزینه بهداشت و سلامت در ایالات متحده آمریکا 4درصد رشد خواهد داشت. دولت تلاش میکند هزینههای دولتی را تا جای ممکن کاهش بدهد. البته این مسائل ممکن است روی کیفیت درمان تاثیر بگذارد. به هرحال سهم صنعت دارویی و پزشکی آمریکا در رشد تولید ناخالص داخلی، که برابر با 17درصد است، همچنان در جهان بیشترین سهم را به خود اختصاص خواهد داد.
فناوری اطلاعات(سخت افزار)
زمانیکه تولیدکننده کامپیوترهای رومیزی و خانگی ادعا کند یکپنجم سهم بازار را در اختیار دارد و سپس یک نفر از هر بیست کارگر استخدامی را اخراج کند، میتوان به آینده کسبوکارهای کامپیوترهای خانگی خوشبین بود؟ شرکت لنووُ در آگوست 2015، سالانه 35/1 میلیارد دلار برای این شرکت ذخیره کرد. اما این شرکت نیز مانند سایر رقبای خود همچنان در خطر است. بهروزرسانیهای جدید و رایگان برای ویندوز10 مجموع فروش کامپیوترهای خانگی را کاهش خواهد داد وفروش آنها در 2016 نیز 1درصد کمتر خواهد شد. تقاضا برای تبلتهای قدیمی نیز به تبلتهای جدید تغییر خواهد کرد، به این ترتیب کاربران از صفحهنمایشهای بزرگ به همراه ویژگیهای یک تلفن برخوردار خواهند بود. به دنبال این جریان، رقابتها برای دو وسیله در یک وسیله بیشتر خواهد شد. در این شرایط قیمتها کاهش پیدا میکند و فروش بیشتر میشود. حملونقل تبلت در سال 2016 حدود 11درصد افت خواهد کرد.به صورت کلی میتوان گفت که سازندگان تکنولوژیهای سختافزاری با قدری مشقت و دشواری همراه خواهند شد. اکثر شرکتها ترجیح میدهند به نرمافزارها روی بیاورند. کسانی که مسیر خود را تغییر میدهند حدود 780میلیارد دلار سود خواهند کرد. به هر حال در این عرصه شرکت اپل پادشاهی را به دست خواهد داشت.
دیدهبان: صنعت 4درصدی! شاید به نظر شعاری در عرصه فناوری اطلاعات باشد اما اینترنت اشیاء و چاپ سهبعدی همگی در یک نقطه جمع خواهند شد. اما باز هم رشد 4درصدی نشان میدهد که همه این موارد باید با هم ادغام شوند تا این صنعت پیشرفت کند. اگر این ادغامها صورت بگیرد، میتوان انتظار رشد 30درصدی نیز داشت. در این شرایط، در آیندهای نزدیک، یعنی در سال 2016، فروش صنعت اتوماسیون به بیش از 200میلیارد دلار خواهد رسید.
نرمافزار و خدمات فناوری اطلاعات
فناوری اطلاعات در بسیاری مواقع هزینههایی را صرف حفظ حیات خود کردهاست. در سال 2016 سرمایهگذاریها به سمت بهبود و ارتقاء تواناییها هدایت خواهد شد. تکنولوژی در این زمینه 18درصد رشد خواهد داشت؛ این یعنی در سال 2016 به رکورد بالای 25میلیارد دلار دست خواهد یافت. این قضایا شرکت بزرگ اپل را نیز به سمتی جدید هدایت خواهد کرد. به هر حال رقابت در این عرصه، بهویژه از سوی مایکروسافت، به نظر خطرناک میآید.درآمد حاصل از خدمات نرمافزاری، که بسیار ارزان تمام میشود، در سال جدید رشد باورنکردنی بیش از 100میلیارد دلاری خواهد داشت اما در مورد امنیت آن نگرانیهایی برای برخی شرکتها نظیر آمازون که استفاده بسیاری از آن دارند، به وجود خواهد آمد. در سال 2016،هزینه جهانی برای امن نگه داشتن اطلاعات در این فضاحدود 50 درصد افزایش خواهد یافت. رمزگذاریها یکی از مهمترین و مورد استفادهترین عرصهها خواهد بود. اطلاعاتی وجود دارد که در هواست و نیاز به تامین امنیت دارد؛ آیا در این زمینه حبابی در هوا شکل خواهد گرفت؟ بر اساس اطلاعات به دست آمده از فارستر، فناوری اطلاعات آمریکا و جهان، هر دو، در سال 2016 حدود 6درصد رشد خواهد داشت. برزیل نیز به گروههای مصرفکنندهای نظیر هند و چین ملحق خواهد شد.
