Гренландия ва Данияда мингларча одамлар Трамга қарши намойишга чиқди
Гренландия ва Данияда минглаб одамлар АҚШ президенти Доналд Трампнинг Гренландияни “қўлга киритиш” ҳақидаги баёнотлари ва эҳтимолий режаларига қарши кўчага чиқди. Норозилик акциялари Гренландия ва Даниядаги бир қатор нодавлат ташкилотлар ташаббуси билан уюштирилган бўлиб, Даниянинг турли шаҳарларида (жумладан, Копенҳагенда) ва Гренландия пойтахти Нуукда бўлиб ўтди.
Намойишларда асосий талаб битта: Гренландиянинг ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқи ҳурмат қилиниши керак. Гренландия уюшмаларини бирлаштирган Inuit ташкилоти раҳбари Камилла Сизинг “Дания қироллиги ва Гренландиянинг ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқига ҳурмат талаб қиламиз”, дея чиқиш қилди.
Тариф таҳдиди ва “қўлга киритиш” мавзуси
ОАВлар қайд этишича, Трамп Гренландия АҚШ миллий хавфсизлиги учун стратегик аҳамиятга эга эканини айтиб, оролни эгаллаб олиш вариантини истисно қилмаётгани ҳақида гапирган. Шу билан бирга, Европа давлатлари унинг режаларига қарши чиқса, улар товарларига божлар қўлланиши мумкинлиги ҳақида хабарлар пайдо бўлди.
Хабарларга кўра, АҚШ президенти Дания, Норвегия, Швеция, Франция, Германия, Буюк Британия, Нидерландия ва Финландия товарларига 1 февралдан 10 фоизлик бож жорий этилишини айтган, 1 июндан эса бу кўрсаткич 25 фоизгача оширилиши ва “Гренландия бўйича келишув” бўлмагунча босим давом этишини ҳам тилга олган.
Плакатлар, шиорлар ва кайфият: “қўлни торт”
Копенҳагендаги акцияда одамлар “Гренландиядан қўлингни торт”, “Янкилар, уйингга йўқол!” ва “Гренландия сотилмайди” каби ёзувлар туширилган плакатларни кўтариб чиқди. Reuters’га суҳбат берган даниялик режиссёр Шарлотта Сакс Боструп ҳам гренландияликлар билан бирдамликни ҳис қилаётганини, бу вазиятдан чиндан ғазабланаётганини ва “бундай ғоялар умуман пайдо бўлиши” одамларни ҳайратга солганини айтган.
«Даниялик бўлишимизга ва Данияда яшашимизга қарамай, биз гренландияликлар билан бирдаммиз, биз катта бирдамликни ҳис қиляпмиз ва бу вазиятдан чинакамига ғазабланяпмиз. Биз ҳаммамиз Америка президентининг миясига бундай ғоялар келиши мумкинлигидан ҳайратдамиз», – дейди Копенҳагендаги норозилик намойишига келган даниялик режиссёр Шарлотта Сакс Боструп.
Reuters маълумотига кўра, гренландиялик сиёсатчи Эрик Йенсен ҳам “бирдамликни кўрсатиш” муҳимлигини таъкидлаб, Гренландия АҚШнинг бир қисми бўлишни истамаслигини очиқ билдирган.
«Биз бирдам бўлиб қолишимиз ва Гренландия сотилмаслигини, биз АҚШнинг бир қисми бўлишни ва АҚШ томонидан аннексия қилинишни истамаслигимизни кўрсатишимиз жуда муҳим», – деди гренландиялик сиёсатчи Эрик Йенсен Reuters агентлигига.
Нуукда эса намойиш янада символик тус олди: Гренландия бош вазири Йенс-Фредерик Нилсен “Гренландия сотилмайди” ва “Биз келажагимизни ўзимиз белгилаймиз” деган плакатлар билан АҚШ консуллиги томон йўл олган намойишчилар сафига қўшилган.
Намойишга чиққан Алан Амструп эса оддий, аммо жуда оғир кайфиятни ифода қилди: улар хавотирда, шунчаки ўз ҳаётини тинч яшашни хоҳлайди.
«Биз хавотирдамиз ва шунчаки ўзимиз билан қолишни ва бу ерда ўз ҳаётимизни яшашни хоҳлаймиз», – деди Нуукдаги норозилик намойишига келган Алан Амструп.
85 фоиз: жамоатчилик кайфияти ҳам аниқ
Бу мавзу атрофида жамоатчилик фикри ҳам бир хил йўналишда: Reuters ёритган 2025 йил январдаги сўров натижаларига кўра, Гренландия аҳолисининг 85 фоизи ҳудуднинг АҚШга қўшилишига қарши эканини билдирган.
Хулоса: шовқин эмас, позиция
Бу намойишлар шунчаки эмоцияли митинг эмас — бу “биз киммиз ва келажакни ким белгилайди?” деган саволга оммавий жавоб. Ва бу жавоб ҳозирча жуда равшан: гренландияликлар учун Гренландия — товар эмас, савдо предмети эмас, кимнингдир “харитадаги лойиҳаси” ҳам эмас. Кейинги қадамлар дипломатияга боғлиқ бўлади, лекин одамлар бу сафар сигнални қаттиқ ва баланд бериб қўйди: ўз тақдирини ўзлари ҳал қилмоқчи.