Эрон билан урушнинг учинчи ҳафтаси: Трампнинг кейинги режаси мавҳум...
Фото: Toby Melville / Reuters / Scanpix / LETA
Яқин Шарқдаги қонли тўқнашувлар учинчи ҳафтасига қадам қўйди. Дунё нигоҳи Оқ уй ва Теҳрон ўртасидаги кескин қарама-қаршиликка қаратилган бир пайтда, вазият кутилганидан кўра анча мураккаб тус олмоқда. Zamin.uz ушбу можаронинг сўнгги тафсилотлари ва эҳтимолий сценарийларини таҳлил қилади.
АҚШ президенти Доналд Трамп ҳозиргача Эронга қарши олиб борилаётган ҳарбий ҳаракатларнинг пировард мақсадини аниқ белгилаб бергани йўқ. Оқ уйнинг нияти нима — мавжуд тузумни ағдаришми, Теҳронни ядровий дастур бўйича музокаралар столига ўтиришга мажбурлашми ёки унинг ҳарбий машинасини бутунлай яксон қилишми? Бу саволлар ҳамон жавобсиз қолмоқда.
Эроннинг «ассиметрик» зарбаси ва иқтисодий фалажлик
Гарчи Эрон иқтисодий ва ҳарбий жиҳатдан катта талафотлар кўрган бўлса-да, у жаҳон бозорига «оғриқли» зарба беришга муваффақ бўлди.
-
Ҳўрмуз бўғози: Теҳрон дунё нефть транзитининг қарийб 20 фоизи ўтадиган ушбу ҳаётий муҳим йўлни тўсиб қўйди. Бу эса ёқилғи нархларининг кескин кўтарилишига сабаб бўлди.
-
Можаронинг кенгайиши: Бевосита тўқнашувда заиф эканини билган Ислом республикаси уруш «баҳосини» ошириш тактикасини қўлламоқда. Қўшни давлатларга ҳужумлар уюштириш орқали минтақавий беқарорлик келтириб чиқарилмоқда.
Трампнинг икки ўт орасидаги танлови
The New York Times нашрининг ёзишича, Трамп маъмурияти Эроннинг ҳар қандай йўл билан ҳимояланиш иштиёқини ва жаҳон иқтисодиётига зарар етказиш қобилиятини етарлича баҳоламаган. Эндиликда президент олдида икки йўл турибди:
-
Урушни давом эттириш: Бу кутилмаган янги хавфлар ва вазиятнинг назоратдан чиқиб кетишига олиб келиши мумкин.
-
Можародан чиқиш: Бу Трамп учун сиёсий мағлубият бўлади, чунки эълон қилинган мақсадларнинг бирортасига (масалан, ядровий хавфни тўлиқ бартараф этиш) эришилмади.
Муҳим факт: Эроннинг ядровий инфратузилмаси қисман вайрон қилинган бўлса-да, уни тиклаш имконияти мавжуд. Теҳрон ихтиёрида 10 та ядровий каллак яратишга етадиган юқори даражада бойитилган уран захираси сақланиб қолмоқда.
Кутилаётган сценарийлар ва тактик қийинчиликлар
1. Ҳолдан тойдириш уруши: Бунда асосий роль ўқ-дорилар ва ҲҲМ тизимлари захирасига боғлиқ бўлади. Трамп иттифоқчиларини Ҳўрмуз бўғозидаги танкерларни ҳимоя қилишга чақирди, бироқ Европа давлатлари ва Жанубий Корея бу таклифни рад этди.
2. Радикал қарорлар: АҚШ Эрон нефть экспортининг асосий нуқтаси бўлган Харг оролини эгаллаши ёки ядровий захираларни қўлга киритиш учун махсус кучларни (десант) юбориши мумкин. Бироқ бу сценарий Америка ҳарбийлари учун жуда катта йўқотишлар келтириши мумкин.
Урушнинг аччиқ статистикаси (3 ҳафта якунлари)
- Умумий қурбонлар — 2100 нафардан ортиқ.
- Тинч аҳоли (Эрон) — 1300 нафардан зиёд.
- АҚШ ҳарбийлари йўқотиши - 13 нафар.
- АҚШнинг минтақадаги кучлари — 52 500 нафар ҳарбий ва 3 та авиаташувчи гуруҳ.
Пентагон ҳавода тўлиқ ҳукмронликка эришилганини ва Эрон флотининг асосий қисми йўқ қилинганини айтса-да, урушнинг якуни ҳамон мавҳумлигича қолмоқда. Трампнинг ваъда қилган «тезкор ва қонсиз» ғалабаси катта синов остида.
Сизнингча, Трамп урушни давом эттириши керакми ёки Эрон билан янги келишув излаши маъқулми? Бу можаронинг дунё иқтисодиётига таъсири яна қанча давом этади деб ўйлайсиз?