Мадуро қўлга олингач Каракасда колективос назорати кескин кучайди...
АҚШ махсус кучлари Венесуэла президенти Николас Мадурони қўлга олгани ҳақидаги хабарлар ортидан Каракасдаги ҳаёт бир зумда бошқа ритмга ўтди. Мамлакатда ҳокимият тепасида вице-президент Делси Родригес турган янги бошқарув тизими «қатъий тартиб»га ўтгани айтилмоқда: кўчаларда патруллар кўпайди, блокпостлар қўйилди, текширувлар кучайтирилди. Хорижий ОАВлар қайд этишича, Венесуэлада вақтинча раҳбарлик ҳам айнан Родригес қўлига ўтган.
Кўчалардаги блокпостлар: текширув, тинтув ва телефонларгача назорат
Пойтахт ва йирик шаҳарлар атрофида йўловчиларни тўхтатиш, машиналарни кўздан кечириш, баъзи ҳолатларда телефонларни текшириш ҳолатлари ҳақида хабарлар тарқалди. Расмий талқинга кўра, мақсад — АҚШ амалиётида «ёрдам берганлар»ни аниқлаш. Айрим мухолифат фаоллари ва журналистлар қўлга олингани ҳақида ҳам маълумотлар бор.
Энг диққатга сазовор жиҳат: бу патрулларга фақат ҳарбий ва полиция эмас, балки колективос ҳам жалб қилингани тилга олинмоқда. Колективос — ҳукуматга яқин, қуролланган гуруҳлар сифатида танилган, улар кўп йиллардан бери намойишлар ва сайловолди акциялари пайтида мухолифатга қарши куч ишлатиш ҳолатлари билан «ном чиқарган» тузилмалар ҳисобланади.
Колективос ким ва нега улардан қўрқишяпти?
Венесуэлада колективос деганда ягона марказлашган ташкилот эмас, турли гуруҳлар йиғиндиси тушунилади. Улар, одатда, режимни ҳимоя қилиш, кўчада назорат ўрнатиш ва норозилик кайфиятини «совитиш» вазифасини бажариб келгани айтилган. Шу боис ҳам бугунги текширувлар оддий хавфсизлик чораси эмас, балки жамиятга «ҳеч ким эркин ҳаракатлана олмайди» деган сигнал сифатида қабул қилинаётгани сезилади.
Каракас кўчаларидаги коллективос. Фото: Jesus Vargas / Getty Images
Қайд этилишича, Каракас марказидаги Мирафлорес саройи атрофида ҳам хавфсизлик кучлари фаоллиги ошган. Мадуро эса сўнгги пайтларда саройда эмас, пойтахтнинг жануби тарафдаги Фуэрте-Тиун ҳарбий базаси ҳудудида кўпроқ кўрингани, айнан шу йўналишда ҳам зарбалар ва амалиётлар бўлгани ҳақида таҳлиллар келтирилмоқда.
Дрон воқеаси: «ўзники» чиқиб қолган хавф
Кўчалардаги зич назорат баъзан тушунмовчиликка ҳам сабаб бўляпти. Масалан, Мирафлорес яқинида учиб ўтаётган дронларга қарата ўт очилгани, кейин эса улар полиция дронлари экани маълум бўлгани ҳақида гап-сўзлар тарқалди. Бу ҳолатнинг ўзи ҳам вазият нақадар асабий ва назорат ҳаддан ташқари ошганини кўрсатади.
Диаспорада байрам, мамлакат ичида эса сукут ва хавотир
Колумбия, АҚШ ва бошқа давлатлардаги венесуэлаликлар диаспораси Мадуро қўлга олингани ҳақидаги хабарни кўчадаги байрамлар билан кутиб олгани айтилади. Венесуэланинг ўзида эса шундай оммавий қувонч кўринмади. Сабаб оддий: режим механизми жойида, фақат унинг энг юқори нуқтаси — ягона раҳбаридан маҳрум бўлган. Қолган «бостириш аппарати» эса ишлаб турибди.
Каракас бозорига кириш жойини қўриқлаётган колективос аъзолари. 2026 йил 4 январ
Boris Vergara / Anadolu / Getty Images
Бундан ташқари, ҳатто Мадуродан норози қатлам орасида ҳам қувончдан кўра хавотир, ишончсизлик ва ноаниқлик кайфияти устун экани айтиляпти. Хорижий таҳлилларда Венесуэла «порох бочкаси»га ўхшаш хавфли ҳолатга яқинлашгани, чунки турли қуролланган гуруҳлар манфаати тўқнаш келиши мумкинлиги таъкидланади.
Кичик акциялар ҳам бўлди, лекин йўналишлар турлича
Каракас ва бошқа шаҳарларда кўча акциялари бўлгани ҳақида хабарлар бор, аммо улар локал, камсонли бўлгани айтилади. Қизиғи, акцияларнинг бир қисми АҚШнинг Венесуэла ички ишларига аралашувига қарши руҳда ўтган. Бу митинглар ҳам полиция, ҳарбийлар ва колективос томонидан синчковлик билан кузатиб борилгани қайд этилмоқда.
Иқтисодий фронт: чекловлар, ваҳима ва камайган ҳаракат
Дўконлар чекловлар билан ишлаётгани, биринчи кунларда одамлар ваҳимага тушиб, омборни «тўлдириш»га урингани ҳақида гапирилмоқда. Кафе ва жамоат жойларида одамлар одатдагидан кам. Айрим ҳудудларда электр ва сув узилиши, уяли алоқа билан муаммолар пайдо бўлгани ҳақида ҳам маълумотлар тилга олинади — бу ҳам ташқи зарбалар, ҳам йиллар давом этган инқирознинг йиғилиб қолган оқибатлари билан боғланиши мумкин.
Одамлар нима дейди? Асосий ҳис — «тушунмаслик»
Кўчадаги оддий одамлар кайфиятини бир сўз билан айтса бўлади: ноаниқлик. «Нима бўлади?» деган савол ҳар бир гапнинг ортида турибди. Режим ўзгаргандек кўринса-да, кўп нарса аввалгидек қолгани учун жамиятда ишонч пайдо бўлмаяпти.
Хулоса
Мадуро қўлга олингани ҳақидаги хабар — фақат Венесуэла учун эмас, бутун минтақадаги сиёсий мувозанат учун ҳам катта сигнал. Каракасда эса ҳозирча асосий манзара битта: кучли назорат, зич патрул, камайган ҳаракат ва одамлар қалбидаги оғир савол — эртага нималар бўлади?