Πώς ο πόλεμος με το Ιράν μπορεί να γίνει πιο δαπανηρός και περίπλοκος

Στην παρούσα φάση, ο πόλεμος Ισραήλ–ΗΠΑ εναντίον του Ιράν και των συμμάχων του έχει μετατραπεί σε πεδίο δοκιμής για δύο ανταγωνιστικές στρατηγικές κλιμάκωσης, καθεμία από τις οποίες ενέχει τον κίνδυνο να εξελιχθεί σε παγίδα.

Από τη μία πλευρά, ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν έχουν μέχρι στιγμής επιτύχει τους ασαφείς και μεταβαλλόμενους στρατηγικούς τους στόχους. Παρά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και άλλων κορυφαίων στελεχών στην έναρξη της εκστρατείας, το θεοκρατικό καθεστώς παραμένει και τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας δεν έχουν ασφαλιστεί. Οι αεροπορικές επιθέσεις εντείνονται, πλήττοντας ολοένα περισσότερους στόχους.

Η Τεχεράνη απαντά με αυτό που χαρακτηρίζεται ως «οριζόντια κλιμάκωση», μια στρατηγική που είχε προετοιμαστεί από καιρό και αποσκοπεί στη γεωγραφική διεύρυνση της σύγκρουσης, με επιθέσεις στα κράτη του Κόλπου, αλλά και στην αύξηση του κόστους για την Ουάσιγκτον και την παγκόσμια οικονομία – ιδιαίτερα στον τομέα της ενέργειας.

Οι επόμενες ημέρες και εβδομάδες αναμένεται να αποκαλύψουν κρίσιμα διδάγματα σχετικά με την ισχύ των ΗΠΑ σε έναν ολοένα πιο εύθραυστο και πολυπολικό κόσμο. Ειδικοί προειδοποιούν για τον κίνδυνο της «παγίδας κλιμάκωσης»: όταν ο επιτιθέμενος παρασύρεται σε έναν μακροχρόνιο και δαπανηρότερο πόλεμο απ’ ό,τι είχε αρχικά υπολογίσει.

Η παγίδα της κλιμάκωσης

Ο Αμερικανός ιστορικός Ρόμπερτ Πέιπ εξηγεί ότι υπάρχουν διάφορα στάδια σε αυτή την παγίδα. «Στην αρχική επίθεση υπήρξε σχεδόν απόλυτη τακτική επιτυχία», σημειώνει. «Το πρόβλημα είναι πως, όταν αυτό δεν οδηγεί σε στρατηγική επιτυχία, τότε περνάς στο δεύτερο στάδιο της παγίδας».

Σύμφωνα με τον ίδιο, όταν ο επιτιθέμενος θεωρεί ότι διατηρεί την υπεροχή, επιχειρεί να διπλασιάσει την ένταση των ενεργειών του, ανεβαίνοντας τη σκάλα της κλιμάκωσης χωρίς να επιτυγχάνει στρατηγικό αποτέλεσμα. «Τότε φτάνεις στο τρίτο στάδιο, που είναι η πραγματική κρίση», αναφέρει, εκτιμώντας ότι «βρισκόμαστε στο δεύτερο στάδιο, στο κατώφλι του τρίτου».

Ο Πέιπ υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση Τραμπ έχει παρασυρθεί από την επιτυχία της αρχικής επίθεσης και έχει αποκτήσει μια «ψευδαίσθηση ελέγχου» λόγω της ακρίβειας των όπλων της. Αυτή η υπερβολική εμπιστοσύνη, σύμφωνα με επικριτές, ωθεί την Τεχεράνη να εφαρμόσει τη δική της εκδοχή κλιμάκωσης με ευρύτερες οικονομικές και πολιτικές συνέπειες.

Τα περιφερειακά ρίσκα

Με επιθέσεις στα κράτη του Κόλπου και σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ, το Ιράν δείχνει ότι μπορεί να αυξήσει το κόστος του πολέμου για την Ουάσιγκτον πολύ πέρα από τις στρατιωτικές του δυνατότητες. Όπως τονίζει ο Πέιπ, οι ιρανικές επιθέσεις «σχεδιάζονται ώστε να δημιουργήσουν ρήγματα μεταξύ ΗΠΑ και κρατών του Κόλπου, αλλά και ανάμεσα στις κυβερνήσεις και τις κοινωνίες τους».

«Αναγκάζουν τους πολίτες των χωρών του Κόλπου να αναρωτηθούν: ‘Γιατί πληρώνουμε το τίμημα ενός πολέμου που φαίνεται να υπαγορεύεται από επεκτατικές ισραηλινές πολιτικές;’» προσθέτει ο ιστορικός.

