Коррупцияга қарши СИ-вазирни яратганлар коррупцияда айбланмоқда

Албанияда коррупцияга қарши кураш “рамзи” қилиб кўрсатилган сунъий интеллектли СИ-вазир — Диэлла атрофида кутилмаган ва баҳсли воқеа юз берди. The New York Times ёзишига кўра, айнан Диэллани яратишга бош-қош бўлган тузилма раҳбарлари коррупция ишида гумонланмоқда.

Гап шундаки, Албания прокуратураси Диэллани ишлаб чиққан ҳукумат ташкилоти — Миллий ахборот агентлиги (AKSHI) директори ва унинг ўринбосарини уй қамоғига олган. Улар давлат шартномалари бўйича ариза ва тендер жараёнларини “ўйнаб” кетган, яъни шартномалар тақсимотида манфаатдор жиноий тузилмага алоқадор бўлган, деган гумон билан тергов қилинаётгани айтилмоқда.

Бу иш Албанияда охирги вақтларда кучайтирилган коррупцияга қарши кенг кўламли кампания фонида кўрилмоқда. Манбаларга кўра, ушбу кампания мамлакатнинг Европа Иттифоқига қўшилиш талаблари ва стандартларини бажариш жараёни билан ҳам боғланган.

Эслатиб ўтамиз, Албания Диэллага давлат даражасида “вазир” мақомини берган дунёдаги илк мамлакат сифатида тилга олинган эди. Унга, хусусан, давлат харидлари ва тендерларда инсон омилини камайтириш, ҳужжатларни текшириш ва жараёнларни “шаффоф” қилиб бериш каби вазифалар юклатилгани ҳақида ёзилган.

Шу нуқтада энг оғир савол пайдо бўлади: агар коррупцияни чеклаш учун яратилган тизимни ишлаб чиққан раҳбарлар ўзлари шубҳа остига тушса, демак муаммо технологияда эмас, тизимни ким ва қандай бошқараётганида бўлиши мумкин. Диэлла “темирқалқон” бўлиб бериши керак эди, аммо воқеалар шуни кўрсатяптики, ҳар қандай рақамли ечим ҳам инсонлар ҳалоллигига келиб тақалади.

Хулоса қисқа: Албаниянинг бу тажрибаси бутун Европа учун ҳам сигнал. Сунъий интеллектни давлат бошқарувига олиб кириш мумкин, лекин назорат, жавобгарлик ва шаффофлик “код”дан ҳам қаттиқроқ ишлаши шарт. Aкс ҳолда, “ақлли тизим” ҳам нотўғри қўлда оддий воситага айланиб қолиши мумкин.