دیدهبان: بنشینید و تحویل بگیرید! در گذشته هر کسی خریدی داشت، حتماً باید به فروشگاه میرفت اما این روزها به چیزی بیش از یک گوشی تلفن همراه هوشمند و یک صندلی راحتی نیازی نیست. سرویسهای پستی با غولهایی نظیر آمازون کسبوکاری راه انداختهاند و مشکلات را برطرف کردهاند. آنها به خریداران کمک میکنند کالاهای مورد نیاز خود را خریداری و دریافت کنند. سود این شرکتها در سال 2016 افزایش چشمگیری خواهد داشت.
فلزات و معدنکاری
شبح تقاضای چین به بازارهای مواد اولیه روی خواهد آورد. این تقاضا برای سالیان دراز باعث شده بود معدنکاران با قدرت بسیاری سرمایهگذاری کنند و نقاط دستنیافتنی کره زمین را نیز حفاری کنند تا به منابع دست پیدا کنند. اما اقتصاد چین از سرمایهگذاری روی زیرساختها دست کشیدهاست و تقاضا در اقتصادهای نوظهور مایوسکننده است. شرکت گلنکور، که یکی از بزرگترین شرکتهای تولیدکننده مس است، نصیحت مدیرعامل خود را دنبال میکند که گفتهاست: «فعلاً روی زمین باشید، وقت برای حفاری بسیار است.» این مسئله باعث کاهش تولید مس خواهد شد. قیمت مس کاهش شدیدی را طی 18ماه گذشته تجربه کردهاست.به نظر میرسد تا اواخر سال 2016، خبری از بهبود اوضاع قیمت مواد اولیه نباشد. پروژههای جدیدی در این عرصه تعریف خواهد شد. قیمت مس پالایششده یک درصد کاهش خواهد یافت و طبق پیشبینی اکونومیست رشد در این بخش تنها 3/2 درصد خواهد بود.عرضه آلومینیوم در سرتاسر جهان، علیرغم کاهش قیمت شدیدی که تجربه کردهاست، باز هم افزایش خواهد یافت. در سال 2016، قیمت آن حدود 7درصد بازگشت خواهد داشت و به قیمت سال 2015 نزدیک خواهد شد. به نظر میرسد میانمار و فیلیپین مایل به ورود به این بخش خواهند شد. در این سال، عرضه آنها نیز از فلزات افزایش خواهد یافت.
دیدهبان: مسیر نزولی! در حالیکه فدرال رزرو آمریکا نرخ بهره را افزایش خواهد داد، بهای طلا تحت فشار قرار خواهد گرفت. البته سطوح قیمتی هنوز فاصله بسیاری با دوران بحران بزرگ مالی دارد اما وضعیت چین و اروپا بازار این عرصه را نگرانکننده خواهد ساخت.
خردهفروشی
اقتصاد اروپا در حال بهبود است اما آن قدر قوی نیست. بخشی از این ضعف، به مصرفکنندگان اتحادیه اروپا باز میگردد؛ آنها تمایلی به خرید ندارند و این روند در سال 2016 نیز ادامه پیدا خواهد کرد، یعنی مردم همچنان سیاست ریاضت را دنبال میکنند. رشد تنها 2 درصدی خردهفروشی بهراحتی فشار و ریاضتی را که بر مردم وارد است، نشان میدهد. اگر مردم دستمزد و پول بیشتری دریافت کنند، باز شرایط به این راحتی بهبود نخواهد یافت. این وضعیت در ژاپن نیز رایج است.
رشد این عرصه در ایالات متحده آمریکا تحت فشار بیشتری قرار دارد و افزایش نرخ بهره مصرفکننده را بیشتر تحت فشار قرار خواهد داد. متاسفانه برندهای جهانی نیز، که در کشورهای در حال توسعهای نظیر برزیل و روسیه تلاش میکنند خود را بیشتر مطرح کنند، به دردسرهای بزرگی خواهند افتاد. به جای همه موارد فوق، زنجیره جهانی روی آسیا تمرکز میکند. خردهفروشها در چین جمع خواهند شد. آنها در این کشور به دنبال رشد 8درصدی خردهفروشی هستند. شرکتهای تازهوارد ناگهان خود را در معرکهای بزرگ با فروشگاههای آنلاین علیبابا میبینند. در حال حاضر فروش مجازی در چین بیش از سایر نقاط جهان صورت میگیرد. نیمی از خرید و فروشها از طریق موبایل انجام میشود. تجارت الکترونیکی 30 درصد رشد خواهد کرد و برای چین تقریباً 5تریلیون یوآن (حدود 800 میلیارد دلار) بههمراه دارد. علیبابا نیز تلاش میکند موانع را از سر راه خود بردارد.در چین پیشرفت اوضاع با کندی مواجه میشود اما هند خود را برای رشد 7درصدی آماده میکند و در نتیجه به کانون توجه تبدیل خواهد شد. بازار الکترونیکی هند هماندازه چین خواهد بود اما از سال 2014 تعداد کسانی که جذب فروشگاههای آنلاین آن شدهاند، سه برابر شدهاست. پیشبینی میشود در سال 2016 تعداد آنها از 100میلیون نفر نیز بیشتر شود. سرمایهگذاران در انتظار فهرستی هستند که هند در این زمینه معرفی خواهد کرد.
