Νέο Κληρονομικό Δίκαιο: «Ναι» στις ψηφιακές διαθήκες για ΑμεΑ, «Όχι» στις κληρονομιές σε προσωπικό κλινικών

Το νέο κληρονομικό δίκαιο φέρνει ριζικές αλλαγές, εστιάζοντας στην προστασία των πιο ευάλωτων πολιτών και στην αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας. Από τη μία πλευρά, ανοίγει ο δρόμος για τα άτομα με αναπηρία λόγου να εκφράσουν την τελευταία τους βούληση μέσω ψηφιακών εργαλείων φωνητικής απόδοσης, διασφαλίζοντας την ισότιμη μεταχείρισή τους. Από την άλλη, ο νομοθέτης υψώνει «τείχος προστασίας» για τους ασθενείς και τους ηλικιωμένους που νοσηλεύονται, θεσπίζοντας αυστηρές απαγορεύσεις και ακυρότητες για διαθήκες που ευνοούν το προσωπικό ή τη διοίκηση των ιδρυμάτων περίθαλψης, προκειμένου να αποτραπούν φαινόμενα εκμετάλλευσης.

• Άτομα με αναπηρία

Σε ό,τι αφορά τα άτομα με αναπηρία, με το νέο κληρονομικό δίκαιο υπάρχει σαφής πρόβλεψη ότι θα μπορούν να συντάξουν διαθήκη με τη βοήθεια της τεχνολογίας, όπως φωνητική υποστήριξη.

Η τεχνολογία αξιοποιείται, ώστε ακόμα και ο διαθέτης με συγκεκριμένα προβλήματα υγείας, όπως π.χ. αυτά που συνδέονται με τη δυνατότητα να μιλήσει, να μην αντιμετωπίζεται από τον νομοθέτη στην πράξη διαφορετικά. Υπό αυτό το πρίσμα ο νομοθέτης λαμβάνει πρόνοια να μπορεί να συντάσσεται η διαθήκη με τα τεχνολογικά και ψηφιακά εργαλεία που παρέχονται με στόχο την έκφραση της ελεύθερης βούλησης κληρονομούμενου με ιδιαιτερότητες. Συγκεκριμένα, στο νομοσχέδιο, στο άρθρο με τίτλο «Δήλωση της θέλησης του διαθέτη», προβλέπεται ρητά ότι ο διαθέτης δηλώνει προφορικά την τελευταία του βούληση ενώπιον συμβολαιογράφου και των λοιπών προσώπων που συμπράττουν. Ο διαθέτης μπορεί να υπαγορεύει από σχέδιο ή να κάνει χρήση σημειώσεων. Σε περίπτωση σοβαρής αναπηρίας λόγου, ο διαθέτης μπορεί να χρησιμοποιεί μηχανικά ή ηλεκτρονικά μέσα που επιτρέπουν τη φωνητική απόδοση της γραφής του ή να προσλαμβάνει διερμηνέα σε περίπτωση που ο διαθέτης αγνοεί την ελληνική γλώσσα.

• Άτομα που νοσηλεύονται

Αντίθετα, αυστηρές προβλέψεις περιλαμβάνονται στο σχέδιο νόμου για άτομα που νοσηλεύονται, καθώς επίσης ρητά απαγορεύεται η διαθήκη σε όσους νοσηλεύονται σε νοσοκομείο, οίκους ευγηρίας, ιδρύματα περίθαλψης και άλλα, με κληρονόμους άτομα που υπηρετούν ή έχουν άμεση σχέση με τη διοίκηση αυτών των ιδρυμάτων ή παρέχουν υπηρεσίες σε αυτά.

Ο περιορισμός αυτός, όπως λένε ειδικοί, στοχεύει στην προστασία του κληρονομούμενου που σε κρίσιμες περιόδους κατά τη νοσηλεία του ή την παραμονή του σε οίκο ευγηρίας ή ίδρυμα καθίσταται ιδιαίτερα ευάλωτος, ενώ πολλές φορές είναι εξαρτημένος από συγκεκριμένο κύκλο προσώπων τα οποία ο νομοθέτης αφήνει εκτός του κάδρου της κληρονομιάς.

Η διάταξη είναι σαφής και δεν αφήνει παρερμηνείες. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται ότι ιδιόγραφες διαθήκες που συντάσσονται από πρόσωπα τα οποία νοσηλεύονται ή περιθάλπονται σε νοσοκομεία, κλινικές, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων ή άλλα θεραπευτήρια, κατά τη διάρκεια της νοσηλείας τους ή εντός τριών μηνών από τη διακοπή της, θεωρούνται άκυρες κατά το μέρος που αφήνουν περιουσιακά στοιχεία σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα που ανήκουν, διοικούν ή απασχολούνται με οποιονδήποτε τρόπο στις δομές αυτές. Εξαίρεση προβλέπεται μόνο για τις περιπτώσεις όπου τα πρόσωπα αυτά καλούνται ούτως ή άλλως στην εξ αδιαθέτου διαδοχή. Το σχέδιο νόμου διευκρινίζει ακόμη ότι τυχόν περιοδικές διακοπές της περίθαλψης, όταν αυτές είναι μικρότερες των τριών μηνών και επαναλαμβάνονται διαδοχικά, δεν θεωρείται ότι διακόπτουν ουσιαστικά τη νοσηλεία.

Ως εκ τούτου, διαθήκες που συντάσσονται υπό αυτές τις συνθήκες και ευνοούν προσωπικό ή διοίκηση νοσηλευτικών ιδρυμάτων εξακολουθούν να θεωρούνται άκυρες, ενισχύοντας το προστατευτικό πλαίσιο για τους ηλικιωμένους και τους ασθενείς.