Η «χρυσή» χρονιά των δασμών: Πώς ο εμπορικός πόλεμος εκτόξευσε τα έσοδα των ευρωπαϊκών τελωνείων
Ο πρώτος πλήρης χρόνος της νέας φάσης του παγκόσμιου εμπορικού πολέμου αφήνει πίσω του μια εικόνα με πολλαπλές αναγνώσεις: από τη μία πλευρά, εκρηκτική αύξηση των δημοσίων εσόδων μέσω δασμών και από την άλλη, εντεινόμενες πιέσεις στις επιχειρήσεις, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τελικά τους καταναλωτές. Τα στοιχεία που προκύπτουν από τη λειτουργία των τελωνείων για το 2025 αποτυπώνουν με τον πιο σαφή τρόπο αυτή τη νέα πραγματικότητα.
Τα έσοδα από δασμούς στις ισπανικές τελωνειακές αρχές ανήλθαν σε ιστορικό υψηλό, αγγίζοντας τα 2,977 δισεκατομμύρια ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 13% σε σύγκριση με το 2024. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο από το 1995, όταν ξεκίνησε η καταγραφή της συγκεκριμένης στατιστικής σειράς. Το αξιοσημείωτο είναι ότι η αύξηση αυτή δεν συνδέεται αποκλειστικά με τη μεγέθυνση του εμπορίου, καθώς οι εισαγωγές αυξήθηκαν μόλις κατά 6%. Το υπόλοιπο μέρος της ανόδου αποδίδεται ξεκάθαρα στη σκλήρυνση της δασμολογικής πολιτικής.
Η αιτία βρίσκεται στην έντονη εμπορική αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία κορυφώθηκε το 2025. Η επιθετική πολιτική δασμών από την Ουάσιγκτον οδήγησε τις Βρυξέλλες σε αντίμετρα, επιβάλλοντας για μήνες επιπλέον επιβαρύνσεις σε προϊόντα αμερικανικής προέλευσης, όπως ο χάλυβας, το αλουμίνιο και τα υφαντουργικά είδη. Οι συντελεστές κυμάνθηκαν μεταξύ 10% και 25%, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν ακόμη υψηλότεροι.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε σε στρατηγικές παρεμβάσεις και έναντι τρίτων χωρών, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την επιβολή δασμών στα ηλεκτρικά οχήματα που εισάγονται από την Κίνα. Οι επιβαρύνσεις αυτές, που κυμάνθηκαν από 7,8% έως 35,3%, επηρέασαν σημαντικά αγορές όπως η ισπανική, όπου η ζήτηση για τέτοιου είδους οχήματα είναι αυξανόμενη.
Το 2025 χαρακτηρίστηκε επίσης από έντονη αβεβαιότητα. Η απειλή νέων δασμών από τις Ηνωμένες Πολιτείες οδήγησε πολλούς εισαγωγείς σε προληπτικές κινήσεις. Στους πρώτους μήνες του έτους καταγράφηκε ασυνήθιστη αύξηση των εισαγωγών από τις ΗΠΑ, καθώς επιχειρήσεις επιχείρησαν να «προλάβουν» ενδεχόμενες μελλοντικές επιβαρύνσεις. Το φαινόμενο αυτό είχε ως αποτέλεσμα μια εκρηκτική άνοδο των τελωνειακών εσόδων κατά 27% μόνο στο δίμηνο Ιανουαρίου–Φεβρουαρίου.
Ωστόσο, τα αυξημένα αυτά έσοδα δεν παραμένουν στα εθνικά ταμεία. Στο πλαίσιο της κοινής εμπορικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το μεγαλύτερο μέρος των εισπράξεων από δασμούς καταλήγει στον κοινοτικό προϋπολογισμό. Συγκεκριμένα, περίπου το 75% των εσόδων μεταφέρεται στις Βρυξέλλες, αποτελώντας έναν από τους βασικούς πυλώνες χρηματοδότησης της Ένωσης. Τα κράτη-μέλη διατηρούν μόνο ένα μικρό ποσοστό ως αποζημίωση για τη διαχείριση και είσπραξη των δασμών.
Η εικόνα αυτή συνεχίζεται και το 2026. Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν νέα αύξηση των εσόδων κατά περίπου 6% στο πρώτο δίμηνο του έτους. Σημαντικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη διαδραματίζει η εφαρμογή νέων μέτρων, όπως η επιβολή σταθερού δασμού τριών ευρώ σε μικροδέματα χαμηλής αξίας που εισάγονται κυρίως από ασιατικές πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου. Το μέτρο στοχεύει στην προστασία των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων από τον έντονο ανταγωνισμό των διεθνών ψηφιακών αγορών.
Πίσω από τους αριθμούς, ωστόσο, διαμορφώνεται ένα πιο σύνθετο τοπίο. Οι δασμοί μπορεί να ενισχύουν τα δημόσια έσοδα, αλλά αυξάνουν το κόστος εισαγωγής πρώτων υλών και προϊόντων, επηρεάζοντας την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και τις τιμές για τους καταναλωτές. Ο εμπορικός πόλεμος δεν είναι ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος: τα οφέλη σε δημοσιονομικό επίπεδο συνοδεύονται από ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις που διαχέονται σε όλη την αγορά.
Καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις παραμένουν και η πιθανότητα νέων εμπορικών μέτρων παραμένει ανοιχτή, το 2026 προμηνύεται εξίσου δυναμικό. Οι ευρωπαϊκές οικονομίες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην προστασία της εγχώριας παραγωγής και τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας σε ένα αυξανόμενα κατακερματισμένο παγκόσμιο εμπορικό περιβάλλον.