Το «αρχιπέλαγος» της Ακροδεξιάς
Με τον Ντόναλντ Τραμπ στο τιμόνι, ένα ποικιλόμορφο ακροδεξιό κίνημα που επιδιώκει να αλλάξει τον κόσμο αντιστρέφοντας τις αξίες του Διαφωτισμού, αντιδρά στις φιλελεύθερες ιδέες απορρίπτοντας την αντίληψη ότι η Ιστορία προχωρεί αναπόφευκτα προς περισσότερη ελευθερία και δημοκρατία και ευνοεί την απολυταρχία και τις αυταρχικές τάσεις. Εκεί που κάποτε η Ακροδεξιά ανά τον κόσμο είχε πιο ομοιογενή χαρακτηριστικά, σήμερα, καθώς ενισχύεται, φτιάχνει ένα αρχιπέλαγος με διαφορετικές πλατφόρμες: υπερσυντηρητικοί, εθνικιστές, νεοναζί, πολέμιοι της μετανάστευσης, ευρωσκεπτικιστές, λαϊκιστές, οπαδοί της εναλλακτικής Δεξιάς, νεοφασίστες, αυταρχικοί, υποστηρικτές του μίσους εναντίον των πάντων – όλα αυτά σε διάταξη ποικίλων συνδυασμών.
Η άνοδος της Ακροδεξιάς είναι εμφανής παντού στον δυτικό κόσμο. Πιο πρόσφατα παραδείγματα η Ιαπωνία, η Πορτογαλία και η Ισπανία που επιβεβαιώνουν τη θέση της ως πολιτικής δύναμης με τη μεγαλύτερη εκλογική δυναμική αυτή τη στιγμή. Στην Ιαπωνία, μπορεί να σάρωσε το κυβερνών Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα με επικεφαλής τη συντηρητική πρωθυπουργό Σαναέ Τακάιτσι, αλλά το ακροδεξιό λαϊκιστικό κόμμα Σανσέιτο, που δημιουργήθηκε πριν από μόλις 5 χρόνια, με σύνθημα «Πρώτα οι Ιάπωνες», πενταπλασίασε τις έδρες του. Ο ηγέτης του, Σοχέι Καμίγια, κατηγορεί τους ξένους για όλα τα δεινά της Ιαπωνίας – μια ηχώ του αμερικανού προέδρου Τραμπ, που είναι και το πρότυπό του.
Στην Πορτογαλία, ο σοσιαλιστής Αντόνιο Χοσέ Σεγκούρο εξελέγη μεν πρόεδρος της χώρας στον δεύτερο γύρο των εκλογών, αλλά ο ακροδεξιός λαϊκιστής υποψήφιος του κόμματος Chega, Αντρέ Βεντούρα, συγκέντρωσε 33,1% – όπως περηφανεύτηκε «περισσότερο από το 31% των ψήφων που κέρδισε η κεντροδεξιά Δημοκρατική Συμμαχία του πρωθυπουργού Λουίς Μοντενέγκρο στις περσινές εκλογές. «Σύντομα θα κυβερνήσουμε αυτή τη χώρα», υποστήριξε, θυμίζοντας ότι το Chega δημιουργήθηκε πριν από 6 χρόνια. Στη γειτονική Ισπανία, το ακροδεξιό Vox εκτοξεύτηκε στις περιφερειακές εκλογές στην Αραγονία, διπλασιάζοντας τη δύναμή του, την ώρα που και τα δύο μεγάλα κόμματα σημείωσαν απώλειες. «Η Ακροδεξιά επιβεβαίωσε τη θέση της ως η πολιτική δύναμη με τη μεγαλύτερη εκλογική δυναμική στην Ισπανία», σημειώνει η «El Pais».
Η κορύφωση της επιδημίας
Μοιάζει με επιδημία η άνοδος της Ακροδεξιάς σε όλο τον κόσμο; «Ναι. Δεν ξέσπασε ξαφνικά. Στην αρχή, πριν από μία δεκαετία, ήταν ένας ήπιος, σχεδόν ανεπαίσθητος πυρετός. Στη συνέχεια, εξαπλώθηκε, μεταλλάχθηκε, έγινε μεταδοτική, απλώθηκε παντού. Παύει να αποτελεί ανησυχητικό φαινόμενο, επειδή έχει γίνει σύνηθες. Τώρα βρισκόμαστε στην κορύφωση της επιδημίας», λέει ο Φράνκο Ντελ Ντον, συγγραφέας του βιβλίου «Εξτρεμιστική επιδημία: Από τον ευρωπαϊκό φασισμό στη Σίλικον Βάλεϊ», στο οποίο υποστηρίζει ότι οι δημοκρατικές δυνάμεις έκαναν ένα σοβαρό λάθος υποτιμώντας τα ακροδεξιά ξεσπάσματα μέχρι να εξαπλωθούν – και τώρα, είναι πολύ αργά. Είναι ένα από τα πολλά βιβλία που κυκλοφορούν τον τελευταίο καιρό, με ειδικούς να προσπαθούν να εξηγήσουν την έκρηξη της Ακροδεξιάς. Οπως προσθέτει ο Ντελ Ντον «αντανακλά την ανάγκη να κατανοήσουμε αυτό που λίγοι περίμεναν».
