Δέκα ερωτήσεις και απαντήσεις μετά τις πρώτες μέρες του πολέμου – Κύπρος, Τουρκία και µετά;

Εξι ημέρες μετά την έναρξη των αμερικανο-ισραηλινών επιθέσεων στο Ιράν, η σύρραξη διαρκώς κλιμακώνεται και τα ερωτήματα πληθαίνουν. Πόσο θα διαρκέσει αυτός ο πόλεμος – που έχει ήδη κατακτήσει, λόγω του γεωγραφικού εύρους των ιρανικών αντιποίνων, τον τίτλο του μεγαλύτερου στη Μέση Ανατολή μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο; Και ποια θα είναι η κατάληξή του; Εν αναμονή των εξελίξεων, ιδού δέκα (άλλα) ερωτήματα με άμεσες απαντήσεις.

Τελικά ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο αποφάσισαν να επιτεθούν οι Αμερικανοί; Υπέκυψε ο Τραμπ στις βουλές του Ισραήλ;

Ο ίδιος ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, ο Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ούτε λίγο ούτε πολύ τη Δευτέρα πως οι ΗΠΑ δεν είχαν άλλη επιλογή παρά να επέμβουν, αφού το Ισραήλ ετοιμαζόταν να χτυπήσει το Ιράν, που θα προχωρούσε το δίχως άλλο στη συνέχεια σε αντίποινα εναντίον των αμερικανικών συμφερόντων στην περιοχή. Επειδή όμως υπήρξαν αντιδράσεις στη βάση του MAGA, τόσο ο Ρούμπιο όσο και ο Ντόναλντ Τραμπ επιχείρησαν την Τρίτη να ηρεμήσουν τα πνεύματα. Ερωτηθείς αν το Ισραήλ τον πίεσε να επιτεθεί στο Ιράν ο Τραμπ απάντησε αρνητικά, προσθέτοντας: «Στην πραγματικότητα, ίσως εγώ να πίεσα το Ισραήλ».

Μπορεί να γίνει ανατροπή ενός καθεστώτος χωρίς χερσαίες δυνάμεις και μπορεί να στείλει ο Τραμπ τέτοιες δυνάμεις στο Ιράν;

«Ποτέ στην Ιστορία δεν έχει προκαλέσει μια εκστρατεία βομβαρδισμών επιτυχημένη εξέγερση εναντίον της κυβέρνησης» απαντά ο Ντάνιελ Μπλοκ, ανώτερος συντάκτης του περιοδικού «Foreign Affairs». «Είναι απίστευτα δύσκολο να εξουδετερωθεί πλήρως η κατασταλτική ικανότητα ενός κράτους». Για να υπάρχει κάποια πιθανότητα επιτυχίας, «χρειάζονται στρατεύματα στο έδαφος». Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν το έχει αποκλείσει. Μιλώντας στη «New York Post», είπε πως δεν φοβάται να χρησιμοποιήσει χερσαία στρατεύματα. Πρόσθεσε ότι «πιθανότατα» δεν τα χρειάζεται, αλλά θα τα χρησιμοποιήσει αν κριθεί απαραίτητο. Μόνο ένας στους τέσσερις Αμερικανούς πάντως επιδοκιμάζει τις αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις στο Ιράν και μόλις ένας στους οκτώ θα συμφωνούσε στην αποστολή χερσαίων στρατευμάτων.

Αληθεύει πως αμερικανοί διοικητές λένε σε στρατιώτες ότι ο πόλεμος με το Ιράν είναι «μέρος του σχεδίου του Θεού»;

Σύμφωνα με την «Guardian», το Ιδρυμα Στρατιωτικής Θρησκευτικής Ελευθερίας (MRFF) έχει λάβει περισσότερες από 200 καταγγελίες από στελέχη των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων. Ενας υπαξιωματικός ανέφερε ότι ο διοικητής τους «μας προέτρεψε να πούμε στα στρατεύματά μας ότι όλο αυτό είναι “μέρος του σχεδίου του Θεού” και έκανε συγκεκριμένες αναφορές σε πολλά αποσπάσματα από το Βιβλίο της Αποκάλυψης σχετικά με τον Αρμαγεδδώνα». «Είπε ότι “ο πρόεδρος Τραμπ έχει χριστεί από τον Ιησού να ανάψει το προειδοποιητικό φιτίλι στο Ιράν, ώστε να προκαλέσει τον Αρμαγεδδώνα και να σηματοδοτήσει την επιστροφή του στη Γη”» πρόσθεσε. Η καταγγελία του υποβλήθηκε εκ μέρους 15 στρατιωτικών, εκ των οποίων 11 χριστιανοί, ένας μουσουλμάνος και ένας Εβραίος.

