Εις οιωνός άριστος
Δεν χρειάζεται να είσαι γεωπολιτικός αναλυτής με λεπτομερή πληροφόρηση για τις εξελίξεις. Αρκεί να έχεις διαβάσει Ιστορία. Για να αντιληφθείς ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή όσο χρονίζει, τόσο πιο αβέβαιος γίνεται.
Η κεραυνοβόλος εκ Δυσμάς επίθεση προφανώς απέτυχε. Η Τεχεράνη δεν παραδόθηκε, το καθεστώς της δεν κατέρρευσε. Εντοπίζοντας τους ηγέτες του μες στα κρησφύγετά τους και εξοντώνοντάς τους, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ δικαίως επαίρονται για τη νοημοσύνη τους, ανθρώπινη και τεχνητή. Προκύπτει ωστόσο ότι το Ιράν διαθέτει άφθονες εφεδρείες. Στο δόγμα του αποκεφαλισμού – στην πεποίθηση ότι εφόσον λείψει ο επικεφαλής, οι αποκάτω, πανικόβλητοι, σηκώνουν λευκή σημαία – αντιπαρατάσσει τη στρατηγική του «μωσαϊκού».
Η δομή του δεν είναι μασίφ, ώστε να κονιορτοποιηθεί άμα χτυπηθεί σε κάποια καίρια σημεία. Συγκροτείται από στιβάδες δύναμης που στην ανάγκη αυτονομούνται και επιμένουν να μάχονται δίχως να τις καθοδηγεί μια κεντρική διοίκηση. Μέσα στη χώρα, δρουν – μαθαίνουμε – τριάντα ένας ημιανεξάρτητοι στρατοί. Συν οι εκτός συνόρων βραχίονες: οι Χούθι, η Χεζμπολάχ, τα υπολείμματα της Χαμάς…
Συχνά στο παρελθόν, οι πόλεμοι κακοφόρμισαν για τους επιτιθέμενους. Ο Ναπολέων και ο Χίτλερ προδιέγραψαν το τέλος τους, αποπειρώμενοι να κατακτήσουν τη Ρωσία. Από το Βιετνάμ οι Αμερικανοί αποχώρησαν ταπεινωμένοι. Στο Αφγανιστάν δεν στέριωσε κανείς κατακτητής. Ο Πούτιν νόμιζε πως θα άλωνε το Κίεβο σε λίγα εικοσιτετράωρα. Τέσσερα χρόνια έχουν περάσει κι ακόμα πασχίζει.
Εχουμε ασφαλώς και αντίθετα παραδείγματα. Ο Σαντάμ Χουσεΐν συνετρίβη στη «μητέρα όλων των μαχών», όπως την είχε ο ίδιος αλαζονικά ονομάσει. Μέσα σε έναν χρόνο, το 1939-1940, οι Γερμανοί είχαν υποτάξει όλη την Ευρώπη, μόνον οι Βρετανοί αντιστέκονταν – αν δεν άνοιγε το ανατολικό μέτωπο κι αν δεν βομβαρδιζόταν το Περλ Χάρμπορ, δεν θέλουμε να ξέρουμε πώς θα τελείωνε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Ο Μωάμεθ Β’ εκπόρθησε την Πόλη, το Βυζάντιο διαλύθηκε, όπως ύστερα από μερικούς αιώνες και η Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Κάθε εθνική και υπερεθνική οντότητα διαγράφει τον ιστορικό της κύκλο. Αν τη χτυπήσεις στο γήρας της, μπορείς να την αποτελειώσεις. Ο πόλεμος εναντίον του Ιράν, κι ας αφορμάται από οικονομικά συμφέροντα και κυνικούς υπολογισμούς, διαθέτει ηθικό έρεισμα. Ο λαός του στενάζει. Οχι μόνο φιμώνεται, φυλακίζεται, δολοφονείται, αλλά στερείται και βασικά υλικά αγαθά. Το ένα τρίτο ζει κάτω από το όριο της φτώχειας. Μια δημοκρατική μεταπολίτευση, πυροδοτούμενη έστω από ξένη επίθεση, θα αποτελούσε ευλογία. Και όμως. Οι Ιρανοί δεν έχουν προσώρας ανατρέψει τους μουλάδες, μάχονται μάλλον υπό τις διαταγές τους. Φοβούνται πως αν πάψουν να τους υπακούουν, θα εκτελεστούν; Εχουν εμποτιστεί από θρησκευτικό φανατισμό, πιστεύουν ότι πέφτοντας υπέρ Ισλάμ τούς περιμένει ο παράδεισος με τα ουρί και τα πιλάφια; Ξέχασαν – ύστερα από σχεδόν μισό αιώνα θεοκρατίας – τι σημαίνει ελευθερία;
Η εξήγηση, πιστεύω, είναι διαφορετική. Το «αμύνεσθαι περί πάτρης» παραμένει ο άριστος οιωνός. Η πιο βαθιά, από τα πανάρχαια χρόνια, ριζωμένη εντολή. Πρώτα αποκρούεις τον ξένο κι έπειτα επιλαμβάνεσαι των του οίκου σου, ξεθεμελιώνεις – μακάρι – την τυραννία.
Στις 28 Οκτωβρίου, οι Ελληνες συσπειρώθηκαν γύρω από τον Μεταξά, απέκτησε αίφνης ο δικτάτορας αδιανόητη δημοφιλία. Η αντίσταση αργότερα στην τριπλή κατοχή επαγγελλόταν πρώτα την εθνική κι έπειτα την κοινωνική απελευθέρωση. Ως και ο Αρης Βελουχιώτης, βγαίνοντας στο βουνό, ανέμισε τη γαλανόλευκη και φίλησε το χέρι του παπά. Η σοβιετική, θα μου πείτε, επανάσταση προέκυψε από την ήττα των τσαρικών δυνάμεων στον Πρώτο Παγκόσμιο. Οταν όμως προέλαυνε ο Χίτλερ προς τη Μόσχα, ο Στάλιν ονόμασε τον πόλεμο «μεγάλο πατριωτικό» κι επικαλέστηκε τις σκιές των ιερών προπατόρων, που μόνο κομμουνιστές δεν ήταν.
Η δημοκρατία δεν εξάγεται διά της βίας. Και τις αγνότερες προθέσεις να είχαν οι Δυτικοί, στα μάτια των Ιρανών θα φάνταζαν στυγνοί αποικιοκράτες. Πόσω δε μάλλον όταν μοστράρουν ως εναλλακτική τον Ρεζά Παχλαβί. Τον γιο ενός αιμοσταγούς σάχη, που ξεκουμπίστηκε κακήν κακώς από μια δίκαιη επανάσταση. Ασχετο αν την καρπώθηκαν οι αγιατολάδες.