چرا حقیقت برای برخی سَم است؟
روزه، اتاق عمل جراحی برای استخراج تومور «خودخواهی» است.
دکتر محمد کاشیزاده، استادیار و عضو هیئت علمی گروه کلام پژوهشکده حکمت و دینپژوهی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در گفتگوی اختصاصی به بررسی ابعاد عمیق و لایههای پنهان پیوند میان سنت روزهداری و فضیلت حقگرایی پرداختهایم. دکتر کاشیزاده در ابتدای این واکاوی معتقد است که برای درک صحیح نسبت میان این دو مقوله، ابتدا باید دغدغه اصلی در حوزه جهاد تبیین را بازشناسی کرد. وی با مرزبندی میان جنگ نرم و جنگ سخت تأکید میکند که در نبردهای فیزیکی و سخت، هدف اصلی تسخیر تنها و افزایش جغرافیای تحت سلطه از طریق ابزار ارعاب و سلاح است تا افراد به اجبار تابع شوند، اما در کارزار نرم، اساسیترین تفاوت در عنصر اختیار نهفته است. در این ساحت، انسانها باید از روی اراده و گزینش درونی با یک جریان همراه شوند و هیچ اجبار بیرونی در کار نیست؛ از همین رو مأموریت تبیینگران در این فضا بسیار دشوارتر است، زیرا هدف نهایی رسیدن به اقناع و قانع کردن مخاطب است تا خودِ فرد پذیرای حقیقت باشد. ایشان با تمرکز بر شخصِ مخاطب در این جهاد، معتقد است همانگونه که تبیینگر نیازمند مهارتهای بیانی و استدلالی است، مخاطب یا همان «قابل تبیین» نیز باید واجد صفت حقپذیری باشد، چرا که در غیر این صورت، دقیقترین بحثهای نظری نیز به سرانجام نخواهد رسید.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با استناد به حدیث مشهور نبوی که ماه رمضان را بهار قرآن معرفی میکند، به طرح یک معمای معرفتی میپردازد. او میگوید اگر قرآن خود کتاب هدایت و احیاکننده حیات معنوی موجودات است، چگونه میتواند خود دارای بهار باشد؟ خاصیت بهار در طبیعت، زنده کردن موجودات بیجانی است که در زمستان خشکیدهاند؛ پس اگر رمضان بهار قرآن است، این پرسش مطرح میشود که مگر قرآن مرده است که نیاز به احیا در این ماه داشته باشد؟ پاسخ دکتر کاشیزاده به این معما در پیوند میان ظرفیت وجودی انسان و کلام وحی نهفته است. او با رجوع به فلسفه روزه در آیه 183 سوره بقره، روزه را بستری برای ایجاد تقوا معرفی میکند و سپس با پیوند زدن آن به آیه دوم همان سوره که قرآن را مایه هدایت برای متقین میداند، تبیین میکند که قرآن زمانی در وجود انسان شکوفا میشود و به هدف خود که همان هدایت است میرسد که در سرزمین جانِ مخاطب، تقوا پیشروی کرده باشد. در واقع، ماه رمضان با ابزار روزه، جانِ انسان را که بر اثر امیال دنیوی ممکن است دچار خشکی و عدم پذیرش شده باشد، دوباره حاصلخیز و آماده پذیرش بذر وحی میکند.