Το Ισραήλ, από την πλευρά του, έχει προαναγγείλει νέα κλιμάκωση. Ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ δήλωσε ότι έδωσε εντολή στον στρατό να προετοιμαστεί για επέκταση των επιχειρήσεων στον Λίβανο, όπου μάχεται τη Χεζμπολάχ, και προειδοποίησε ότι θα «καταλάβει εδάφη» εάν δεν σταματήσουν οι επιθέσεις με ρουκέτες.

Οι επόμενες κινήσεις Τραμπ

Ο Ρόμπερτ Μάλεϊ, πρώην απεσταλμένος των ΗΠΑ στο Ιράν και επικεφαλής διαπραγματευτής στις πυρηνικές συνομιλίες, υποστηρίζει ότι ο τρόπος με τον οποίο θα κινηθούν οι ΗΠΑ εξαρτάται περισσότερο από την ψυχολογία του Τραμπ παρά από σαφείς στρατηγικούς υπολογισμούς.

«Κάποια στιγμή θα υπάρξει έξοδος από την κρίση», είπε, «αλλά δεν θα με εξέπληττε αν η κλιμάκωση φτάσει σε επίπεδα που δεν είχαμε φανταστεί πριν από έναν μήνα – με στρατεύματα στο έδαφος, επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές και συνεργασία με εθνοτικές ομάδες εντός του Ιράν».

Προειδοποίησε μάλιστα ότι τέτοιες κινήσεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν ιρανικές αντιδράσεις, ακόμη και τρομοκρατικές επιθέσεις σε «ευάλωτους αμερικανικούς στόχους». «Αυτό που πρέπει να φοβόμαστε», πρόσθεσε, «είναι ότι η κλίμακα της κλιμάκωσης είναι το πεδίο όπου ο Τραμπ αισθάνεται πιο άνετα».

Στρατηγικά διλήμματα

Ο Τζακ Γουότλινγκ, του Royal United Services Institute, επισημαίνει ότι η πορεία της σύγκρουσης καθορίζεται από εσωτερικές αντιπαραθέσεις: ανάμεσα στους επαγγελματίες στρατηγικής των ΗΠΑ και το στενό περιβάλλον του Τραμπ, μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ, αλλά και ανάμεσα στις πολιτικές και στρατιωτικές ηγεσίες του Ιράν, ιδίως στους Φρουρούς της Επανάστασης που ζητούν εκδίκηση.

Όπως αναφέρει, ορισμένοι κύκλοι στην Ουάσιγκτον θεωρούν πιθανή μια μελλοντική σύγκρουση με την Κίνα και επιδιώκουν να αποφύγουν ταυτόχρονες κρίσεις με τη Ρωσία, τη Βενεζουέλα και το Ιράν. Αυτό έχει οδηγήσει σε διάσταση απόψεων ανάμεσα σε όσους επιθυμούν περιορισμένους στρατιωτικούς στόχους και στην επιδίωξη του Τραμπ για «εξαναγκαστικό έλεγχο» του μέλλοντος του Ιράν.

Για την Τεχεράνη, η στρατηγική των αντιποίνων στον Περσικό Κόλπο δεν αφορά μόνο την ανταπόδοση, αλλά και την αποκατάσταση της αποτρεπτικής ισχύος της. Αν και η ένταση των επιθέσεων με πυραύλους και drones μπορεί να μειωθεί, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα το τέλος της «οριζόντιας κλιμάκωσης», καθώς το Ιράν μπορεί να διατηρήσει μακροπρόθεσμη απειλή στα Στενά του Ορμούζ.

Ο κίνδυνος της σταδιακής εμπλοκής

Ο Αμερικανός συγγραφέας και αναλυτής Ρόμπερτ Ντ. Κάπλαν προειδοποιεί για έναν ακόμη κίνδυνο: τον «ολισθηρό κατήφορο του σταδιακού εγκλωβισμού». Αν ξεσπάσει εμφύλιος πόλεμος ή κάτι παρόμοιο στο Ιράν, η κυβέρνηση Τραμπ μπορεί να νιώσει πίεση να στείλει ειδικές δυνάμεις ή συμβούλους για να στηρίξει κάποια πλευρά.

«Από εκεί», γράφει, «οι κίνδυνοι της κλιμάκωσης αυξάνονται ραγδαία. Ο πόλεμος στο Βιετνάμ χρειάστηκε χρόνια για να εξελιχθεί σε μεσαίας κλίμακας σύγκρουση. Το ίδιο θα μπορούσε να συμβεί και με το Ιράν».

Πηγή: Guardian