دیدهبان: خرید خنثی! جنیست دیگر در زمینه مد و خرید عامل تعیینکنندهای نخواهد بود. برندهای پوشاک تلاش میکنند لباسهایی را تولید کنند که برای هر دو جنس مشترک باشد. اکنون وجود این فروشگاهها در بریتانیا رایج شدهاند.
سفر و گردشگری
موسسه تجاری مسافرتی کارلسون واگنلیت برآورد کردهاست که سال 2016 سالی ملایم برای هزینه سفر باشد. به هر حال هتلداران باید در انتظار روزهای خوب و رضایتبخشی باشند. تقویت اقتصاد ایالات متحده آمریکا تقاضا را برای عرضه بیشتر میکند و نرخ هتل را تا 4درصد افزایش میدهد. در ضمن در آمریکای لاتین نیز 400 هتل جدید انتظار مسافران المپیک تابستانی 2016 برزیل را میکشند. خوشبینیهایی نیز در زمینه ایران وجود دارد؛ احتمالا پس از برداشتهشدن تحریمها، خارجیهای بسیاری برای نخستینبار پس از مدتها به این کشور سفر خواهند کرد. در کل شورای جهانی سفر و گردشگری(WTTC) پیشبینی کردهاست که در سال 2016،هزینه توریسم در سرتاسر جهان حدود 4درصد رشد پیدا کند.ساخت حدود نیمی از هتلها در منطقه آسیا-اقیانوسیه برآورد شدهاند کهاین بیشترین میزان در کل جهان به شمار میرود. همچنین، شورای جهانی سفر و گردشگری پیشبینی کردهاست که چین نیز میتواند در انتظار رشد 7درصدی برای سال 2016 باشد. هر چند برخی فشارهای سیاسی نیز در این رابطه وجود دارد اما باز هم میتوان خوشبین ماند.این وضعیت میتواند رقابتی برای قیمت خطوط هوایی نیز ایجاد کند. البته قیمت پایین سوخت میتواند این صنعت را نجات بدهد. خطوط هوایی چینی به سمت آسیا مایل شدهاند، در حالیکه خطوط هوایی آمریکا دوباره تمرکز خود را به خانه خود کشاندهاند.
دیدهبان: رقابت رانندهها! دیدی کوادی در 360شهر چین حدود 80درصد از بازار رانندگان را در اختیار دارد. پیشبینی میشود این شرکت در سال 2016 حدود 12میلیارد دلار درآمد داشته باشد.
افول ستارههای درخشان
لئو آبروزس: «اقتصادهای غنی بیش از اقتصادهای نوظهور خواهند درخشید!». از زمانیکه بحران بزرگ اقتصادی سال 2009 به پایان رسید، تاکنون بازارهای نوظهور تاثیر بسیاری در قدرت گرفتن اقتصاد جهانی داشتهاند. اما در سال 2016 این وضعیت تغییر میکند، اقتصادهای غنی و ثروتمند سهم بیشتری در رشد اقتصادی جهان رقم خواهند زد؛ این یعنی بسیاری از اقتصادهای نوظهور نظیر چین، تلاش میکنند کمتر در معرض خطر و بحران قرار بگیرند.دولتهای پنج کشور معروف به عنوان اقتصاد نوظهور، که عنوان BRICS را با خود به یدک میکشند، در وضعیت تاسفباری قرار خواهد گرفت. دولت برزیل تاکنون هم ناکارآمد بوده و هم فاسد. دولت روسیه نیز از آن بهتر نبوده و علاوه بر آن جنگ و خشونت نیز به دنبال خود داشتهاست. هر دو کشور در بهترین حالت در سال 2016 به رکود خواهند رسید، که دنباله همان چیزی خواهد بود که در سال 2015 در آن گرفتار شدند. این وضعیت درحالی برای این کشورها ایجاد میشود که زمانی ستارههای درخشان اقتصاد جهان بهشمار میرفتند.در سال جدید، عملکرد چین معقول و منطقی به نظر میرسد، البته مشروط به اینکه به آمار و ارقام دولتی اعتماد کنید. طبق برآوردهای دولتی، رشد تولید ناخالص دولتی 5/6 درصد افزایش را تجربه خواهد کرد اما عملاً در واقعیت با رقم بسیار کمتری مواجه هستیم. چین در حال حاضر در باتلاقی از بدهی گیر افتاده است ولی تا به این لحظه موفق شده ارز خود را مدیریت کند؛ هر چند با شیوههای بسیار بدی این کار را انجام دادهاست. همین اقدامات اشتباه باعث شده که بازار بورس جهان تحت تاثیر اقتصاد چین، دچار شوک و تنشهای زیادی بشود. چین در سال 2016 ملغمهای از وام و بانکهای ورشکسته و سرمایهگذاری در حال سقوط خواهد بود. اما یک نکته نباید فراموش شود: بحران در چین یعنی بحران در اقتصاد کل جهان.