Artemis II: Σεληνιακό πέρασμα και… γήινα προβλήματα
Η κάψουλα Orion της αποστολής Artemis II της NASA εισήλθε, κατά τη χθεσινή έκτη μέρα από την εκτόξευσή της, στη σφαίρα επιρροής της Σελήνης – η βαρυτική έλξη της οποίας υπερβαίνει τη γήινη – σηματοδοτώντας την αρχή της πιο κρίσιμης φάσης του ταξιδιού της, ένα εξάωρο σεληνιακό πέρασμα σε απόσταση περίπου 4.000 μιλίων από τη σκοτεινή πλευρά της Σελήνης. Στο πέρασμα αυτό οι τέσσερις αστροναύτες της αποστολής αναμενόταν να παρακολουθήσουν μια σπάνια έκλειψη από το Διάστημα, με τη Σελήνη να αποκαλύπτει την κορόνα του Ηλιου, αποκομμένοι για μικρά διαστήματα καθώς ο δορυφόρος του πλανήτη μας μπλοκάρει το σήμα προς το Deep Space Network της NASA.
Η Artemis II έσπασε χθες το ρεκόρ της Apollon 13 ξεπερνώντας την απόσταση των 248.655 μιλίων από τη Γη. Το πλέον παράδοξο στην ομαλή εξέλιξη της αποστολής; Ενώ είναι σχεδιασμένη να καταρρίψει ρεκόρ στο δεκαήμερο ταξίδι της, αντιμετώπισε απρόσμενα πρόβλημα με ένα «γήινο» τεχνικό ζήτημα: τη λειτουργία της τουαλέτας, που αποτέλεσε τον βασικό πονοκέφαλο του πληρώματος κατά τις πρώτες μέρες πτήσης.
Η πέμπτη μέρα στο Διάστημα περιελάμβανε δοκιμές διαστημικών στολών, ένα κυνήγι πασχαλινών «αβγών» – καθώς συνέπεσε χρονικά με το καθολικό Πάσχα – και τις τελικές προετοιμασίες για τη «συνάντηση» με τη Σελήνη. Οι τέσσερις αστροναύτες έλαβαν επίσης ηχογραφημένο μήνυμα από το μέλος της αποστολής Apollo 16, Τσάρλι Ντιουκ, ο οποίος το 1972 άφησε ένα προσωπικό ενθύμιο στη σεληνιακή επιφάνεια, όπου παραμένει μέχρι σήμερα. «Κάτω από εσάς στη Σελήνη βρίσκεται μια φωτογραφία της οικογένειάς μου», είπε ο Ντιουκ στο μήνυμά του. «Προσεύχομαι να σας θυμίζει ότι εμείς στην Αμερική και σε όλο τον κόσμο σας υποστηρίζουμε. Ευχαριστούμε εσάς και όλη την ομάδα στο έδαφος που συνεχίζετε την κληρονομιά του Apollo με το Artemis. Καλή επιτυχία και ασφαλές ταξίδι επιστροφής!».
Στο ξεκίνημα της μέρας τους, την αφύπνιση ακολούθησε ένα αυτοσχέδιο πασχαλινό κυνήγι για… αποθέματα αφυδατωμένων ομελετών κρυμμένων στην καμπίνα και στη συνέχεια το πλήρωμα έπιασε δουλειά, κάνοντας δοκιμές με τις στολές που αποτελούν ουσιαστικά ένα προηγμένο σύστημα επιβίωσης. Διόρθωσαν επίσης – όπως προβλεπόταν – την τροχιά του διαστημικού σκάφους προκειμένου να διατηρηθεί στη σωστή πορεία προς τη Σελήνη.
Η αποστολή από τις πρώτες μέρες του ταξιδιού μετέδωσε ήδη εντυπωσιακές εικόνες από το βαθύ Διάστημα. Τα συναισθήματα του πληρώματος ενώ οι οικογένειές τους στη Γη γιόρταζαν το Πάσχα θύμισαν σε πολλούς εκείνα των μελών της Apollo 8 που διάβαζαν αποσπάσματα από τη Γένεση ενώ περιφέρονταν γύρω από τη Σελήνη την παραμονή των Χριστουγέννων το 1968. Ο κυβερνήτης Ράιντ Βάισμαν, αστροναύτης της ΝΑΣΑ και χήρος, ο οποίος λίγο πριν δώσει σύντομη συνέντευξη στο NBC News επανασυνδέθηκε με τις δύο έφηβες κόρες του, είπε: «Ηταν σουρεαλιστικό. Για μια στιγμή επανενώθηκα με τη μικρή μου οικογένεια. Ηταν η σπουδαιότερη στιγμή της ζωής μου».
