Μεγάλο Σάββατο: Τι σηματοδοτεί η Πρώτη Ανάσταση – Το θεολογικό μήνυμα, οι παραδόσεις και τα έθιμα

Η Πρώτη Ανάσταση τελείται το, Μεγάλο Σάββατο, σηματοδοτώντας την έναρξη του χαρμόσυνου μηνύματος της Ανάστασης του Χριστού. Σύμφωνα με την Εκκλησία, η Ανάσταση εορτάζεται από τη στιγμή της καθόδου του Χριστού στον Άδη, όπου ελευθέρωσε τις ψυχές των δικαίων της Παλαιάς Διαθήκης από το κράτος του θανάτου και του διαβόλου.

Στις 9 το πρωί ψάλλεται ο Εσπερινός της Ανάστασης, γνωστός ως «Πρώτη Ανάσταση», κατά τον οποίο ακούγεται το τροπάριο «Ανάστα ο Θεός». Είναι η στιγμή που το πένθιμο κλίμα των ημερών μετατρέπεται σταδιακά σε χαρά και προσμονή για το Αναστάσιμο μήνυμα.

Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου η Εκκλησία τιμά «την θεόσωμον ταφήν» και «την εις Άδου κάθοδον», δηλαδή την ταφή του Κυρίου και την κάθοδό Του στον Άδη, όπου κήρυξε στους νεκρούς. Αν και η ταφή έγινε το απόγευμα της Μεγάλης Παρασκευής, η Εκκλησία αφιερώνει ξεχωριστή ημέρα για τη μελέτη και τιμή του γεγονότος αυτού.

Από το προηγούμενο βράδυ, τα πένθιμα καλύμματα των ναών έχουν αντικατασταθεί από κόκκινα, αναστάσιμα. Την ώρα που ο ιερέας ψάλλει το «Ανάστα ο Θεός», σκορπά δαφνόφυλλα, ενώ οι πιστοί χτυπούν τα στασίδια, οι καμπάνες ηχούν και ο θόρυβος γεμίζει τους ναούς, σε ένδειξη νίκης απέναντι στον θάνατο.

Το θεολογικό μήνυμα της Πρώτης Ανάστασης

Η Πρώτη Ανάσταση εκφράζει τη νίκη του Χριστού επί του θανάτου και πραγματοποιείται σε διαδοχικά στάδια. Ο Ιησούς Χριστός, ως «απαρχή» (Α΄ Κορινθίους 15:20), άνοιξε τον δρόμο για όσους πιστεύουν σε Αυτόν. Ακολούθησε η ανάσταση των αγίων της Ιερουσαλήμ (Ματθαίος 27:52-53), ενώ στη συνέχεια αναμένεται η ανάσταση των «νεκρών εν Χριστώ» κατά την Παρουσία Του (Α΄ Κορινθίους 4:16) και των μαρτύρων στο τέλος της Θλίψης (Αποκάλυψη 20:4).

Στην Αποκάλυψη (20:12-13) περιγράφεται η δεύτερη ανάσταση, εκείνη των ασεβών που κρίνονται από τον Θεό πριν ριχθούν στη λίμνη της φωτιάς. Αυτή η δεύτερη ανάσταση συνδέεται με τον «δεύτερο θάνατο» και την «ανάσταση κρίσης» (Ιωάννης 5:29).

Παραδόσεις και Έθιμα στην Ελλάδα το Μεγάλο Σάββατο

Το Μεγάλο Σάββατο, αν και πιο ήσυχο από τις υπόλοιπες ημέρες της Μεγάλης Εβδομάδας, είναι γεμάτο συμβολισμό και έθιμα που τιμούν τη μετάβαση από τον θάνατο στη ζωή:

•  Το σπάσιμο των κανατιών στην Κέρκυρα
  Το πιο γνωστό και εντυπωσιακό έθιμο. Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου, οι Κερκυραίοι ρίχνουν από τα μπαλκόνια τους μεγάλα πήλινα δοχεία (μπότηδες) γεμάτα νερό. Ο θόρυβος τους συμβολίζει τη συντριβή του Άδη και την ανανέωση της ζωής.
•  Η καμπάνα της Ανάστασης
  Πολλά χωριά χτυπούν τις καμπάνες χαρμόσυνα κατά την Πρώτη Ανάσταση, ακόμα και το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου, ως προμήνυμα της νίκης επί του θανάτου.
• Το κάψιμο του Ιούδα
  Σε κάποιες περιοχές, όπως στη Χαλκιδική και στη Λέσβο, φτιάχνουν ένα ομοίωμα του Ιούδα το οποίο καίνε το βράδυ ή την Κυριακή του Πάσχα, ως συμβολική πράξη κάθαρσης και δικαιοσύνης.
• Το κόκκινο αυγό στο εικονοστάσι
  Το πρώτο κόκκινο αυγό που βάφεται το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου τοποθετείται στο εικονοστάσι του σπιτιού και παραμένει εκεί μέχρι το επόμενο Πάσχα.
• Αναμμένο καντήλι στο μνήμα
  Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, η Μεγάλη Παρασκευή και το Μεγάλο Σάββατο είναι ημέρες αφιερωμένες στη μνήμη των νεκρών. Οι συγγενείς επισκέπτονται τα κοιμητήρια, καθαρίζουν και στολίζουν τους τάφους με λουλούδια, ανάβουν καντήλια και τελούν τρισάγια. Αυτές οι πρακτικές αποτελούν έκφραση σεβασμού και αγάπης προς τους κεκοιμημένους και συνδέονται με την ελπίδα της Ανάστασης.​
• Η «πρώτη λειτουργία» της Ανάστασης
  Οι πιστοί που δεν θα πάνε τα μεσάνυχτα στην Ανάσταση, συμμετέχουν στην πρωινή λειτουργία και μεταλαμβάνουν με μεγάλη κατάνυξη.

Σε πολλά μοναστήρια, επικρατεί βαθιά κατανυκτική ατμόσφαιρα και οι πιστοί βιώνουν την πνευματική προσμονή με περισυλλογή και προσευχή.

Πνευματικό Μήνυμα του Μεγάλου Σαββάτου

Το Μεγάλο Σάββατο είναι γέφυρα ανάμεσα στη θλίψη και τη χαρά, στο Πάθος και στην Ανάσταση. Μας καλεί να βιώσουμε εσωτερικά τη μετάβαση από τον πόνο στην ελπίδα.

Είναι η τελική στάση της Μεγάλης Εβδομάδας, λίγο πριν την Ανάσταση του Χριστού, το γεγονός που φωτίζει και νοηματοδοτεί την πίστη μας. Μέσα στη σιωπή του Τάφου, γεννιέται η νέα Ζωή.