Илон Маск SpaceX учун биринчи бўлиб Ойда шаҳар қуришни танлади
SpaceX раҳбари Илон Маск яқин йилларда коинот режаларини янада аниқроқ қилиб қўйди: компания аввал Ойда “ўз-ўзини ривожлантирадиган шаҳар” барпо этишга урғу беради, Марсда база ва шаҳар қуриш эса кейинроқ босқичма-босқич бошланади. Бу ҳақда у «Х» ижтимоий тармоғидаги изоҳи орқали маълум қилди.
Маскнинг тушунтиришича, Ой лойиҳаси “тезроқ тутиладиган” мақсад: уни 10 йилдан камроқ вақт ичида йўлга қўйиш мумкин. Марсда доимий аҳоли пунктини шакллантириш эса анча узоқ — 20 йилдан ҳам кўпроқ муддат талаб қилади.
Нега айнан Ой? Бу ерда гап “орзу”да эмас, оддий логистикада. Маск айтади: Ойга парвозларни тахминан ҳар 10 кунда ташкил қилиш мумкин, саёҳат ҳам нисбатан қисқа — тахминан икки кун. Марсга бориш эса фақат сайёралар бир-бирига мос келадиган даврда — 26 ойда бир марта имконият пайдо қилади ва бир томонга учиш тахминан олти ойга чўзилади. Қисқаси: Ой — “тез тест”, Марс — “узоқ марафон”.
Шунга қарамай, Маск Марс мавзусини ёпиб қўйгани йўқ. Унинг таъкидлашича, SpaceX Марсда шаҳар қуришни барибир кўзлайди ва бу ишларни тахминан 5–7 йилдан кейин бошлашга ҳаракат қилади. Аммо асосий устувор йўналиш — цивилизация келажагини “суғурталаш” ва бу йўлда Ой тезроқ натижа беради, дейди тадбиркор.
Бу баёнотлар ортида яна бир катта сигнал бор: медиа хабарларига кўра, SpaceX инвесторларга яқин истиқболда Ой дастурларига кўпроқ эътибор қаратишини етказган. Хабарларда ҳатто 2027 йил март ойида экипажсиз Ойга қўниш мақсади тилга олинади.
Албатта, бу ерда “режа” ва “реаллик” ўртасидаги фарқни унутмаслик керак: коинотдаги ҳар бир катта қадам — муҳандислик, хавфсизлик, молия ва сиёсий-ҳамкорликлар дегани. Лекин Маскнинг логикаси тушунарли: Ойга тез-тез учиш мумкин бўлса, технологияни тезроқ синовдан ўтказиш, хатоларни тезроқ тузатиш ва инфратузилмани босқичма-босқич кенгайтириш осонлашади. Марс эса кам имкониятли “ойна” сабаб ҳар бир уринишни жуда қимматга туширади.
Энг қизиғи — бу ёндашув “романтика”ни ўлдирмайди, аксинча, уни тизимга солади. Ойда муваффақиятли “шаҳарча” ишга тушса, Марсга кетадиган йўлда энг муҳим нарса — тажриба ва ишонч пайдо бўлади. Хулоса оддий: аввал яқинни “қўлга киритиб”, кейин узоққа қаттиқ қадам. (Ҳа, бу худди спортзал: аввалига форма, кейин рекорд.)
Келажакка қарасак, бу қарорлар бутун соҳани тезлатиши мумкин: Ой миссиялари кўпайса, янги материаллар, энергия ечимлари, ҳаётни таъминлаш тизимлари ва логистикада рақобат кучаяди. Марс эса — навбатдаги катта мақсад. Яъни, “катта орзу” ҳали ҳам тирик, фақат энди у календарь ва ҳисоб-китоб билан яшаяпти.