Νέα ανακάλυψη: Απολίθωμα κροκόδειλου αμφισβητεί τη σύνδεση Ευρώπης και Αφρικής την εποχή των δεινοσαύρων

Μια ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Márton Rabi από το Τμήμα Βιογεωλογίας του University of Tübingen, μαζί με τον Máté Szegszárdi και τον καθηγητή Attila Ősi από το Eötvös Loránd University της Ουγγαρίας, αμφισβητεί την υπόθεση ότι η Ευρώπη ήταν συνδεδεμένη με την Αφρική κατά την εποχή των δεινοσαύρων.

Ένα από τα επιχειρήματα υπέρ αυτής της άποψης είναι η μεγάλη ομοιότητα ανάμεσα σε απολιθώματα εξαφανισμένων κροκόδειλων που βρέθηκαν στη σημερινή Ευρώπη και σε είδη που ζούσαν την ίδια εποχή στην Αφρική και τη Νότια Αμερική. Αν οι αρχαίοι αυτοί κροκόδειλοι ήταν συγγενικοί, αυτό θα σήμαινε ότι ο διαχωρισμός της Ευρώπης από τις νότιες ηπείρους έγινε αργότερα.

Ωστόσο, αφού μελέτησαν ένα πιο πλήρες δείγμα του κροκοδείλου Doratodon carcharidens που βρέθηκε στην Ουγγαρία, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι ομοιότητές του με είδη από την Αφρική και τη Νότια Αμερική δεν οφείλονται σε στενή συγγένεια. Αντίθετα, διαμορφώθηκαν λόγω παρόμοιου τρόπου ζωής. Αυτό θέτει υπό αμφισβήτηση ένα βασικό στοιχείο που υποστήριζε την ιδέα μιας καθυστερημένης διάσπασης των ηπείρων. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports.

Κατά την περίοδο του Permian Period, περίπου πριν από 300 εκατομμύρια χρόνια, η υπερήπειρος Pangaea περιλάμβανε όλες τις ξηρές μάζες της Γης. Περίπου πριν από 200 εκατομμύρια χρόνια, η Παγγαία άρχισε να διασπάται στα κύρια τμήματά της: τη βόρεια Laurasia, που περιλάμβανε την Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική και την Ασία, και τη νότια ήπειρο Gondwana, η οποία περιλάμβανε τις υπόλοιπες ξηρές μάζες — σύμφωνα με τα γεωλογικά μοντέλα.

«Αντίθετα, οι παλαιοντολόγοι υπέθεταν ότι η ευρωπαϊκή πανίδα κατά την εποχή των δεινοσαύρων μοιραζόταν μεγάλο μέρος της εξελικτικής της ιστορίας τόσο με είδη της Βόρειας Αμερικής όσο και με εκείνα των νότιων ηπείρων, όπως η Αφρική και η Νότια Αμερική», λέει ο Rabi. Με βάση αυτή την υπόθεση, η Ευρώπη θα έπρεπε να είχε παραμείνει συνδεδεμένη με την Αφρική για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από ό,τι δείχνουν τα γεωλογικά μοντέλα. Αυτό σημαίνει ότι «κατά την περίοδο της Cretaceous Period τα χερσαία ζώα θα μπορούσαν να μετακινούνται ελεύθερα ανάμεσα στις σήμερα χωρισμένες ηπείρους», λέει ο Rabi.

Ένα βασικό στοιχείο που υποστήριζε αυτή την υπόθεση είναι ο εντυπωσιακός χερσαίος κροκόδειλος Doratodon carcharidens, του οποίου απολιθώματα έχουν βρεθεί στην Ευρώπη. Με το βαθύ κρανίο και τα κοφτερά, πριονωτά δόντια του, έμοιαζε με σαρκοφάγο δεινόσαυρο. «Αυτά τα χαρακτηριστικά είχαν προηγουμένως καταγραφεί μόνο σε αφρικανικά και νοτιοαμερικανικά είδη κροκοδείλων. Για αυτόν τον λόγο ο Doratodon θεωρούνταν για πολύ καιρό μετανάστης από τον νότο, που έφτασε μέσω ξηράς», εξηγεί ο Rabi. «Ωστόσο, είχαμε μόνο πολύ αποσπασματικά κατάλοιπα του Doratodon, δηλαδή δόντια και ελλιπή τμήματα γνάθων.»

