Европанинг "Ҳиндистон гарови" ниҳоят ҳақиқатга айланди ва у савдодан каттароқ

Кўп йиллик муваффақиятсиз музокаралардан сўнг, Европа Иттифоқи ва Ҳиндистон тарифлардан анча узоқ бўлган муҳим эркин савдо битимига эришди. Қуролланган ўзаро боғлиқлик даврида бу янги геоиқтисодий мантиқдан дарак беради: музокаралар ва стратегик шартлар бўйича очиқлик, деб ёзади Даниэла Шварцер Euroviews учун ўз мақоласида.

Йигирма йиллик тўхташ-старт музокараларидан сўнг, Европа Иттифоқи ва Ҳиндистон "барча келишувларнинг онаси" деб аталадиган келишувни қўлга киритди: эркин савдо келишуви Европа Иттифоқининг Ҳиндистонга экспорт қилинадиган товарларининг 97 фоизига божларни камайтиради ёки бекор қилади ва Ҳиндистон экспортининг 99 фоизи учун бошқа йўналишда имтиёзли кириш имконини беради.

Кенг тарқалган позицияларга қарамай, келишув умуман тўғри келгани ҳар икки томоннинг ўзгаришини англатади.

Қизил чизиқлар кесиб ўтилди ва имтиёзлар қабул қилинди: масалан, Европа автомобилларига божлар 40 фоиз даражасида қолади, Ҳиндистон эса асосий саноат товарларига божларни босқичма-босқич бекор қилишга рози бўлди.

Келишув савдо-сотиқдан кўра кўпроқ нарса хавф остида эканлигини умумий баҳолашни акс эттиради. У янада баҳсли глобал иқтисодиётда стратегик зарурат туфайли шаклланган янги ҳамкорлик мантиқини кўрсатади.

Иқтисодий алоқалар тобора қуролланиб бораётган ва қоидаларга асосланган тартиб бузилаётган дунёда Европа ва Ҳиндистон ўзаро боғлиқликни музокара шартлари асосида қулфлаб қўйиш ва ундан стратегик ҳамкорлик платформаси сифатида фойдаланишни танламоқда.

Иқтисодий алоқаларни диверсификация қилиш учун катта босим остида бўлган Европа учун бу келишув янада стратегик шериклик йили бўлиши керак бўлган яхши бошланишни англатади.

Аслида, савдо битими Канада бош вазири Марк Карни Давосда илгари сурган мантиқни акс эттиради.

У ерда у биз силлиқ ўтиш даврида эмас, балки ёриқ даврида яшаётганимизни таъкидлади, буюк давлатлар тобора кўпроқ тарифларни қуролга айлантириб, таъминот занжирига боғлиқликдан фойдаланиб, ўрта кучлар қадриятлардан воз кечмасдан биргаликда барқарорликни шакллантиришлари керак, деган хулосага келди.

Европа Иттифоқи-Ҳиндистон келишуви очиқлик ҳали ҳам стратегик автономияга хизмат қиладиган бозорларни очиқ қолдирган ҳолда, мажбурлашга нисбатан заифликни камайтиришга ёрдам бериш орқали бунинг яққол ифодасидир.

Нима учун бу битим иккала томон учун ҳам муҳим?

Ҳиндистон учун келишув ўзининг сиёсий қўшилмаслигини топширмасдан, юқори даражадаги ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш кучига айланиш учун жиддийлик белгисидир.

Европа учун бу дунёнинг энг йирик ва тез ўсиб бораётган бозорларидан бирига яхшироқ кириш имконини беради, шу билан бирга тарқоқлик шароитида таъминот занжирлари ва стандартлар бўйича ҳамкорликни диверсификация қилишга ёрдам беради. Европа Иттифоқи етакчилари глобал товарлар савдосининг тахминан 15 фоизини қамраб олувчи битимдан бож тўловларини сезиларли даражада тежаш ва вақт ўтиши билан Европа Иттифоқи экспортининг кенгайишини кутмоқдалар.

Аммо Европа Иттифоқининг ҳақиқий имкониятлари кўпроқ техника, кимёвий моддалар ёки дори-дармонларни сотиш билан чекланиб қолмайди.

Бу Европа компаниялари ва стандартларини Ҳиндистоннинг келгуси ўн йилликдаги инфратузилма қурилишида, тармоқларни модернизация қилиш ва сақлашдан тортиб, саноат декарбонизацияси ва юқори даражадаги муҳандисликкача мустаҳкамлаш, шу билан бирга Европа компанияларининг имтиёзли бозорга кириш имкониятига эга бўлган рақобатчиларга нисбатан тузилмавий жиҳатдан ноқулай эмаслигини таъминлашдан иборат.

Бу келишув миқёси, стандартлари ва ишончли ҳамкорлик битимларни ким олишини белгилайдиган соҳаларнинг эртанги кундаги ўсиши ҳақида. У Ҳиндистоннинг ўсиш траекториясини Европанинг барқарорлик, кўлам ва ишончли ҳамкорларга бўлган эҳтиёжи билан боғлайди.

Тарифдан ташқари потенциал аҳамият

Ушбу узоқ муддатли савдо истиқболларидан ташқари, Ҳиндистон билан алоқа қилиш учун яна "кейинги боблар" мавжуд.