Υπάρχουν στο Ιράν δυνάμεις (όπως οι Κούρδοι) που μπορούν να ξεσηκωθούν και να αναλάβουν την εξουσία;

Αρκετά αμερικανικά Μέσα, ανάμεσά τους το Axios και το CNN, θέλουν την κυβέρνηση Τραμπ να βρίσκεται σε επαφή με ηγέτες των Κούρδων στο Ιράν και τη CIA να επεξεργάζεται σχέδιο εξοπλισμού των ένοπλων κουρδικών δυνάμεων – χιλιάδες μέλη τους επιχειρούν κατά μήκος των συνόρων Ιράν – Ιράκ – με στόχο να υποκινήσει μια λαϊκή εξέγερση στο Ιράν. Ενας αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι η ιδέα θα ήταν οι κουρδικές ένοπλες δυνάμεις να συγκρουστούν με τις ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας και να τις καθηλώσουν, ώστε να μπορέσουν οι άοπλοι Ιρανοί στις μεγάλες πόλεις να βγουν στους δρόμους χωρίς να σφαγιαστούν, όπως συνέβη κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων τον Ιανουάριο.

Κάνει οικονομία πυραύλων το Ιράν, ετοιμάζοντας μεγαλύτερα πλήγματα τις επόμενες ημέρες;

Είναι μία θεωρία. Το μοτίβο που διαφαίνεται έως τώρα στα ιρανικά αντίποινα υποδηλώνει μαζική χρήση συστημάτων σχετικά χαμηλότερου κόστους, αντί για συστηματική χρήση των πλέον προηγμένων πυραύλων που φαίνεται να διαθέτει το Ιράν στο οπλοστάσιό του. Αν και η Τεχεράνη έχει τα τελευταία χρόνια παρουσιάσει πιο εξελιγμένες πυραυλικές τεχνολογίες – μεταξύ των οποίων συστήματα μέσου βεληνεκούς στερεού καυσίμου και όπλα που χαρακτηρίζει υπερηχητικά –, αυτά δεν έχουν πρωταγωνιστήσει στα μεγαλύτερα πρόσφατα κύματα επιθέσεων. Αντίθετα, η έμφαση έχει δοθεί σε drones και σε συμβατικούς βαλλιστικούς πυραύλους που εκτοξεύονται σε διαδοχικά κύματα, σε μια τακτική που περιγράφεται ως στρατηγική φθοράς. Η άλλη θεωρία, βέβαια, είναι πως το καθεστώς, αποκεφαλισμένο και αποσυντονισμένο, αδυνατεί να κάνει κάτι περισσότερο. Αμερικανός αξιωματούχος διαβεβαίωσε χθες πως η Τεχεράνη εκτοξεύει πια λιγότερους πυραύλους.

Μπορεί η Τεχεράνη να εξαπολύσει έναν νέο «πόλεμο των τάνκερ»;

Το βέβαιο είναι πως η σύγκρουση ξυπνά μνήμες από τον «πόλεμο των τάνκερ» της δεκαετίας του 1980. Την περίοδο του πολέμου Ιράν – Ιράκ, θυμίζουν οι «Financial Times», οι δυνάμεις και των δύο χωρών είχαν διασπείρει νάρκες στα Στενά του Ορμούζ και στον Περσικό Κόλπο. Είχαν εκτοξεύσει γαλλικής κατασκευής πυραύλους Exocet και κινεζικούς Silkworm εναντίον διερχόμενων δεξαμενόπλοιων. Αυτό ανάγκασε κουβεϊτιανά πλοία να αλλάξουν σημαία και να πλέουν υπό αμερικανική, ενώ 35 πολεμικά πλοία των ΗΠΑ συμμετείχαν σε επιχείρηση συνοδείας… Τουλάχιστον έξι δεξαμενόπλοια έχουν πληγεί στον Κόλπο από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν. Ο Τραμπ δήλωσε την Τρίτη ότι, «αν χρειαστεί», το αμερικανικό ναυτικό θα αρχίσει να συνοδεύει δεξαμενόπλοια μέσω των Στενών «το συντομότερο δυνατόν». Ειδικοί θεωρούν όμως ότι θα χρειαστούν τουλάχιστον 7-10 ημέρες για να τεθεί σε εφαρμογή ένα τέτοιο σχέδιο.

