نوشیدنی‌های انرژی‌زا؛ کمک به افزایش انرژی یا خطری برای سلامتی؟

انرژی، این روزها در جمع نوشیدنی‌ها نام خوشایندی برای جوانان افغان است.

استفاده از این نوشیدنی‌های انرژی‌زا در این اواخر در میان جوانان در افغانستان به‌گونهٔ چشم‌گیری افزایش یافته است.

شماری از این جوانان در صحبت با رادیو آزادی می‌گویند که ازین نوشیدنی‌ها برای بیدار ماندن شبانه، رفع خسته‌گی، افزایش تمرکز و حتی بالا بردن توان جسمی استفاده می‌کنند.

اما داکتران هشدار می‌دهند که استفادهٔ مداوم و روزمرۀ نوشیدنی‌های انرژی‌زا سلامت بدن را به خطر می‌اندازد و می‌تواند سبب ایجاد بیماری‌های گوناگون شود.

یکی از باشنده‌گان شهر کابل که نخواست نامش در گزارش گرفته شود، در این مورد به رادیو آزادی گفت که با وجود آگاهی از زیان‌های این نوشیدنی‌ها، ترک آن برایش دشوار است: "روزانه یک الی سه انرژی می‌نوشم، با وجودی‌که تکلیف معده دارم و این مشکل از همین انرژی پیدا شده، باز هم می‌نوشم. هرچه کوشش کردم این را ترک کنم، نمی‌شود."

متخصصان صحی می‌گویند ترک نوشیدنی‌های انرژی‌زا به این دلیل دشوار است که این نوشیدنی‌ها حاوی مقدار بلند کافئین اند و می‌توانند وابسته‌گی جسمی و روانی ایجاد کنند.

فرشته، یکی دیگر از مصرف کننده‌گان نوشیدنی‌های انرژی‌زا، نیز از پیامدهای دیگر مصرف مداوم این نوشیدنی‌ها به رادیو آزادی چنین گفت: "تجربهٔ من از استفادهٔ زیاد انرژی و ضررش این است که من تقریباً چندین سال از انرژی و نوشابه‌های گازدار استفاده کردم، تا این‌که به مدت شش ماه به حساسیت بسیار خطرناک جلدی روبه‌رو شدم که در ناحیهٔ دست و پایم بود. در اوایل داکتران نفهمیدند که تأثیرش چیست، تا این‌که داکتر جلدی من را از استفادهٔ نوشابه‌ها منع کرد و وقتی دوباره نوشیدم، متوجه شدم که حساسیتم بیشتر می‌شود."

به‌گفتهٔ متخصصان صحی، مصرف بیش از حد نوشیدنی‌های انرژی‌زا به دلیل مقدار بلند قند و کافئین، می‌تواند تعادل هورمونی بدن را برهم بزند، سطح استرس را افزایش دهد باعث مختل شدن خواب، ضعف حافظه، کاهش رشد ذهنی، تشدید مشکلات جلدی مانند بخار و التهاب پوست و بروز بیماری‌های دیگر شود.

داکتر عطاالله صیام، متخصص امراض داخله، استفادهٔ بیش از حد نوشیدنی‌های انرژی‌زا را برای جوانان خطرناک می‌داند و می‌گوید: "مشکلات معده پیدا می‌شود، جدار معده که با مری ارتباط دارد خراب می‌شود، برای گرده‌ها مشکل ایجاد می‌کند، چون این مشروبات انرژی‌زا در ترکیب خود مواد خیلی قوی دارند. ضرر دیگر آن این است که چاقی ایجاد می‌کند و شکر وجود را بالا می‌برد. همچنان امراض قلبی ایجاد می‌کند، چون باعث افزایش فشار خون می‌شود و بیماری بی‌نظمی ضربان قلب را به‌وجود می‌آورد."

به‌گفتهٔ داکتر صیام، افرادی‌که معمولاً از نوشیدنی‌های انرژی‌زا استفاده می‌کنند، باید کوشش کنند به تدریج دفعات مصرف را کاهش داده و از گزینه‌های سالم‌تر و طبیعی مانند آب، آب لیمو و چای سبز استفاده کنند.

او تأکید می‌کند که افزایش آگاهی عامه، وضع مقررات کنترولی و تشویق جوانان به استفاده از بدیل‌های سالم، می‌تواند نقش مهمی در کاهش مصرف نوشیدنی‌های انرژی‌زا و حفاظت از سلامت جامعه داشته باشد.

خان جان الکوزی، عضو هیئت مدیره اتاق تجارت افغانستان می‌گوید بیش از ۵۰ درصد نوشیدنی‌های انرژی‌زا در افغانستان تولید می‌شود و مقدار کم آن از کشورهای دیگر وارد می‌شود چون به گفته او، تعرفه وارداتی بالای این نوشیدنی‌ها تا حدود ۴۰ درصد افزایش یافته است.

آقای الکوزی هرچند در مورد میزان تجارت سالانه‌ی این نوشیدنی‌ها جزئیات نداد، اما او نیز تأیید می‌کند که مصرف این نوشابه‌ها در این اواخر افزایش یافته است.

بر اساس یافته‌های علمی، نوشیدنی‌های انرژی‌زا که به‌عنوان محصولات تقویت کنندهٔ عملکرد به بازار عرضه می‌شوند، حاوی مقادیر بلند کافئین، قند و محرک‌های دیگر هستند.

دسترسی آسان و بازاریابی گسترده برای نوشیدنی‌های انرژی‌زا در افغانستان، این محصولات را به‌ویژه برای جوانان در این کشور جذاب ساخته است.

در همین حال، در بسیاری از کشورهای جهان محدودیت‌هایی بر فروش و مصرف نوشیدنی‌های انرژی‌زا برای نوجوانان وضع شده است.

در برخی کشورها فروش این نوشیدنی‌ها به افراد زیر سن مشخص ممنوع شده و یا هشدارهای صحی اجباری روی بسته‌بندی آن درج می‌شود، اما در افغانستان فروش این محصولات که گونه‌های متعددی با نام‌های مختلف اند، به‌گونهٔ گسترده و بدون محدودیت برای همه قابل دسترس است.