Η απώλεια της ατέλειας

Κάποιος φίλος ζήτησε από την τεχνητή νοημοσύνη να γράψει ένα ερωτικό γράμμα. Το μηχάνημα έγραψε κάτι σπαρακτικό, τόσο όμορφο σαν ψεύτικο. Γιατί ήταν ψεύτικο. Ενα τρυφερό χάδι από μεταλλικό χέρι. Η μηχανή γράφει καλά. Δεν γράφει ανθρώπινα. Ομως σταδιακά οι άνθρωποι αρχίζουν και γράφουν σαν τη μηχανή.

Το βλέπω καθημερινά σε σχόλια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σχολιαστές που δεν μπορούσαν να βάλουν πέντε λέξεις στη σειρά, τώρα αναρτούν μακροσκελή κείμενα, πλήρως ορθογραφημένα με εξαιρετική δομή. Είναι άραγε κακό αυτό; Δεν είμαι σίγουρος.

Οπως χρησιμοποιείς τεχνητά μέσα για να βελτιώσεις την εξωτερική σου εικόνα, έτσι φτιασιδώνεις κάπως τον λόγο σου. Γίνεται πιο εύληπτος και κατανοητός χωρίς να προκαλεί πόνο στα μάτια των αναγνωστών. Και όπως δεν κάνεις μαθηματικές πράξεις στο χέρι, με τον ίδιο τρόπο βάζεις σε σειρά τους συλλογισμούς σου. Ωστόσο εδώ υπάρχουν διαφορές. Οι αριθμοί είναι δεδομένοι, όχι όμως και οι συλλογισμοί. Στα μαθηματικά η μηχανή κάνει απλούς υπολογισμούς.

Οταν αναπτύσσει επιχειρήματα μπαίνει στη θέση σου, η σκέψη της αποτυπώνεται στη δική σου έκφραση. Κι αυτό δεν είναι απαραίτητα αποτέλεσμα τεμπελιάς. Είναι ευκολία. Η μηχανή σου προσφέρει μια έτοιμη, επεξεργασμένη εκδοχή του εαυτού σου. Λίγο πιο συγκροτημένη, λίγο πιο έξυπνη. Δύσκολα αντιστέκεσαι σε αυτό.

Το ερώτημα όμως δεν είναι αν θα γράφουμε καλύτερα. Είναι αν θα συνεχίσουμε να γράφουμε διαφορετικά. Διότι η γλώσσα δεν είναι μόνο μέσο επικοινωνίας. Αποτελεί αντανάκλαση προσωπικότητας. Είναι ο τρόπος που σκέφτεσαι, όχι απλώς ο τρόπος που εκφράζεσαι.

Αν αυτός ο τρόπος αρχίσει να ομογενοποιείται, τότε δεν χάνεται απλώς το ύφος. Χάνεται κάτι βαθύτερο: η ιδιομορφία της σκέψης. Κανένας δεν μπορεί να το ξέρει, αλλά αισθάνομαι ότι σε βάθος χρόνου ίσως να βρεθούμε μπροστά σε έναν ενιαίο τρόπο έκφρασης.

Οπως οι άνθρωποι υιοθέτησαν τα αγγλικά ως κοινή γλώσσα, έτσι μπορεί να υιοθετήσουν και έναν κοινό κώδικα διατύπωσης σκέψεων και συναισθημάτων. Καθαρό, αποτελεσματικό, παγκόσμιο. Και κάπως άψυχο.

Θα γίνουμε, άραγε, φερέφωνα του μοντέλου που χρησιμοποιούμε; Με κοινή συντακτική συνέπεια, παρόμοια υφή του χιούμορ και ανάπτυξη επιχειρηματολογίας; Μέχρι πρόσφατα λέγαμε ότι η μηχανή προσπαθεί να αντιγράψει τον άνθρωπο. Βλέπουμε όμως το αντίστροφο: οι άνθρωποι όχι απλώς αντιγράφουν τη μηχανή, αλλά καθοδηγούνται από την ίδια. Για την ακρίβεια, καθοδηγούνται από τους προγραμματιστές της.

Σήμερα οι περισσότεροι από μας χρησιμοποιούμε, λίγο-πολύ, τα δύο-τρία πιο δημοφιλή μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης. Αυτά τα εργαλεία έχουν εκπαιδευτεί σε έναν συγκεκριμένο τρόπο σκέψης κάτω από έναν κώδικα ηθικής που αντιστοιχεί στις αποφάσεις και στη συγκρότηση των κατασκευαστών τους. Αν εκχωρήσουμε, όπως όλα δείχνουν, τη δημόσια έκφρασή μας στις μηχανές, τότε, ουσιαστικά, θα επιτρέψουμε σε μια χούφτα εταιρείες να παρέμβουν στη συλλογική συνείδηση της ανθρωπότητας.

Κάποτε ήταν τα media που χειραγωγούσαν την πολιτική συμπεριφορά και τα κοινωνικά αντανακλαστικά των ανθρώπων. Τώρα έρχεται η τεχνητή νοημοσύνη να βάλει σε καλούπια τον τρόπο έκφρασης. Και ασφαλώς, επαναπροσδιορίζει την έννοια της αλήθειας.

Στις μέρες μας οι άνθρωποι αναζητούν στην τεχνητή νοημοσύνη απαντήσεις για όλες τις ερωτήσεις τους. Και τις αποδέχονται. Η απάντηση της μηχανής θεωρείται έγκυρη, την επικαλούμαστε όταν χτίζουμε επιχειρήματα. Και όταν μιλάει η μηχανή, αισθάνεσαι κάπως αδύναμος για να την αντικρούσεις, εκτός κι αν κάνει ένα από τα λάθη που γίνονται viral. Και τώρα ξέρω, κάποιος θα ήθελε να με ρωτήσει αν εδώ γράφω εγώ ή το μηχάνημα.

Και θα σας απαντήσω με ειλικρίνεια, παρουσιάζοντας τον νέο μπελά που έχει προκύψει για όσους γράφουν: πώς θα γράψεις ένα κείμενο, ώστε να είναι υπεράνω υποψίας και να αποδίδεται αποκλειστικά σ’ εσένα; Ενας τρόπος υπάρχει. Να είναι σπαρμένο με ατέλειες και λάθη. Τα λάθη δεν είναι που μας κάνουν ανθρώπους;