Το σκάνδαλο είναι το σύστημα
Καθώς η κυβέρνηση συμπληρώνει επτά χρόνια στην εξουσία, το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ επιστρέφει με εκκωφαντικό τρόπο στο προσκήνιο, μετά και το περσινό φιάσκο γύρω από τις υποθέσεις Βορίδη και Αυγενάκη. Οσα έχουν έρθει έως τώρα στο φως, τόσο σε επίπεδο πολιτικής ουσίας όσο και σε επίπεδο επικοινωνιακής διαχείρισης, δεν παραπέμπουν απλώς σε άλλη μία υπόθεση κακοδιοίκησης ή πελατειακής σήψης. Πενήντα δύο χρόνια μετά τη Μεταπολίτευση, η χώρα βρίσκεται απέναντι στην εμπέδωση ενός υβριδικού κράτους που διατηρεί το θεσμικό του περίβλημα, ενώ αδειάζει από μέσα κάθε έννοια λογοδοσίας, ορίου και ελέγχου.
Τα έως τώρα δεδομένα, οι δικογραφίες που καταφθάνουν και όσα ψιθυρίζονται εδώ και καιρό στις Βρυξέλλες, σκιαγραφούν μια υπόθεση με χαρακτηριστικά δομικής διαφθοράς. Πρόκειται για την αντανάκλαση μιας πεποίθησης εξουσίας. Της βεβαιότητας ότι τίποτε δεν μπορεί να αγγίξει την κυβέρνηση, ότι όλα μπορούν να μένουν θαμμένα ή πολιτικά διαχειρίσιμα, και ότι ακόμη και πρόσωπα χωρίς άμεση θεσμική συνάφεια με τα αρμόδια υπουργεία μπορούν να παρεμβαίνουν, να διευθετούν και τελικά να διαφεύγουν ουσιαστική ευθύνη. Αυτό είναι ίσως το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της υπόθεσης: η βεβαιότητα της ατιμωρησίας.
Το περασμένο καλοκαίρι, άλλωστε, η ίδια η κυβέρνηση, διά στόματος του αντιπροέδρου της ΝΔ Αδωνη Γεωργιάδη, διατύπωσε με σχεδόν ωμό κυνισμό αυτό που ήδη λειτουργούσε ως πρακτική. Εφόσον η κυβέρνηση διαθέτει την πλειοψηφία στη Βουλή, εκείνη αποφασίζει και ποιον θα ερευνά. Η φράση αυτή ήταν η καθαρότερη συμπύκνωση μιας αντίληψης σύμφωνα με την οποία ο έλεγχος αποτελεί προνόμιο του ίδιου του κυβερνώντος μηχανισμού. Με απλά λόγια, η κυβέρνηση δεν υπόκειται σε έλεγχο. Θεωρεί ότι η ίδια ορίζει τα όρια και τους στόχους του.
Αυτή ακριβώς η λογική αποτυπώθηκε και τις ημέρες των αποκαλύψεων, σχεδόν σαν κακό πρωταπριλιάτικο αστείο, όταν κυβερνητικά στελέχη, μαζί με τον διαδικτυακό και δημοσιογραφικό μηχανισμό που τα πλαισιώνει, επιχείρησαν ξανά να θολώσουν το τοπίο. Μίλησαν για τις δήθεν επιδόσεις της Ελλάδας στο κράτος δικαίου και επιτέθηκαν στην αντιπολίτευση ότι τάχα κατασκευάζει εντυπώσεις, την ώρα που νέες δικογραφίες έφταναν στη Βουλή και περιελάμβαναν δεκάδες νυν και πρώην στελέχη. Και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ ήρθε να προστεθεί, ξανά, σε μια ήδη ασφυκτική πολιτική ακολουθία: τις υποκλοπές, το χάος των παρακολουθήσεων, τη δίκη των Τεμπών, τα νέα ευρήματα της Frontex για τα pushbacks. Ολα μαζί και ταυτοχρόνως.
Η αγαπημένη μου φράση ακούστηκε στη Βουλή: «Μου θυμίσατε το αρνί που ζητά να έρθει το Πάσχα», είπε ο αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης απευθυνόμενος στον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ Νίκο Ανδρουλάκη, όταν εκείνος ζήτησε εκλογές. Εμένα, πάλι, μου θύμισε κάτι άλλο. Το κόμμα που συνέδεσε το όνομά του με τη χρεοκοπία της χώρας εμφανίστηκε το 2019 ως σωτήρας της. Και επτά χρόνια μετά, ο λύκος μπήκε στο μαντρί, φόρεσε τη στολή του φύλακα και αξιώνει ευγνωμοσύνη την ώρα που κατασπαράζει τα πάντα.
Ο Γιώργος Σαμαράς είναι επίκουρος καθηγητής Δημόσιας Πολιτικής, School for Government, King’s College London.