یمن؛ چند مجهول و یک حقیقت

بیش از چهار ماه از تجاوز نظامی رژیم سعودی و متحدین آن به یمن می‌گذرد؛ این جنگ با فراز و نشیب‌های مختلفی همراه بوده است. بعد از کنترل یمن از سوی انصار‌الله و ارتش یمن و خروج منصور هادی، سعودی‌ها با آغاز جنگی تمام‌عیار در پی تغییر موازنه قدرت درونی یمن و تغییر شرایط در این کشور بوده‌اند. به‌رغم تلاش‌های بین‌المللی و منطقه‌ای گسترده رژیم سعودی و صرف میلیاردها دلار برای پیشبرد عملیات نظامی در یمن، شرایط درونی یمن بر اساس اهداف و طراحی‌های سعودی‌ها به‌صورت جدی تغییر نکرده است. در هفته‌های اخیر شاهد اتخاذ راهبرد جدید از سوی رژیم سعودی و متحدین آن در منطقه جنوب یمن و به‌طور مشخص‌تر عدن هستیم.
یادداشت زیر وضعیت میدانی و نظامی گروه‌های مختلف در یمن را تبیین می‌کند.
از دو هفته پیش تحولات بزرگی در یمن رخ داده است، ورود عربستان و امارات به خاک یمن و کمک آن‌ها به مخالفین انصارالله مانند القاعده و گروه‌های دیگری (که در چند ماه اخیر علیه انصارالله در یمن می‌جنگیدند) آنها را قادر ساخته است تا برخی مناطق جنوبی را تصرف کنند.در واقع عربستان کمک‌های فراوانی به معارضین انصارالله می‌کند؛ ‌از جمله: حمایت مالی، ارسال پیشرفته‌ترین سلاح‌ها و همچنین آموزش مزدوران از کشورهای پاکستان، آفریقایی و عربی.
نگاهی به موقعیت و قدرت انصارالله
از نظر میدانی شرایط نظامی و سیاسی انصارالله هنوز تغییر جدی نکرده است قدرت نظامی انصارالله تداوم دارد چراکه انصارالله دارای نیروهایی متعهد، مومن و شهادت طلب است. با وجود درگیری‌ها و اختلاف نظر در مناطق مختلف حضور دارد و در مقابل حملات هوایی عربستان و عملیات گروه‌های تکفیری مقاومت میکند
ارتش یمن هم همچنان با انصارالله همکاری می‌کند، در موضع خود ثابت قدم است و در کنار انصارالله جنگ را اداره میکند. در واقع ارتش با کمک کمیته‌های مردمی ارتش را می‌گردانند. اما وضعیت علی عبدالله صالح چندان مشخص نیست، وی اخیرا بیانیه‌ای مبنی بر عدم مشارکت در جنگ مشارکت صادر کرده است. لذا نمی‌توان گفت که نیروهای علی عبدالله صالح در حال جنگیدن هستند یا بالعکس. با این حال به نظر نمی‌رسد نگاه حزب کنگره ملی به تحولات یمن تغییر کرده باشد. هرچند عربستان سعودی توانسته برخی رهبران حزب علی عبدالله صالح را وارد ریاض کند و به آن‌ها تجهیزات بدهد. اما با این وجود امکان ایستادگی علی عبدالله صالح وجود دارد و تغییری در آن دیده نمی‌شود.
وضعیت احزاب سلفی و تندرو
اخوان: اخوان المسلمین یمن در قالب حزب اصلاح، نیروی زیادی دارد، اما گرایش این حزب معمولا به سمت القاعده است. در حال حاضر آنها در جنوب و تعز حضور دارند و به مخالفان انصارالله کمک میرسانند. در واقع گروه‌های القاعده بیشتر در حال جنگ هستند و در میدان جنگ شهر المارب و البیضا و تعز فعالیت گسترده‌ای دارند، لیکن زیر پرچم عربستان عمل می‌کنند.
احزاب و گروه‌های زیادی در جنوب یمن فعال هستند، اما با توجه به اوضاع امروز یمن تقریبا بیشتر احزاب فاقد نقش موثر هستند.
