Πάσχα: Γιατί Καθολικοί και Ορθόδοξοι το γιορτάζουν ξεχωριστά

Το Πάσχα αποτελεί τη σημαντικότερη γιορτή του χριστιανικού κόσμου, ωστόσο δεν εορτάζεται την ίδια ημερομηνία σε όλη την Ευρώπη. Ενώ οι Ρωμαιοκαθολικοί και οι Προτεστάντες τιμούν την Ανάσταση του Θεανθρώπου την Κυριακή 5 Απριλίου, οι Ορθόδοξοι διαφόρων δογμάτων θα το γιορτάσουν μια εβδομάδα αργότερα.

Για να κατανοήσει κανείς αυτή τη διαφορά, πρέπει να επιστρέψει περισσότερους από τέσσερις αιώνες πίσω, όταν, μεταξύ 5 και 14 Οκτωβρίου 1582, δέκα ημέρες εξαφανίστηκαν από το ημερολόγιο. Οι Ευρωπαίοι καθολικοί εκείνης της περιόδου δεν έζησαν ποτέ αυτές τις ημέρες, καθώς η μετάβαση έγινε αυτόματα από τις 4 στις 15 Οκτωβρίου.

Η αλλαγή αυτή πραγματοποιήθηκε με εντολή του Πάπα Γρηγορίου ΙΓ΄, ο οποίος εισήγαγε το νέο ημερολόγιο για να διορθώσει την απόκλιση του Ιουλιανού, που είχε θεσπίσει ο Ιούλιος Καίσαρας. Το παλαιό ημερολόγιο είχε αρχίσει να καθυστερεί σημαντικά σε σχέση με την πραγματική κίνηση των άστρων.

Έτσι γεννήθηκε το Γρηγοριανό ημερολόγιο, το οποίο χρησιμοποιείται έως σήμερα στη Δύση όχι μόνο για θρησκευτικούς εορτασμούς αλλά και σε όλους τους τομείς της καθημερινότητας. Σήμερα, το Ιουλιανό ημερολόγιο υπολείπεται κατά 13 ημέρες.

Η διαφορά στις ημερομηνίες του Πάσχα

Η Σύνοδος της Νίκαιας, που συγκλήθηκε το 325 με πρωτοβουλία του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Α΄, καθόρισε ότι το Πάσχα πρέπει να εορτάζεται την ίδια ημερομηνία από όλους τους χριστιανούς. Αργότερα καθιερώθηκε ότι θα γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πρώτη πανσέληνο της άνοιξης.

Ωστόσο, επειδή η εαρινή ισημερία υπολογίζεται διαφορετικά στα δύο ημερολόγια, η ταύτιση των ημερομηνιών δεν είναι δυνατή. Έτσι, το Πάσχα των Ορθοδόξων και των Καθολικών σπάνια συμπίπτει.

Δύο ημερολόγια, δύο παραδόσεις

Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και οι περισσότερες προτεσταντικές εκκλησίες υιοθέτησαν το Γρηγοριανό ημερολόγιο, ενώ οι ορθόδοξες εκκλησίες διατήρησαν το Ιουλιανό. Στη Ρωσία, το Ιουλιανό ημερολόγιο ίσχυε για όλες τις δραστηριότητες μέχρι την επανάσταση του 1917, γεγονός που εξηγεί γιατί η Οκτωβριανή Επανάσταση συνέβη τον Νοέμβριο σύμφωνα με το νέο σύστημα.

Το Ιουλιανό ημερολόγιο αναμορφώθηκε αργότερα ώστε να πλησιάσει το Γρηγοριανό, με διαφορά που θα εμφανιστεί ξανά μετά το έτος 2800. Ωστόσο, η μεταρρύθμιση δεν εφαρμόστηκε παντού με τον ίδιο τρόπο.

Η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία χρησιμοποιεί το αναμορφωμένο Ιουλιανό ημερολόγιο για τις σταθερές γιορτές, όπως τα Χριστούγεννα, ενώ για τις κινητές –όπως το Πάσχα και η Πεντηκοστή– παραμένει στο παλαιό ημερολόγιο. Αντίθετα, η Ρωσική Εκκλησία ακολουθεί το παλαιό ημερολόγιο για όλες τις εορτές.

Έτσι, οι Έλληνες γιορτάζουν τα Χριστούγεννα την ίδια ημερομηνία με τους Δυτικούς, αλλά όχι το Πάσχα, ενώ οι Ρώσοι διαφέρουν και στις δύο γιορτές. Πέρυσι, πάντως, σημειώθηκε ένα σπάνιο φαινόμενο: το Πάσχα των Καθολικών συνέπεσε με εκείνο των Ορθοδόξων.

Οι ιδιαιτερότητες του Ορθόδοξου Πάσχα

Οι ορθόδοξοι εορτασμοί έχουν ξεχωριστό χαρακτήρα. Η λειτουργία της Ανάστασης τελείται το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου και οι πιστοί, όρθιοι, κρατούν αναμμένες λαμπάδες. Τα μεσάνυχτα, ο ιερέας ψάλλει το “Χριστός Ανέστη”, σηματοδοτώντας την κορύφωση της γιορτής.

Από εκείνη τη στιγμή και μετά, οι πιστοί ανταλλάσσουν τον παραδοσιακό χαιρετισμό “Χριστός Ανέστη” – “Αληθώς ο Κύριος”, αντί για το συνηθισμένο “Καλό Πάσχα”. Μετά τη λειτουργία ακολουθεί το γνωστό τσούγκρισμα των κόκκινων αυγών.

Τα παιχνίδια με αυγά, είτε βαμμένα είτε σοκολατένια, όπως το κυνήγι αυγών, αποτελούν κοινό πασχαλινό έθιμο σε όλες τις χριστιανικές παραδόσεις. Το αυγό, σύμβολο γονιμότητας και αναγέννησης, παραμένει διαχρονικό σημείο αναφοράς της γιορτής.