Απολιθώματα από ένα μόνο άτομο

Έξι χρόνια μετά την ανακάλυψη απολιθωμάτων του Doratodon σε πετρώματα ηλικίας 85 εκατομμυρίων ετών της Κρητιδικής περιόδου στην περιοχή Iharkút της Ουγγαρίας το 2018, η ερευνητική ομάδα έκανε μια ακόμη ανακάλυψη. «Βρήκαμε μια άνω γνάθο με τα χαρακτηριστικά δόντια και συνειδητοποιήσαμε ότι ταίριαζε τέλεια με το τμήμα κρανίου που είχε βρεθεί προηγουμένως», αναφέρει ο Ősi. «Ήταν ξεκάθαρο ότι ανήκαν στο ίδιο άτομο και έτσι ο Doratodon πήρε επιτέλους μορφή μπροστά στα μάτια μας.»

Οι αναλογίες του κρανίου και των δοντιών δείχνουν έναν σχετικά μικρό αλλά τρομακτικής εμφάνισης κροκόδειλο, μήκους περίπου 1,5 μέτρου, πιθανότατα με μακριά πόδια και κεφάλι που θύμιζε δεινόσαυρο. «Με την πρώτη ματιά, τα νέα ευρήματα φαινόταν να επιβεβαιώνουν τη μεγάλη ομοιότητα ανάμεσα στον Doratodon και ορισμένα εξαφανισμένα είδη κροκοδείλων από την Αφρική και τη Νότια Αμερική», λέει ο Ősi.

Ωστόσο, μια ολοκληρωμένη ανάλυση των ανατομικών χαρακτηριστικών και των εξελικτικών σχέσεων του Doratodon οδήγησε σε ένα απροσδόκητο αποτέλεσμα. «Δεν είναι στενά συγγενής με τα νότια είδη κροκοδείλων. Αντίθετα, ανήκει σε μια ομάδα κροκοδείλων από τη Βόρεια Αμερική και την Ασία που μοιάζουν περισσότερο με την εικόνα που έχουμε σήμερα για τους κροκόδειλους», λέει ο Szegszárdi, υποψήφιος διδάκτορας και πρώτος συγγραφέας της μελέτης.

Η ομοιότητα του Doratodon με μορφές από την Αφρική και τη Νότια Αμερική αποδείχθηκε τελικά μια περίπτωση έντονης εξελικτικής σύγκλισης. Ο όρος αυτός περιγράφει εμφανείς ομοιότητες μεταξύ μη συγγενικών ειδών, οι οποίες αναπτύχθηκαν επειδή τα ζώα προσαρμόστηκαν σε παρόμοιους οικολογικούς ρόλους.

«Εξετάζοντας ξανά άλλα ευρωπαϊκά είδη αυτής της περιόδου, συμπεριλαμβανομένων δεινοσαύρων που θεωρούνταν προηγουμένως μετανάστες από την Αφρική, διαπιστώσαμε ότι και η καταγωγή τους πρέπει να επανεξεταστεί. Αυτά τα ζώα μπορούν να θεωρηθούν επιζώντες ενός κάποτε ευρέως διαδεδομένου προγόνου από την εποχή της υπερηπείρου. Αυτό φαίνεται πιο πιθανό από την ιδέα ότι ήταν νεοφερμένοι που πέρασαν στην Ευρώπη από τον νότο», λέει ο Rabi.

«Τα ευρήματά μας υποδηλώνουν ότι ο βασικός διαχωρισμός της υπερηπείρου Παγγαίας στη βόρεια ήπειρο Λαυρασία και τη νότια Γκοντβάνα έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαφοροποίηση των ομάδων κροκοδείλων», λέει ο Rabi. «Πλέον θεωρούμε ότι ο διαχωρισμός της Ευρώπης — ως μέρος της Λαυρασίας — από τη Γκοντβάνα έγινε νωρίτερα, κατά την Jurassic Period, περίπου πριν από 180 εκατομμύρια χρόνια, κάτι που συμφωνεί καλύτερα με τα γεωλογικά μοντέλα. Ο Doratodon, κατά μία έννοια, ξαναχάραξε τον προϊστορικό χάρτη της Ευρώπης.»

Η πρόεδρος του University of Tübingen, Karla Pollmann, δήλωσε: «Στην παλαιοντολογική έρευνα, τα ευρήματα συναρμολογούνται σαν ψηφίδες μωσαϊκού. Έτσι δημιουργείται μια ολοένα πιο ολοκληρωμένη εικόνα, στην οποία οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τύμπινγκεν συμβάλλουν σημαντικά. Η εργασία του Δρ. Rabi και της ομάδας του δείχνει πόσο ριζικά μπορεί να αλλάξει η κατανόησή μας για την εξελικτική ιστορία όταν νέες ανακαλύψεις τοποθετούνται στο σωστό πλαίσιο.»