Τέσσερα έργα, ένας συνθέτης, μια μουσική γιορτή

Αποσπάσματα από τη δημιουργική του πορεία, όπως αποτυπώθηκαν στα έργα Ερωτόκριτος, Στοιχειωμένοι, Καπετάν Μιχάλης και Ελευθέριος Βενιζέλος, παρουσιάζει ο συνθέτης Δημήτρης Μαραμής στη σκηνή του Μεγάρου Μουσικής. Η «ΤΕΤΡΑΛΟΓΙΑ» όπως είναι ο τίτλος της παράστασης αποτελείται από επιλογές των πιο χαρακτηριστικών μουσικών στιγμών και ο ίδιος μιλά για την έμπνευση και τη διαδικασία πίσω από την κάθε σύνθεση.

Γιατί αποφασίσατε να κάνετε την «Τετραλογία», τώρα, με αυτούς τους συντελεστές, σε αυτόν τον χώρο; Πρόκειται για αναδρομή στην διαδρομή σας ή και κάτι παραπάνω από αυτό;

Πρόκειται για μία γιορτή της μελωδικής μου γραφής, για μία δημιουργική αφετηρία και όχι επίλογο. Καταθέτω τα τέσσερα εκτενή μουσικοθεατρικά μου έργα (Ερωτόκριτο, Στοιχειωμένους, Καπετάν Μιχάλη, Ελευθέριο Βενιζέλο) πονήματα τα οποία αναδεικνύουν το δημιουργικό μου σύμπαν, το οποίο πηγάζει μέσα από λογοτεχνικά διαμάντια της ελληνικής γλώσσας. Συμμετέχουν κυρίως νέοι, ταλαντούχοι ερμηνευτές με καλλιτεχνικό εκτόπισμα και ήθος και όχι πασίγνωστα, δημοφιλή ονόματα, στοιχείο που επίσης χαρακτηρίζει ολόκληρη την πορεία μου όσον αφορά τις συνεργασίες μου. Αρκετοί έγιναν γνωστοί μετά τη συμμετοχή τους σε έργα μου και συνεχίζουν την ανοδική τους πορεία με δικές τους επιλογές.

Ηταν εύκολη η επιλογή στις «σημαντικότερες μουσικές στιγμές» και πώς καταλήξατε σε αυτές ;  

Καθόλου εύκολη, όπως γενικώς δεν είναι καθόλου εύκολη η σύνθεση όλης αυτής της συναυλίας και η οργάνωσή της μόνο από έναν άνθρωπο, από ένα συνθέτη. Καθώς συντονίζω δεκαπέντε τραγουδιστές, επτά χορωδίες, δύο ορχηστρικά σύνολα, κι επιπλέον την επικοινωνία όλου του εγχειρήματος. Επέλεξα μέρη τα οποία αναδεικνύουν την ταυτότητα του κάθε έργου στοχεύοντας σε μία συμπυκνωμένη πληρότητα και τα οποία συνθέτουν μία μουσικο-δραματουργική κλιμάκωση στη συνολική εξέλιξη της συναυλίας, με τις αναγκαίες κορυφώσεις και ανάπαυλες ώστε ο ακροατής, να συμμετέχει στη μουσικοποιητική αφήγηση και να διεγείρεται συγκινησιακά χωρίς περισπασμούς.

Ο «Ερωτόκριτος» τοποθετείται στα πιο επιτυχημένα μουσικοθεατρικά σας έργα. Τι ήταν αυτό που σας γοήτευσε περισσότερο στο έργο του Βιτσέντζος Κορνάρος;

Τοποθετείται στα πιο επιτυχημένα μου έργα, επειδή παραγγέλθηκε από την Εθνική Λυρική Σκηνή και ήταν το μόνο το οποίο παρουσιάστηκε σε ιδανικές συνθήκες, επικοινωνήθηκε εξαιρετικά κι ευτύχησε με πολλές παραστάσεις sold out στην Εναλλακτική Σκηνή, στο Ηρώδειο, στη Θεσσαλονίκη, στην Κρήτη και σ’ όλη τη χώρα. Συνεπώς πως να συγκριθεί με τα άλλα δύο έργα τα οποία δεν παρουσιάστηκαν καν στην Αθήνα (Καπετάν Μιχάλης και Βενιζέλος) παρά μόνο στην Κρήτη. Ή τους Στοιχειωμένους οι οποίοι παρουσιάστηκαν μόνο για δύο μέρες στο Μέγαρο και μετά μας πρόλαβε η πανδημία; Ωστόσο να απαντήσω πως με γοήτευσε περισσότερο η μουσική της κρητικής διαλέκτου και η αριστουργηματική σύνθεση των στίχων από το Βιτσέντζο Κορνάρο. Ο Ερωτόκριτος, για ‘μένα, είναι το τρίτο κλασικό μας έπος μετά την Ιλιάδα και την Οδύσσεια. Είναι μία θάλασσα ευφάνταστου ποιητικού λόγου, ανεξάντλητη σε ομορφιά. Το βασικό θέμα που με κίνησε είναι «ο αγώνας και η ακλόνητη πίστη στην πραγματοποίηση του ονείρου».

