Φάρος της Ευρώπης η αρχαία Ελλάδα – Η έρευνα αρχαίου DNA που τεκμηριώνει τον ρόλο της
Αρχαίο DNA που αναλύθηκε από ερευνητές του University of Huddersfield αποκαλύπτει ότι κοινότητες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών σε μια περιοχή της Ευρώπης επιβίωσαν για χιλιάδες χρόνια περισσότερο απ’ ό,τι σε άλλα μέρη της ηπείρου. Τα ευρήματα αναδεικνύουν επίσης τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισαν οι γυναίκες σε αυτή τη μακρά μεταβατική περίοδο.
Η μελέτη εντάσσεται σε ευρύτερη διεθνή συνεργασία γενετιστών και αρχαιολόγων, υπό την καθοδήγηση του David Reich από το Harvard University, και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature.
Στο Huddersfield, την έρευνα πραγματοποίησαν ο υποψήφιος διδάκτορας Alessandro Fichera και η μεταδιδακτορική ερευνήτρια Dr. Francesca Gandini, υπό την επίβλεψη της Dr. Maria Pala, του Professor Martin B. Richards και της Dr. Ceiridwen Edwards από την ερευνητική ομάδα Archaeogenetics Research Group της School of Applied Sciences.
Η χρηματοδότηση προήλθε από υποτροφία του Leverhulme Trust προς τους Professor Richards και Dr. Pala. Η ομάδα συνεργάστηκε στενά με τον παλαιοοικολόγο Professor John Stewart του Bournemouth University και αρχαιολόγους του Université de Liège στο Βέλγιο, οι οποίοι είχαν την ευθύνη των ανασκαφών και της συντήρησης των αρχαίων ανθρώπινων καταλοίπων που χρησιμοποιήθηκαν στη μελέτη.
Για να ανασυνθέσουν αυτό το κεφάλαιο της ευρωπαϊκής προϊστορίας, οι ερευνητές ανέλυσαν πλήρη ανθρώπινα γονιδιώματα από άτομα που έζησαν μεταξύ 8500 και 1700 π.Χ., σε περιοχή που σήμερα περιλαμβάνει το Βέλγιο, τη Γερμανία και τις Κάτω Χώρες.
Η περίοδος αυτή σηματοδοτεί μια εποχή βαθιών πληθυσμιακών και πολιτισμικών αλλαγών στην ήπειρο. Πριν από τη διαμόρφωση των σύγχρονων συνόρων, ομάδες ανθρώπων μετακινούνταν εκτεταμένα, αναμειγνύονταν με τους τοπικούς πληθυσμούς και διαμόρφωναν ένα νέο γενετικό και πολιτισμικό τοπίο που επηρέασε καθοριστικά τη σύγχρονη ευρωπαϊκή κληρονομιά.
Η Dr. Maria Pala, Senior Lecturer in Molecular Biology στο Department of Physical and Life Sciences του Huddersfield, εξηγεί ότι οι αλλαγές εκείνης της περιόδου ήταν τόσο βαθιές ώστε σχεδόν όλοι οι σύγχρονοι Ευρωπαίοι φέρουν τρία βασικά γενετικά στοιχεία: των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, των πρώτων γεωργών από τη Μέση Ανατολή και των ποιμένων από τη Ρωσία.
Αν παρατηρήσει, δε, κάποιος τον χάρτη που δημοσίευσε η ερευνητική ομάδα και ο οποίος αποτυπώνει τα συμπεράσματά της θα διαπιστώσει ότι η αρχαία Ελλάδα εκείνη την εποχή αποτελούσε σε χρωματικό επίπεδο τον «φάρο» της Ευρώπης, καθώς εκεί ξεκίνησαν πρώτα οι μεγάλες αλλαγές.
Η νέα έρευνα δείχνει ότι η άφιξη της γεωργίας στην περιοχή γύρω στο 4500 π.Χ. δεν προκάλεσε τον δραστικό γενετικό μετασχηματισμό που παρατηρήθηκε αλλού στην Ευρώπη. Οι τοπικές κοινότητες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών υιοθέτησαν σταδιακά πρακτικές καλλιέργειας, με ελάχιστη γενετική συνεισφορά από τους εισερχόμενους γεωργούς.
Τα γονιδιωματικά δεδομένα δείχνουν ότι η εισροή των γεωργών αφορούσε κυρίως γυναίκες που παντρεύονταν μέλη των τοπικών κοινοτήτων, μεταφέροντας μαζί τους τόσο τις γνώσεις όσο και τα γονίδιά τους. Το φαινόμενο αυτό περιορίστηκε στις παράκτιες και ποτάμιες περιοχές, όπου η αφθονία φυσικών πόρων επέτρεψε στους κατοίκους να συνδυάσουν επιλεκτικά νέες γεωργικές πρακτικές με παραδοσιακές μορφές διαβίωσης.
Η υψηλή αναλογία γενετικής προέλευσης κυνηγών-τροφοσυλλεκτών διατηρήθηκε μέχρι περίπου το 2500 π.Χ., όταν νέοι πληθυσμοί εξαπλώθηκαν στην Ευρώπη και αναμείχθηκαν πλήρως με τους τοπικούς, επαναφέροντας τη γενετική συνέχεια με τις γειτονικές περιοχές.
Ο Professor Stewart σχολίασε σε σχέση με την έρευνα: «Περιμέναμε μια σαφή διαφοροποίηση ανάμεσα στους παλαιότερους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες και τους νεότερους γεωργούς, αλλά φαίνεται ότι στις πεδινές και ποτάμιες περιοχές του Βελγίου και της Ολλανδίας η αλλαγή ήταν πιο σταδιακή. Είναι σαν ένας ‘Υδάτινος Κόσμος’ όπου ο χρόνος σταμάτησε».
Η Dr. Pala πρόσθεσε: «Οι μελέτες αρχαίου DNA συχνά αποκαλύπτουν απρόσμενες σελίδες του παρελθόντος μας. Το γεγονός ότι τέτοια ευρήματα εντοπίζονται στην καρδιά της Ευρώπης τα καθιστά ακόμη πιο εντυπωσιακά».
Όπως επισημαίνει, «η έρευνα ανέδειξε τον κρίσιμο ρόλο των γυναικών στη μεταφορά γνώσεων από τις νεοφερμένες αγροτικές κοινότητες στους τοπικούς κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες. Χάρη στις μελέτες αρχαίου DNA μπορούμε όχι μόνο να ανακαλύψουμε το παρελθόν, αλλά και να αναγνωρίσουμε τη συμβολή των γυναικών στη διαμόρφωση της ανθρώπινης εξέλιξης».