در شرایط کنونی برخی گروه‌ها وضعیت نظامی مناسبی دارند. سه گروه قابل بازشناسی است. نخست گروه جنوبی هایی، که می‌خواهند یمن جنوبی را از یمن شمالی جدا کنند. گروه دوم، گروه‌های تندرو مثل القاعده و داعش هستند؛ و سوم گروه‌هایی نزدیک به داعش و دنباله رو عربستان یا نیروهای نظامی اخوان المسلمین، مخصوصا احزاب الاصلاح هستند. این گروه‌ها در حال فعالیت هستند. در حال حاضر بین این گروه‌ها اختلافات و درگیری‌هایی وجود دارد، اما از نظر نظامی همه از طرف عربستان و سایر کشورهای خارجی کمک دریافت کرده‌اند. در این میان تعداد نیرو و مقدار امکانات نظامی آن‌ها مشخص نیست. اما بعضی از گزارش‌های خبری حکایت دارد که بیش از6000 نیروی عربستانی، اماراتی، پاکستانی و سایر کشورها غیر از ارتش‌های بومی و مخالفان بومی که آموزش دیدند و در یمن در حال جنگ هستند. با این حال بدون شک تصرف جنوب توسط این گروه‌ها احتمال درگیری‌های بسیار زیادی بین این گروه‌ها را (با توجه به اختلاف دیدگاه‌های نظری و ایدئولوژیکی بین آن‌ها) ایجاد میکند. آنچه از آینده میتوان گفت قطعا ضعف مفرط و انهدام این گروههاست، گروهای وابسته به خارج که از انتحار و عملیات ضدانسانی نیز دریغ نمیکنند. لیکن چشم انداز این گروهها نابودی و انهدام در مقابل مقاومت مردم یمن است.
تعداد نیروهای عبد ربه منصور هادی دقیقا مشخص نیست، اما آن‌ها در حال جنگیدن در قسمت‌های مختلف یمن هستند. در این بین اگر به متغیرهایی موثر در پیشروی نیروهای هادی نگاهی داشته باشم باید گفت عامل هوایی به آنها بسیار کمک کرده است. استفاده عربستان از اختلافات مذهبی، (شیعی، زیدی، سنی و...) و نیز سوء استفاده از اختلافات جغرافیایی -شمالی و جنوبی -بسیار موثر بوده است. سعودی‌ها سعی دارند از این دو عامل علیه انصارالله و ارتش یمن استفاده کند.
رژیم سعودی نفوذ زیادی در رسانه‌های عربی دارد و در حال انجام تبلیغ مستمر است. حتی بعضی از حوادث جنگی در داخل یمن را بزرگ می‌کند و جنگ روانی ایجاد می‌نماید. در مقابل انصارالله و مخالفان عربستان ضعیف عمل می‌کنند. به همین دلیل همه رسانه‌های جهانی در مقابل حوادث یمن سکوت کرده، و در مقابل رسانه‌های عربستان بسیار بزرگ و پر رنگ هستند. با این حال مردم یمن می‌دانند دشمن آن‌ها کیست و مقاومت تنها راه برای نجات از دست گروه‌های تکفیری است که کودکان و زنان بی‌گناه را قربانی می‌کنند.
تفکیک استان‌های یمن و وضعیت میدانی هر استانی از نظر سیاسی و نظامی تا حدی سخت است. اما بیشتر مناطق شمال در دست انصارالله و ارتش یمن است. استان‌های جنوبی در حال حاضر اندک اندک به زیر سلطه القاعده می‌روند. با این حال آینده قدرت مخالفان ارتش و انصار‌الله بستگی به دخالت عربستان دارد. اگر عربستان دخالت خود را متوقف کند، مخالفین یک روزه متوقف می‌شوند. اما عربستان در پی این است که جنگی طایفه‌ای و مذهبی در بین مردم یمن اتفاق افتد.
جدا از این، عواملی دیگری هم در آینده وضعیت میدانی یمن موثر است. اگر انصارالله بتواند ایستادگی کند و مناطق جنوبی از دست رفته را پس بگیرد (هر چند با شرایط به وجود آمده کار سختی است) می‌تواند عربستان را متوقف کند. در این حالت عربستان مجبور به پذیرش خواسته‌های مردم یمن می‌گردد. همچنین جنگ در مرز یمن با عربستان هم بسیار موثر است. پیشروی بیشتر انصارالله در خاک عربستان و سقوط بعضی از شهرها منجر به کشاندن عربستان به پای میز مذاکره و مانع ایجاد جنگ داخلی و طایفه‌ای در یمن میشود.
تنها معلوم معادله یمن
در میان همه پیچیدگی‌ها و بحران هزارتوی یمن می‌توان تنها نقطه روشن را مقاومت ملت و گروههای مقاومت دانست. پایمردی و پایداری مقاومت یمن، برهمه دشمنان یمن نیز معلوم است. انصارالله و ارتش یمن به ایستادگی خود ادامه خواهند داد. در شرایط کنونی ممکن است که انصارالله با ورود به خاک عربستان و استفاده از اهرم تبلیغاتی و نظامی بعضی از مناطق را از دست عربستان آزاد کند و یا به طور کامل نیروهای مخالف را شکست دهد. این گروه‌ها ثابت کرده‌اند که مقاومتشان ادامه دارد و تا به حال توانسته‌اند در مقابل تجاوزها ایستادگی کنند.
*دکتر عبدالرحمان راجح
*کارشناس مسائل یمن
*بیش از 6هزار نیروی سعودی، اماراتی، پاکستانی و سایر کشورهای متحد عربستان در جنوب یمن علیه انصارالله و ارتش درحال نبرد هستند