Европа Иттифоқи-Ҳиндистон савдо ва технологиялар кенгаши бошқа соҳалар қаторида яримўтказгичлар ва рақамли жамоат инфратузилмасининг ўзаро алоқаси бўйича ишларни илгари сурмоқда.

Савдо шартномаси энди ишончли етказиб берувчилар экотизимлари, қўшма илмий-тадқиқот йўллари ва инновациялар учун транзаксия харажатларини камайтирадиган тартибга солувчи ҳамкорликни ишга тушириши мумкин.

Сунъий интеллект бўйича яқинроқ ҳамкорлик ва ишончли маълумотлар алмашинуви АҚШ ва Хитой ҳукмронлик қиладиган сунъий интеллект ёндашувларига муқобил вариантларни ишлаб чиқишга ёрдам бериши мумкин.

Иккинчидан, етакчилар кенг қамровли стратегик кун тартибини, шу жумладан тоза энергетика ва иқлим ўзгаришларига чидамлилик бўйича ҳамкорликни маъқулладилар. Агар битим жиддий амалга оширилса, у тоза ишлаб чиқариш, яшил материаллар стандартлари ва хусусий капитални тўлдирадиган инвестиция қувурлари орқали тартибга солиш босимига эмас, балки янги инвестиция ва бозор рағбатларига эътибор қаратиш орқали декарбонизацияни илгари суриши мумкин.

Учинчидан, саммитда Европа Иттифоқи ва Ҳиндистон ўртасидаги хавфсизлик ва мудофаа соҳасидаги янги шериклик ҳам намойиш этилди, бу эса геоиқтисодий шароитда иқтисодий интеграция ва стратегик ҳамкорлик биргаликда ҳаракатланишини таъкидлади.

Европа Иттифоқи ҳарбий хизматчиларининг Ҳиндистондаги Республика куни парадидаги иштироки, айниқса, Ҳинд-Тинч океани минтақасидаги яқин алоқаларни рамзий маънода ифодалади. Шу билан бирга, Ҳиндистоннинг Хитой ва Покистон билан зиддиятлари келажакдаги инқирозларда Европа Иттифоқини қийин сиёсий позицияларга, шу жумладан Пекинга нисбатан ҳам қўйиши мумкин.

Демография бир-бирини тўлдирувчи яна бир қатламни қўшади. Европа Иттифоқи демографик инқирозга юз тутмоқда, биргина Германиянинг ўзида 2036 йилга бориб 13 миллионга яқин иқтисодий фаол киши пенсияга чиқадиган бўлди. 2030 йилга бориб Ҳиндистонда 245 миллион юқори малакали ишчи ортиқча бўлиши кутилмоқда.

Европа Иттифоқи ва Ҳиндистон ўртасидаги миграция ва ҳаракатчанлик бўйича умумий кун тартиби, айниқса рақамли макондаги муҳим бўшлиқларни бартараф этиши мумкин бўлган адолатли ва адолатли миграция сиёсати учун асос яратиши мумкин.

Европа геоиқтисодий стратегиясининг бир қисми

Умуман олганда, Европа Иттифоқи Ҳиндистон билан шунчаки савдо битимини имзоламаган. У тарқоқлик ва зўравонлик даврида кенгроқ геоиқтисодий ҳамкорлик учун кучли мезон яратди.

Сўнгги трансатлантик зиддиятлар Европанинг хавф-хатарлардан хабардорлигини оширди ва Вашингтон ва Пекин ўртасида икки томонлама танловдан қочишга қизиқишини кучайтирди.

Бундай вазиятда Ҳиндистон стратегик жиҳатдан ажралмас учинчи векторни таклиф қилиши мумкин, гарчи унинг стратегик ёндашуви ҳар доим ҳам Европа афзалликларига тўлиқ мос келмаса ҳам.

Шундай қилиб, ратификация жараёни, шу жумладан Европа Парламенти, Европа Иттифоқига аъзо давлатлар ва Ҳиндистоннинг ички имзолаши муаммосиз ўтиши жуда муҳимдир.

Агар Европа ушбу келишув сарлавҳадан кўра кўпроқ бўлишини истаса, у Европа Иттифоқи-Ҳиндистон битимини бозорга кириш, энергетика ва саноатдаги энг муҳим ўтиш муаммолари бўйича ҳамкорлик ва ниҳоят, технология ва таъминот занжири ҳамкорлиги йўлидаги аниқ қадамларни ўз ичига олган стратегик лойиҳа сифатида кўриб чиқиши керак.

Бироқ, эркин савдо келишуви фақат асосни белгилаши мумкин. Бозорнинг парчаланиши, Европа фирмалари ўртасида бозор билимларининг чекланганлиги ва эркин савдо шартномаси билан ўз-ўзидан йўқолмайдиган протекционизм амалиётларини давом эттириш каби тўсиқларга қарамай, компания даражасида ва асосий геоиқтисодий тармоқлар бўйлаб ҳамкорликни йўлга қўйиш жуда муҳимдир.

Агар бу келишув амалга ошса, Марк Карни таъкидлаганидек, эски тахминлар энди ўз кучини йўқотган даврда у Европанинг иқтисодий хавфсизлик стратегиясининг устунига айланади.