Από τον γερμανό φιλόσοφο Οσβλαντ Σπένγκλερ, το έργο του οποίου τροφοδότησε το φασιστικό φαντασιακό της δεκαετίας του 1930 και τον γάλλο Αλέν ντε Μπενουά και τη «Nouvelle Droite» του, η οποία ανταποκρίθηκε στην έκρηξη των αντι-κουλτούρων και της Νέας Αριστεράς που αναδύθηκε τον Μάη του ’68, φτάσαμε σήμερα στον πολιτισμικό πόλεμο που διεξάγει η νέα παγκόσμια Ακροδεξιά, σημειώνει η «Monde». Πρόκειται για μια ποικιλόμορφη δύναμη που περιλαμβάνει από παλαιοσυντηρητικούς έως αναρχοκαπιταλιστές· από παραδοσιακούς έως νεοναζί· από την πρωτεύουσα της Σίλικον Βάλεϊ έως τα βάθη των θεωριών συνωμοσίας. «Το ακροδεξιό κίνημα είναι ένα αρχιπέλαγος διαποτισμένο από δυσαρέσκεια, που προκαλείται από την αποτυχία του νεοφιλελευθερισμού και το αίσθημα ότι δεν υπάρχει βιώσιμο μέλλον», παρατηρεί στην «Corriere della Sera» η Αντριάνα Χεστ, συγγραφέας του βιβλίου «Η Ακροδεξιά απέναντι στην αλήθεια».
Ο σκοτεινός διαφωτισμός
«Αν ο Ντόναλντ Τραμπ είναι ο πυγμάχος, το ρινγκ είναι ο Σκοτεινός Διαφωτισμός», εξηγεί ο δημοσιογράφος Μπρούνο Καρντενόζα, συγγραφέας του βιβλίου «Το Τέταρτο Ράιχ». Αναφέρεται σε ένα από τα πιο ανατρεπτικά, αλλά και επιδραστικά ρεύματα της ακροδεξιάς σκέψης. Γνωστό και ως νεοαντιδραστικό κίνημα (NRx), που διαδόθηκε από τον ταραχοποιό Κέρτις Γιάρβιν και τον φιλόσοφο Νικ Λαντ, προτείνει μια υπερκαπιταλιστική και υπερτεχνολογική νεομοναρχία για να διορθώσει τα λάθη της φιλελεύθερης δημοκρατίας και να εξαλείψει τις προτάσεις ισότητας. Αμφισβητούν τους πυλώνες της πολιτικής νεωτερικότητας: «Αντιτίθενται στην ιδέα ότι η ελευθερία και η δημοκρατία είναι συμβατές ή στην πεποίθηση ότι οι κανόνες πρέπει να προέρχονται από τη γνώμη του λαού μέσω δημοκρατικών διαύλων», εξηγεί ο συγγραφέας.
Ο Σκοτεινός Διαφωτισμός δεν πιστεύει στη δημοκρατία ως αναπόφευκτο ορίζοντα. Αντίθετα, τη θεωρεί εμπόδιο και υποστηρίζει τον «τεχνο-αυταρχισμό»: η κοινωνία θα πρέπει να κυβερνάται από έναν βασιλιά-διευθύνοντα σύμβουλο, όπως μια εταιρεία, στην οποία οι πολίτες θα είναι οι μέτοχοι. Τα πλοκάμια αυτών των ιδεών εκτείνονται μέχρι τη Σίλικον Βάλεϊ – για παράδειγμα, μέσω του τεχνο-μεγιστάνα Πίτερ Τίελ, χρηματοδότη του κινήματος NRx – και στον Λευκό Οίκο, μέσω του αντιπροέδρου Τζ. Ντ. Βανς, τον οποίο στήριξε και καθοδήγησε ο Τίελ. «Ο Σκοτεινός Διαφωτισμός είναι μια έκφραση του «γιγα-καπιταλισμού» που περιβάλλει τον Τραμπ και επηρεάζει τις αποφάσεις του, από την προσάρτηση της Γροιλανδίας έως τις υπερεθνικιστικές του θέσεις», προσθέτει ο συγγραφέας.
Ο καναδός κοινωνιολόγος Μαρκ Φορτιέ προσπάθησε να γίνει φασίστας: στα γραπτά του, ξεκινά μια «θεραπεία μετατροπής» από τις προοδευτικές του θέσεις σε φασιστικές, προκειμένου να κατανοήσει το μυαλό όσων ασπάζονται ολοένα και πιο ακροδεξιές θέσεις. «Κάποιος γίνεται φασίστας μέσω της αδιαφορίας: επιλέγοντας την παθητικότητα, εγκαταλείποντας τις δημοκρατικές αρχές», εξηγεί. «Πιστεύω ότι πρέπει να φοβόμαστε τον ήχο από τις παντόφλες περισσότερο από τον ήχο από τις στρατιωτικές μπότες. Η δημοκρατία καταρρέει πάντα από μέσα».