Ene-atalar çagalarynyň mekdepde tapan 'bit derdine' derman gözleýär
Azatlygyň habarçysy bilen anonimlik şertinde gürleşen ene-atalaryň we mugallymlaryň tassyklamagyna görä, bu alada soňky hepdelerde has-da güýçlendi. Synplaryň käbirinde birbada birnäçe okuwçynyň saçyndan bit tapyldy diýip, ýerli çeşme aýtdy. Onuň sözlerine görä, ýerli sanitariýa we epidemiologiýa gullugy ene-atalaryň bildiren aladasynda wagtynda ‘baş galdyrmaýar’.
Çärjew etrabynyň 22-nji orta mekdebinde okaýan okuwçynyň enesi agtygynyň saçyndaky bitlerden dowla düşüp, beýleki ene-atalar we mugallymlar bilen habarlaşandygyny gürrüň berdi. Şonda oňa bu bit meselesiniň diňe bir okuwçynyň okaýan synpyndaky alada bolman, etrabyň beýleki mekdeplerinde hem ‘kellagyra öwrülendigini’ aýdypdyrlar.
Mugallymlar bit barada dymmagy soraýarlar"10-njy synpda okaýan agtygymyň saçyna bit düşdi. Synpdaşlaryndan we mugallymlardan sorasam, munuň etrabyň köp mekdebinde duş gelýändigini aýtdylar. Geň ýeri, mugallymlar bu barada sanitariýa gullugyna hiç zat aýtmazlygy soraýarlar. Biz ene-atalar bolup, degişli gulluga ýüz tutduk. Aradan bir hepde geçse-de, hiç hili çäre görülmedi" diýip, etrap ýaşaýjysy habarçymyza aýtdy.
Okuwçylaryň arasynda ýaýran bitler baradaky aladany Çärjew etrabynyň 6-njy, 20-nji, 22-nji, 31-nji mekdepleriniň, şeýle-de Farap şäherindäki 2-nji mekdebiň okuwçylary we mugallymlary hem tassyklady.
Ýerli ýaşaýjylaryň sözlerine görä, mekdeplerde bu mesele barada açyk gepleşmekden, gürrüň etmekden gaça durýarlar. Mugallymlaryň käbiri ene-atalar bilen gürleşende, bitleriň çagadan çaga geçýändigi barada gürrüň etmezligi soraýar. Olar bu gürrüňleriň resmi edaralara ýetmeginiň mekdep ýolbaşçylary üçin ‘goşmaça kellagyry döredip biljekdigini’ aýdýarlar.
Etrap ýaşaýjylarynyň biri habarçymyz bilen söhbetdeşlikde özüniň we tanyşlarynyň sanitariýa gullugynyň işinden örän nägiledigini aýtdy:
"Sanitar gulluk hemişe şeýle. Olara ýüz tutmagyň peýdasy ýok diýen ýaly. Döwlet edaralaryna problema diýip aýdylýan zatlaryň köpüsi kagyz ýüzünde galýar. Adamlar soň öz alajyny özleri gözlemeli bolýar."
Adatça bolşy ýaly, ene-atalar mekdep okuwçylarynyň arasynda ‘güýçlenen bit ýörişinden’ öz güýçleri bilen goranmaga çalyşýarlar diýip, bir ýaşaýjy aýtdy we, ýurtda dowam edýän ykdysady kynçylyklaryň fonunda, adamlarda ne ýeterlik puluň, ne-de etraplarda elýeter bahadan satylýan derman-däriniň, arassaçylyk serişdeleriniň bardygyny belledi.
Bazarda satylýan arzan serişdeler netije bermeýär22-nji mekdebiň okuwçysy Azatlyk bilen söhbetdeşlikde bazarlarda ‘bite garşy’ diýlip satylýan arzan serişdeleriň köplenç netije bermeýändigini, gury çykdajy bolýandygyny gürrüň berdi:
"Bazarda Hytaýdan getirilen arzan şampunlar satylýar, ýöne olar kän kömek edenok. Türkmenabadyň ‘Gök’ bazarynda rus harytlarynyň arasynda gymmadrak serişdeler bar, ýöne olary hem her maşgala alyp bilmeýär."
Etrabyň 6-njy we 33-nji mekdepleriniň okuwçylary we olaryň ene-atalary ‘bit basgysyndan dynjak bolýan adamlaryň käbiriniň çykalga gözläp, howply usullara hem ýüz urýandygyny gürrüň berdiler.
"Käbir adamlar köne, ýaşuly adamlardan eşiden usullaryny ulanýar. Öňler bitden saplanmak üçin kerosin ulanylýardy. Emma indi ony tapmak kyn. Käbirleri wodorod peroksidini saç boýagy bilen garyp, bite garşy derman edip ulanýar. Hatda 9 göterimlik ergin ulanyp, çaganyň kellesini ýakýan halatlary hem bolýar. Eli ýuka maşgalalaryň käbiri tarakan ýa-da garynja öldürýän serişdeleri ownadyp, şampun ýa-da suw bilen garyp ulanýarlar" diýip, söhbetdeşimiz aýtdy.
Aýry-aýrylykda gürleşilen ýaşaýjylaryň sözlerine görä, bu synanyşyklar diňe bir netije bermän goýmaýar, eýsem çagalaryň saglygyna wehim salyp, howply ýagdaýlaryň emele gelmegine sebäp bolýar.
Käbir maşgalalar başga alaç tapman, çagalarynyň saçyny syrdyrmaly bolýar, ýorgan-düşek daşlyklaryny otlap, bitden dynjak bolýanlar hem az däl.
Azatlyk bilen anonimlik şertinde gürleşen türkmen ýaşulusy 1941-45-nji ýyllaryň urşundan soňky ýyllarda ýetişen oglanlaryň balaklarynyň bitlerini tamdyr oduna kakyp ýakandyklaryny we bu ýagdaýyň soň, adamlaryň garnynyň doýmagy bilen galandygyny gürrüň berdi.
Türkmenistan ýurtdaky işsizligi we garyplygyň derejesini açmaýar. Halkara zähmet guramasynyň 2024-nji ýyldaky maglumatlaryna görä, Türkmenistanda işleýän ilatyň takmynan 47% -I, işleýändigine garamazdan, örän garyp, orta derejede garyp ýa-da garyplyga golaý derejede ýaşaýar.
Saglyk hünärmenleri wagtal-wagtal möwjeýän ‘bit ýokuşmasyny’ mekdeplerdäki arassaçylyk gözegçiliginiň gowşaklygy, okuwçylaryň köpçülikde uzak wagtlap bir ýerde bolmagy we degişli dezinfeksiýa işleriniň geçirilmezligi bilen baglanyşdyrýarlar.
Türkmen häkimiýetleri, şol sanda saglyk resmileri ýurtdaky keselçilik ýagdaýlary barada garaşsyz neşirlerde çykýan habarlara açyk düşündiriş bermeýär.
Maglumat üçin aýtsak, bit we bitlilik barada türkmen dilinde jemlenen anyk we gyzykly maglumatlary "Saglyk" žurnalyndan tapyp bilersiňiz.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.