Στον πυρήνα των «Στοιχειωμένων» βρίσκεται το ελληνικό δημοτικό τραγούδι. Με ποιο τρόπο η παράδοση  μεταφράζεται σε σύγχρονη μουσικοθεατρική γλώσσα;

Απογυμνώνω τον καθαρό λόγο από την παραδοσιακή μουσική των δημοτικών τραγουδιών, κρατώ μόνο τις λέξεις και τους ήχους που παράγουν μόνες τους και συνθέτω νέα μουσική. Μουσική η οποία πηγάζει από μέσα μου, πάνω στην οποία γλιστρούν οι λέξεις, τα νοήματά τους και οι σιωπές του και αναγεννιούνται ως μία νέα μουσικο-ποιητική γλώσσα. Τα ποιητικά κείμενα του Γιοφυριού της Άρτας και του Νεκρού Αδελφού, έχουν μία καταλυτική αυθεντικότητα, συμπύκνωση κι αμεσότητα λόγου. Υψηλή ποίηση που αγγίζει και σαγηνεύει ακόμα κι έναν αγράμματο άνθρωπο.

Ποια ήταν η πρόκληση να μεταφερθεί στην σκηνή ως όπερα ο «Καπετάν Μιχάλης»  που βασίζεται στο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη; 

Είναι το σπουδαιότερο μυθιστόρημα που καταπιάνεται με θέμα τον αγώνα για ελευθερία. Αλλά δεν ασχολείται μόνο με την επανάσταση για την αποτίναξη από το ζυγό των Οθωμανών, αλλά και με την εσωτερική απελευθέρωση του ανθρώπου από τους δαίμονές του και τα πάθη του. Επίσης με συγκινεί αυτό το στοιχείο με τους «τζουτζέδες» δηλαδή τους αδύναμους χαρακτήρες, τους ελαττωματικούς ανθρώπους, τους «τρελούς του χωριού» που στο τέλος αποδεικνύονται οι πιο δυνατοί, οι πιο αληθινοί, οι πιο λεβέντες από αυτούς που φαίνονταν αρχικά λεβέντες.

Στον «Ελευθέριο Βενιζέλο» προσεγγίζετε μια ιστορική προσωπικότητα. Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στο ιστορικό πρόσωπο και τη δραματουργία;

Η αληθινή ζωή και η ιστορία πραγματικών γεγονότων προσφέρει άφθονη δραματουργία αν ξέρεις να τη δομήσεις σωστά. Μέσα σε αυτή την όπερα παρακολουθείς μέσω της συμπύκνωσης του μουσικού θεάτρου, μέσα σε μία ώρα και σαράντα λεπτά την ιστορία της χώρας από το 1910 έως το 1936: τους βαλκανικούς πολέμους, τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, την απελευθέρωση Θεσσαλονίκης, τον εθνικό διχασμό, την Ελλάδα των δύο ηπείρων και πέντε θαλασσών, την μικρασιατική καταστροφή, τη συνθήκη της Λωζάνης, το σύμφωνο ελληνο-τουρκικής φιλίας και τέλος το θάνατο του Βενιζέλου. Παράλληλα την ανθρώπινη πλευρά, με τις λάθος και τις σωστές αποφάσεις ενός χαρισματικού ηγέτη με όραμα και ρεαλισμό, που οι δράσεις του καθόρισαν τα σημερινά σύνορα της χώρας και τις ζωές μας σήμερα.

Αισθάνεστε ότι μέσα από αυτά τα τέσσερα έργα ακτινογραφείται μια προσωπική σας καλλιτεχνική ταυτότητα;

Απόλυτα ακτινογραφείται: το προσωπικό μου μουσικό ιδίωμα, το πως χτίζω την μουσική δραματουργία μέσα στο έργο, ο ενορχηστρωτικός μου ήχος, οι θεματολογικές εμμονές μου, οι επιλογές μου σε φωνές και σε όργανα, οι μουσικές μου αναφορές κι επιρροές, τα αδύναμα και δυνατά μου στοιχεία ως συνθέτης, ο λυρισμός, η μελωδική μου γραφή και τέλος ο τελετουργικός χαρακτήρας που διέπει και τα τέσσερα μουσικοθεατρικά μου έργα.

Τι σας ελκύει περισσότερο στη σύνδεση μουσικής, ποίησης και θεάτρου;

Καταρχάς είναι η φύση μου αυτή, είμαι θεατρικός συνθέτης κι ένα είδος φιλόλογου και δραματουργού μαζί. Ακούω πάντα την μουσική των λέξεων και οι λέξεις μέσα από την μουσική μετατρέπονται σε θεατρίνους με ακραίες ερμηνείες έκφρασης. Κι όπως είπα και παραπάνω, υπάρχει η τελετουργία μέσα στην μουσικοθεατρική μου μουσική, η οποία λειτουργεί ως ένα μέσο έκφρασης αποκάλυψης λόγου και μουσικής μαζί.

INFO: Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Σάββατο 28 Μαρτίου στις 20.00 Προπώληση: https://www.megaron.gr/event/dimitris-maramis-tetralogia-erotokritos-stoicheiomenoi-kapetan-michalis-eleftherios-venizelos/