Μιλώντας στο CBS News στο τέλος της τέταρτης μέρας ο πιλότος Βίκτορ Γκλόβερ έστειλε ένα συγκινητικό μήνυμα ενότητας λέγοντας ότι η Γη, η κοινή όασή μας μέσα στο κενό, είναι αυτή που καθιστά αυτή την αποστολή ξεχωριστή και όχι το αντίστροφο.
Με βάση τους υπολογισμούς αργά χθες τη νύχτα οι αστροναύτες θα είχαν την ευκαιρία να φωτογραφίσουν μια σπάνια στιγμή κατά την οποία ο πλανήτης μας, μικροσκοπικός λόγω της απόστασης – ρεκόρ στο Διάστημα, θα ανέτελλε από τον σεληνιακό ορίζοντα καθώς η κάψουλά τους θα αναδυόταν από την άλλη πλευρά, μια ουράνια παραλλαγή «ανατολής της Σελήνης» όπως φαίνεται από τη Γη.
Το πρόβλημα με την τουαλέτα
Ως προς τα προβλήματα που αντιμετώπισε τις πρώτες της μέρες η αποστολή: η κάψουλα Orion είναι εξοπλισμένη με το σύστημα Universal Waste Management System (UWMS), παρόμοιο με εκείνο του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού, το οποίο παρουσίασε διαδοχικές δυσλειτουργίες από αντλία που απαιτούσε επιπλέον νερό έως πιθανή συσσώρευση πάγου που εμπόδιζε την αποστράγγιση λυμάτων στο Διάστημα. Η χρήση περιορίστηκε προσωρινά, η αρχική επιδιόρθωση ήταν αποτελεσματική μέχρι να παρουσιαστεί το δεύτερο πρόβλημα που ξεπεράστηκε επίσης, ύστερα από έναν ασυνήθιστο ελιγμό, υπογραμμίζοντας πάντως ότι ακόμη και σε μια αποστολή αιχμής μπορεί να προκύψουν προβλήματα ακόμη και από τις πιο «απλές» ανάγκες.
Το σύστημα UWMS της διαστημικής κάψουλας χρησιμοποιεί ροή αέρα για να συλλέγει τα απόβλητα σε συνθήκες μικροβαρύτητας και διαθέτει χωνί και σωλήνα για ούρηση, καθώς και κάθισμα με άνοιγμα για αφόδευση, ενώ οι αστροναύτες συγκρατούνται με ιμάντες ποδιών και λαβές.
Το πρώτο πρόβλημα εμφανίστηκε αμέσως μετά την είσοδο της αποστολής στο Διάστημα. Η αστροναύτισσα Κριστίνα Κοχ, που πήρε τον τίτλο «υδραυλικός του Διαστήματος», σε συνεργασία με το Κέντρο Ελέγχου Αποστολής κατάφερε να επαναφέρει προσωρινά τη λειτουργία της τουαλέτας, όταν διαπιστώθηκε ότι η αντλία χρειαζόταν περισσότερο νερό για να ενεργοποιηθεί σωστά.
Παρά την αρχική επιδιόρθωση, το σύστημα παρουσίασε ξανά δυσλειτουργία, αυτή τη φορά κατά τη διαδικασία απόρριψης λυμάτων στο Διάστημα, διαδικασία που, σε αντίθεση με τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, δεν ανακυκλώνει τα υγρά αλλά τα απορρίπτει περιοδικά εκτός κάψουλας. Μία από αυτές τις απορρίψεις σταμάτησε πρόωρα, οδηγώντας τους μηχανικούς της NASA στο συμπέρασμα ότι πιθανότατα είχε σχηματιστεί πάγος στο ακροφύσιο εξαερισμού που επιτρέπει τη διοχέτευση των λυμάτων στο Διάστημα. Η NASA αντιμετώπισε τελικά το πρόβλημα με έναν απλό αλλά αποτελεσματικό ελιγμό: άλλαξε τον προσανατολισμό του Orion ώστε ο εξαερισμός της τουαλέτας να εκτεθεί απευθείας στον Ηλιο για αρκετές ώρες, επιτρέποντας στον σχηματισμένο πάγο να λιώσει.
Υστερα από δοκιμαστικές απορρίψεις λυμάτων που έδειξαν σταδιακή αποκατάσταση της ροής, το Κέντρο Ελέγχου άναψε αργά το Σάββατο το πράσινο φως για πλήρη χρήση της τουαλέτας.
Παρόμοια προβλήματα δεν είναι πρωτόγνωρα στη διαστημική ιστορία. Το 1984, στην αποστολή του Διαστημικού Λεωφορείου STS-41-D, το πλήρωμα αναγκάστηκε να χρησιμοποιήσει εφεδρικές σακούλες όταν συσσώρευση πάγου είχε μπλοκάρει τον εξαερισμό της τουαλέτας. Τότε, οι αστροναύτες είχαν χρησιμοποιήσει τον ρομποτικό βραχίονα του Shuttle για να απομακρύνουν τον πάγο.