Αποκάλυψη DNA στην Πομπηία: Νέα στοιχεία για τον αριθμό των θυμάτων
Το αρχαίο DNA της Πομπηίας αποκαλύπτει εντυπωσιακές ιστορίες που ανατρέπουν όσα γνωρίζαμε για τους κατοίκους της αρχαίας ρωμαϊκής πόλης και φωτίζουν νέες πτυχές της κοινωνικής της ζωής.
Το 79 μ.Χ., η έκρηξη του Βεζούβιου έθαψε την Πομπηία κάτω από στρώματα τέφρας και πέτρας, διατηρώντας τους κατοίκους της παγωμένους στον χρόνο. Για δεκαετίες, τα γύψινα καλούπια των θυμάτων ενέπνεαν ρομαντικές ερμηνείες για τις σχέσεις τους, όμως η σύγχρονη επιστήμη έρχεται να ανατρέψει αυτές τις αφηγήσεις.
Μια πρόσφατη ανάλυση αρχαίου DNA φέρνει στο φως δεδομένα που αμφισβητούν παλαιές υποθέσεις για το φύλο, τη συγγένεια και την κοινωνική ποικιλομορφία της ρωμαϊκής Πομπηίας. Τα γύψινα καλούπια, έργο αρχαιολόγων του 19ου αιώνα, αποτέλεσαν επί δεκαετίες σημείο αναφοράς για την κατανόηση της τραγωδίας.
Οι ερευνητές βασίζονταν στις στάσεις, στα ενδύματα και στα αντικείμενα γύρω από τα σώματα για να καθορίσουν οικογενειακούς δεσμούς. Ένας ενήλικας με χρυσό βραχιόλι που κρατούσε ένα παιδί θεωρήθηκε μητέρα που προστατεύει το παιδί της. Ωστόσο, η γενετική ανάλυση αποκάλυψε πως δεν υπήρχε βιολογική συγγένεια.
Ανάλογη έκπληξη προκάλεσε η ανακάλυψη ότι δύο άτομα που βρέθηκαν αγκαλιασμένα, ερμηνευμένα ως αδελφές ή μητέρα και κόρη, δεν είχαν την αναμενόμενη σχέση: το DNA έδειξε ότι τουλάχιστον ένας ήταν γενετικά αρσενικό. Τα ευρήματα αυτά δείχνουν πώς οι ερμηνείες μας επηρεάζονται από σύγχρονες κοινωνικές προσδοκίες.
Σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη, την ώρα της έκρηξης σημειώθηκε και σεισμός που προκάλεσε κατολισθήσεις, επιτείνοντας την καταστροφή. Η έρευνα υπογραμμίζει ότι οι οπτικές αφηγήσεις μπορεί να αποδειχθούν παραπλανητικές, ενώ η ανάλυση DNA προσφέρει μια πιο ακριβή ματιά στις κοινωνικές σχέσεις της ρωμαϊκής εποχής.
Η Πομπηία ως πολυπολιτισμική κοινωνία
Η γενετική μελέτη δείχνει ότι οι κάτοικοι της Πομπηίας προέρχονταν από διαφορετικές περιοχές της ανατολικής Μεσογείου, επιβεβαιώνοντας την εικόνα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ως πολυπολιτισμικού κέντρου. Η πόλη, ως λιμάνι, υπήρξε σημείο συνάντησης πολιτισμών, εμπορίου και ιδεών.
Τα νέα δεδομένα αποκαλύπτουν ότι οι κάτοικοι της Πομπηίας δεν συνδέονταν πάντα βιολογικά, αλλά κοινωνικά και πολιτισμικά. Σε χαρακτηριστική περίπτωση, τέσσερα άτομα που θεωρούνταν οικογένεια αποδείχθηκαν γενετικά άσχετα μεταξύ τους. Η Πομπηία αναδεικνύεται έτσι σε ζωντανό παράδειγμα της ρωμαϊκής ποικιλομορφίας.
Παράλληλα, οι πρόσφατες ανακαλύψεις τοιχογραφιών ηλικίας 2.000 ετών αναδεικνύουν την καλλιτεχνική ζωντάνια και τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα της πόλης.
epa09417574 A handout photo made available by the Pompeii Archeological Park Press Office shows a skeleton in a special tomb with a burial chamber in the Archaeological Park of Pompeii, Italy, 17 August 2021. The tomb features a facade decorated with green plants on a blue background and a room for burial in a period when the bodies of adults were always incinerated in the city. The conditions of conservation of the deceased appear partly mummified, the head covered with white hair, an ear partially preserved, as well as small portions of the tissue that wrapped it. EPA/Pompeii Archeological Park Press Office HANDOUT HANDOUT EDITORIAL USE ONLY/NO SALES
Νέες προοπτικές στην εγκληματολογική αρχαιολογία
Η μελέτη του αρχαίου DNA σηματοδοτεί νέα εποχή για την αρχαιολογία της Πομπηίας και την ερμηνεία ιστορικών υπολειμμάτων. Μέχρι σήμερα, οι αρχαιολόγοι στηρίζονταν κυρίως σε οπτικά στοιχεία και συμφραζόμενα. Πλέον, η γενετική προσφέρει εργαλείο ακριβείας για την ανασύνθεση του παρελθόντος.
Το DNA δεν περιορίζεται στην ταυτοποίηση συγγενειών ή φύλου· δίνει πληροφορίες για την υγεία, τη διατροφή και τις ασθένειες των αρχαίων πληθυσμών. Στην περίπτωση της Πομπηίας, τα ευρήματα αμφισβητούν τις ρομαντικές αφηγήσεις που διαμόρφωσαν οι προκαταλήψεις του 19ου αιώνα και οδηγούν τα μουσεία σε πιο τεκμηριωμένες παρουσιάσεις των θυμάτων.
Πέρα από τους μύθους – μια πιο ανθρώπινη ματιά
Οι αποκαλύψεις γύρω από το αρχαίο DNA της Πομπηίας υπενθυμίζουν ότι η αρχαιολογία αφορά πραγματικούς ανθρώπους που έζησαν, αγάπησαν και πέθαναν. Η σύνδεση της γενετικής με την παραδοσιακή αρχαιολογία δημιουργεί μια πιο σύνθετη και ανθρώπινη εικόνα του παρελθόντος.
Η ιδέα ενός άνδρα που κρατά παιδί στα τελευταία του λεπτά ή σχέσεων πέρα από τα στερεότυπα αποτυπώνει μια κοινωνία εξίσου περίπλοκη με τη σημερινή. Τα νέα ευρήματα μάς καλούν να δούμε την ιστορία όχι μέσα από τους μύθους, αλλά μέσα από την ανθρώπινη εμπειρία.
Πρόσφατα, η ανακάλυψη της Οικίας της Φαίδρας, με σκηνές ερωτικών παιχνιδιών ανάμεσα σε νύμφη και σάτυρο, ενισχύει την εικόνα μιας πόλης γεμάτης τέχνη, πάθος και πολιτισμό.