اوضاع در هند بهتر بهنظر میرسد، اقتصاد این کشور بیش از 7درصد رشد خواهد داشت. اما این میزان از رشد 5/8 درصدی آن، بین سالهای 2005 تا 2010، کمی مایوسکننده است. هند حتماً به خود میبالد که بتواند در لیگ رشد اقتصادی از چین جلو بزند اما واقعیت این است که برای هند، جلو افتادن از چین راه درازی است که باید طی کند. ده سال پیش، یعنی زمانیکه اقتصاد چین به اندازه زمان حاضر هند بود، رشدی تقریباً 13درصدی را تجربه میکرد. اقتصادهای ثروتمند در میان تمام این حرفها ثابت و مستحکم به نظر میآیند. اقتصاد ایالات متحده آمریکا رشدی حدوداً 5/2 درصدی را تجربه خواهد کرد. وضعیت تولید شغل در ایالات متحده آمریکا برای نخستین بار پس از دهه 90 میلادی تاکنون، تجربیات متفاوتی دارد. رکود یا تورم دیگر اروپا را تهدید نمیکند. یونان نیز، که بمب حوزه یورو به شمار میرود، اکنون مدتی است خنثی به نظر میرسد. بانک مرکزی اروپا و یار دیرینهاش، یعنی بانک مرکزی ژاپن، همچنان تلاش میکنند با سیاستهایی اقتصادی، خود را سر پا نگه دارند. رشد اقتصادی در حوزه یورو و ژاپن بهتر از حد معمول آن یعنی 6/1 درصد یا در این حدود خواهد بود. بریتانیا، به عنوان بهترین بازیگر در میان چهار قدرت اصلی اتحادیه اروپا، رشدی بالای 2 درصد را تجربه خواهد کرد اما نباید فراموش کرد که بخش خانگی آن نسبت به افزایش نرخ بهره آسیبپذیر خواهد بود.
اگر اقتصادهای نوظهور در برابر بحران اقتصادی دیگری تسلیم شوند، آنهنگام چشمانداز اقتصادهای ثروتمند نیز تغییر خواهد کرد. این اقتصادها در برابر افزایش نرخ بهره فدرال رزرو امریکا بسیار حساس هستند و واکنشهای نگرانکنندهای نسبت به آن نشان میدهند که نشانههای آن در سال 2015 را شاهد بودیم. دلار قویتر نیز میتواند ارز اقتصادهای نوظهور را دچار تزلزل و نوسانهای شدید کند. هر چند در سال پیش رو، ایالات متحده آمریکا نرخ بهره را افزایش خواهد داد اما میزانآن چندان چشمگیر نخواهد بود.
در چشماندازی دیگر، حتی میتوان دلار را با حباب بیشتری تصور کرد که میتواند باعث فرار سرمایهگذارها از بازارهای نوظهور بشود. اقتصادهایی که رشد شکنندهای دارند (نگاهی به ونزوئلا داشته باشید) ممکن است به لبه پرتگاه هدایت شوند. تنها میتوان انتظار بحرانی مشابه بحران اقتصادهای نوظهور در سالهای 97 و 98 میلادی را داشت. دلیل اصلی نیز این است که اکثر کشورها، ذخایر خود را بر اساس نرخ ارز تشکیل دادهاند. کشورهایی نظیر ترکیه و آفریقای جنوبی در این شرایط به دردسرهای بزرگی خواهند افتاد. آنها بیش از هر نقطه دیگری در خطر هستند.
اما تولیدکنندگان کالا دلیلی پیدا میکنند که کمتر احساس تیرهبختی کنند. قیمت انرژی، فلزات و محصولات کشاورزی در فاصله سالهای 2011 تا 2015 کاهش 30 تا 50درصدی را تجربه کردهاند. اما همه اینها در سال 2016 بالاخره افزایش خواهند یافت. قیمت نفت نیز نسبت به اول سال خود 10درصد افزایش پیدا خواهد کرد؛ البته باز هم قیمت نفت زیر سطحی که باید باشد، باقی خواهد ماند.اقتصاد جهان از سال 2010 تاکنون موفق به رشد 4درصدی نشدهاست اما سال 2016 سال بهبود و اصلاح خواهد بود؛ هر چند هنوز دسترسی به مصرفکننده با تقاضای بالا امری دور و بعید است تا سال بعد.