Трамп сигналлари чалкаш: Эрон уруши финали ноаниқ қолмоқда...
АҚШ президенти Доналд Трамп ва Пентагондан келаётган бир-бирига мос келмайдиган баёнотлар — иттифоқчиларни ҳам, молиявий бозорларни ҳам “бу уруш қачон ва қандай тугайди?” деган савол билан қолдиряпти. Axios таҳлилига кўра, айнан шу чалкаш сигналлар фонида Эрон уруши атрофидаги ноаниқлик янада кучайган.
Масалан, 9 март куни Трамп республикачиларнинг йиллик йиғилишида АҚШ “аллақачон ғалаба қозонгани”, лекин “ҳали етарлича ғалаба қозонмагани”ни айтган. Бу гап унинг CBS News’га уруш “деярли тўлиқ якунланди” деган фикридан кўп ўтмай янграгани қайд этилади.
Шу пайтда мудофаа вазири Пит Ҳегсет 10 мартни “зарбаларимиз ҳозирга қадар энг шиддатли куни бўлади” деб атади. Бу эса “якун” деган фикр билан “энг қаттиқ зарба” деган баёнот ўртасидаги зиддиятни янада кўзга ташлантирди.
Нима учун бу хавфли? Чунки ечим топмаган ҳар бир ҳафта АҚШ ичида иқтисодий босимни, Яқин Шарқдаги беқарорликни чуқурлаштириши мумкин — бозорлар ва сиёсий майдон ҳам айнан шу нарсадан хавотирда. Axios шу фон ортида уруш якунланиши мумкин бўлган бешта эҳтимолий сценарийни таклиф қилди.
Axios келтирган 5 эҳтимолий сценарий
1. Музокаралар орқали ўт очишни тўхтатиш ва ядровий келишув
Трамп учун асосий мақсадлардан бири — Эроннинг ядровий дастурини чеклаш. Axios’га кўра, урушдан олдин Женевада билвосита музокаралар раундлари бўлган, ҳатто урушдан бир кун олдин Уммон воситачилари “тинчликка эришиш мумкин” деган сигнал бергани айтилган. Аммо кейинги воқеалар бу йўлни туманлатиб қўйди.
2. Венесуэла модели
Трамп Эрон учун “Венесуэла мисоли”ни тилга олгани айтилади, лекин Axios’даги баҳолашларга кўра, Эронни Венесуэла билан тенглаштириш — Ислом Республикасининг мураккаб куч тузилмасини нотўғри тушунишга олиб бориши мумкин. Чунки у ерда тизим якка раҳбардан кўра узоқроқ яшашга мос институтлар билан суянчланган, деган фикр бор.
3. Халқ қўзғолони ва режим қулаши
Axios бунда иқтисодий таназзул, оммавий норозиликлар ва сиёсий бўшлиқ фактори “реалроқ” кўриниши мумкинлигини ёзади. Аммо асосий муаммо — ягона раҳбарлик, уюшган тузилма ва жойларда барқарор ташкилотлашган кучнинг йўқлиги. Шу сабаб бу сценарий ҳам юқори хавф-хатарли деб кўрилади.
4. Махсус кучлар рейди ва ядровий захираларни йўқ қилиш
Axios мухбирлари АҚШ ва Исроил Эроннинг юқори даражада бойитилган уран захираларини жисмоний назоратга олиш ёки йўқ қилиш учун махсус кучларни киритиш эҳтимолини муҳокама қилганини келтиради. Бу вариант “сиёсий келишув” эмас, балки таҳдидни куч билан йўқ қилиш сценарийси. Лекин у ҳам энг таваккал йўл — чунки бу “ҳали ҳам ракеталар отаётган” ҳудудга кириш дегани.
5. Трамп ғалаба эълон қилади ва чиқиб кетади
Бу сценарийда Трамп Эроннинг ракета-дрон салоҳияти етарлича заифлашди, деб ҳисоблаб, “тарихий ғалаба”ни эълон қилиши ва ҳужумни тўхтатиши мумкин. Бозорлар эса айнан “тез якун”ни кутяпти, дейди Axios. Аммо бундай “эрта ёпиш” кейинчалик яна қайтиш хавфини қолдириши мумкинлиги ҳам таъкидланади.
Хулоса
Axios’нинг умумий фикри шундай: уруш 28 феврал куни тўсатдан бошланган бўлса, унинг тугаши ҳам худди шундай “кутилмаган” бўлиши мумкин. Бироқ чалкаш баёнотлар давом этар экан, бозорлар ва иттифоқчилар учун энг оғир нарса — аниқ йўл харитаси эмас, айни ноаниқликнинг ўзи бўлиб қолаверади.