Γιατί ο Τραμπ δεν θέλει υπερβολική αύξηση της τιμής του πετρελαίου;

Τον λόγο τον είχε εξηγήσει εξαιρετικά ο αμερικανός κεντρικός τραπεζίτης, Τζερόμ Πάουελ, λίγο μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία: αύξηση κατά 10 δολάρια στην τιμή του βαρελιού πετρελαίου συνεπάγεται άνοδο του πληθωρισμού κατά 0,2% και μείωση της ανάπτυξης κατά 0,1%. Ο αμερικανός πρόεδρος έχει να αντιμετωπίσει τις ενδιάμεσες εκλογές για την ανανέωση του Κογκρέσου τον Νοέμβριο. Εξαπολύοντας την επιχείρηση «Επική Οργή», επέλεξε μια πορεία που θα μπορούσε να οδηγήσει σε δραματική αύξηση των τιμών του πετρελαίου τις επόμενες εβδομάδες – με κίνδυνο να αναζωπυρωθεί ο πληθωρισμός, που είχε επιβαρύνει τον προκάτοχό του Τζο Μπάιντεν, επιτρέποντάς του σε μεγάλο βαθμό να επιστρέψει στην εξουσία το 2024. Η τιμή της βενζίνης αυξήθηκε κατά 11 σεντ την Τρίτη, η μεγαλύτερη ημερήσια αύξηση από το 2022.

Τι συνέβη πραγματικά σε εκείνο το δημοτικό σχολείο θηλέων της Μινάμπ;

Τόσο το Ισραήλ όσο και οι ΗΠΑ έχουν ανακοινώσει ότι ερευνούν την υπόθεση. Το σχολείο, που βρίσκεται δίπλα σε μια στρατιωτική βάση των Φρουρών της Επανάστασης, επλήγη το Σάββατο, κατά την πρώτη ημέρα των αμερικανο-ισραηλινών επιχειρήσεων. Κυκλοφόρησε μία θεωρία ότι ίσως ευθύνεται ένας ιρανικός πύραυλος που παρουσίασε βλάβη, αλλά τα στοιχεία στα οποία βασιζόταν δεν άντεξαν στον έλεγχο του Checknews της γαλλικής «Libération». Από την πλευρά του, ο τοπικός κυβερνήτης έκανε λόγο για 168 νεκρούς. Δημοσιογράφοι της ίδιας στήλης μελέτησαν προσεκτικά τις εικόνες από τις κηδείες των θυμάτων, την Τρίτη, χωρίς να καταφέρουν να επιβεβαιώσουν τον αριθμό αυτόν. Σε μία φωτογραφία, μέτρησαν 80 τάφους. Από την άλλη πλευρά, κάποια από τα θύματα φέρονται να μην έχουν ταυτοποιηθεί ακόμη.

Πώς σχετίζεται ο πόλεμος με τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Τουρκίας;

Ας κρατήσουμε κατά νου δύο δεδομένα: Το ένα είναι η προειδοποίηση του οργανισμού ασύλου της ΕΕ πως αν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχιστούν επί μακρόν στο Ιράν, και εγκαταλείψει τη χώρα ακόμα και ένα σχετικά μικρό ποσοστό των 92 εκατομμυρίων κατοίκων, θα αντιμετωπίσουμε μια «άνευ προηγουμένου» μεταναστευτική κρίση. Το δεύτερο είναι οι δηλώσεις που έκανε χθες στο Politico η ευρωπαία επίτροπος Διεύρυνσης, Μάρτα Κος: Εχει έρθει η ώρα να τεθούν οι σχέσεις της ΕΕ με την Τουρκία σε νέα βάση, έπειτα από «χρόνια ψυχρών σχέσεων». Γιατί «η διαχείριση της μετανάστευσης δεν είναι δυνατή χωρίς την Τουρκία». Και επιπλέον, γιατί η Αγκυρα παίζει καθοριστικό ρόλο στις ελπίδες των Βρυξελλών να δημιουργηθούν εναλλακτικοί εμπορικοί δρόμοι μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.

Βγαίνει κερδισμένη η Κίνα από τον πόλεμο;

Θα μπορούσε, αν μη τι άλλο σε έναν συγκεκριμένο τομέα: των αερομεταφορών. Χάρη στην πρόσβασή τους στον ρωσικό εναέριο χώρο, και εν μέσω του χάους που προκάλεσαν και στις αερομεταφορές οι αμερικανο-ισραηλινές επιχειρήσεις στο Ιράν, οι κινεζικές αεροπορικές εταιρείες θα μπορούσαν να επιβληθούν γρήγορα ως οι νέες γέφυρες μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Εδώ και κάποιο διάστημα, άλλωστε, οι δύο κινεζικοί γίγαντες, η China Southern Airlines και η Air China, κέρδιζαν ήδη σταθερό έδαφος στις διεθνείς μεταφορές. Υπάρχει όμως μια άγνωστη παράμετρος: η εξάρτηση του Πεκίνου από το ιρανικό πετρέλαιο. Αν τα Στενά του Ορμούζ μείνουν κλειστά για καιρό, ο ενεργειακός εφοδιασμός της Κίνας θα καταστεί αβέβαιος, το ίδιο και οι φιλοδοξίες των κινεζικών αερομεταφορέων.