Αννα Ψαρούδα – Μπενάκη: «Ηταν πάντα η αρχή όλων των μεγάλων πραγμάτων»
«Πάντα “υπάρχει μια γυναίκα στην αρχή όλων των μεγάλων πραγμάτων…”. Αν και πολύ θα ήθελα να έχω εγώ την πατρότητα αυτής της φράσης, στην πραγματικότητα ήταν ο Λαμαρτίνος που συμπύκνωσε την ουσία της γυναικείας φύσης σε λίγες μόνο λέξεις. Αυτή η ρήση λοιπόν, δεν θα μπορούσε να περιγράψει καλύτερα την αγαπημένη μου φίλη, συναγωνίστρια και συνάδελφο Αννα Ψαρούδα – Μπενάκη, την οποία τιμούμε όλοι μαζί απόψε…».
Με τούτα τα λόγια ξεκινούσα στις 15 Οκτωβρίου 2025 τον χαιρετισμό μου σε εκδήλωση, που γινόταν προς τιμή της μεγάλης Αννας Ψαρούδα – Μπενάκη, από την Παναθηναϊκή Οργάνωση Γυναικών. Ηταν μόλις τέσσερις μήνες πριν και ούτε είχα διανοηθεί, τι επρόκειτο να συμβεί την 15η Φεβρουαρίου 2026 για την Αννα, που ήταν πάντα η αρχή όλων των μεγάλων πραγμάτων στην πατρίδα μας. Και αυτό, γιατί στη μακρόχρονη πορεία της ταυτίστηκε με πολλές «αρχές» και μάλιστα θεμελιώδεις: για την επιστήμη της, για τη θητεία της στην πολιτική, αλλά και για το γυναικείο κίνημα εν γένει. Η αφετηρία τοποθετείται στο 1962, με εφόδιο την αγάπη της για τη νομική επιστήμη και με σημαντικές σπουδές στην Αθήνα και τη Βόννη. Με τα χρόνια, ως νεαρή ποινικολόγος διακρίθηκε στις δικαστικές αίθουσες, ενώ περπάτησε σε δρόμους ακαδημαϊκούς, για να φτάσει το 1978 μέχρι και την έδρα του Ποινικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Παράλληλα όμως, η δράση της επεκτάθηκε και στη συγγραφή επιστημονικών άρθρων και βιβλίων, αλλά και στην έκδοση του νομικού περιοδικού «Ποινικά Χρονικά».
Το 1981 αποτελεί έναν κομβικό σταθμό στην πορεία της. Εχοντας δώσει τα διαπιστευτήριά της στον εργασιακό στίβο, εισέρχεται για πρώτη φορά στην ενεργό πολιτική και εκλέγεται βουλευτής Επικρατείας, ενώ στη συνέχεια, από το 1989, στην κοινή μας περιφέρεια, την Α’ Αθηνών. Η συνέχεια δεν είναι απλώς γνωστή, αλλά έχει περάσει στην ιστορία.
Με επιτυχημένες θητείες στα υπουργεία Παιδείας, Πολιτισμού και Δικαιοσύνης, η Αννα επέτυχε σημαντικές τομές σε όποιον τομέα κι αν καταπιάστηκε. Ανεξαρτήτως αντικειμένου, η οξύνοιά της, η διαρκής ετοιμότητα, η ανάγκη για βαθιά γνώση και κατάρτιση, αλλά και η αφοσίωσή της σε κάθε γνωστικό πεδίο, ήταν τα συστατικά στοιχεία της επιτυχημένης πορείας της στις ετερόκλητες αποστολές που της ανατέθηκαν.
Ο τρόπος σκέψης και η πρισματική αντίληψη των πραγμάτων πάντα ξάφνιαζε και μάλιστα πολύ πριν καν προκύψει κάποιο ορατό πρόβλημα ή έστω προβληματισμός… Γι’ αυτό άλλωστε εντυπωσίαζε με τις καίριες, σχεδόν «προφητικές» παρεμβάσεις της στη δημόσια σφαίρα. Και αν η μέχρι τότε πορεία της ήταν εντυπωσιακή, η συνέχειά της – στις αρχές πλέον του 21ου αιώνα – θα σημάδευε το γυναικείο κίνημα με δύο κορυφαία ορόσημα. Το πρώτο έρχεται το 2004, όταν η Αννα Ψαρούδα – Μπενάκη κατακτά μια νέα, απάτητη κοινοβουλευτική κορυφή. Τότε που εξελέγη Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων. Οπως έχω πει κατά το παρελθόν, η ανάδειξή της στο αξίωμα, καθώς και η δράση της στο πλαίσιό του, την κατέστησαν σύμβολο ισότητας και ανατροπής των στερεοτύπων.
Αθόρυβα, ακάματα και μεθοδικά έφερε την πιο «ηχηρή» επανάσταση σε έναν παραδοσιακά ανδροκρατούμενο χώρο. Σε μια πραγματικότητα, όπου «αντιμετωπίζουμε έναν ισχυρό άντρα σαν γεννημένο ηγέτη και μια ισχυρή γυναίκα σαν ανωμαλία», όπως έγραφε η συγγραφέας Μάργκαρετ Ατγουντ (Atwood), η Αννα υπερείχε αβίαστα, χωρίς φασαρία. Εξάλλου, όπως και η ίδια έχει δηλώσει «νιώθω ισχυρή και πολύ υπερήφανη για το φύλο μου», τονίζοντας πως «μια γυναίκα που θέλει να διακριθεί στην πολιτική πρέπει να πιστέψει βαθιά μέσα της ότι δεν μπορεί να αναδειχθεί με πυροτεχνήματα και τεχνάσματα, αλλά μόνο με τη δημιουργία ενός σοβαρού προφίλ» […] «Με φωνασκίες δεν επιτυγχάνεται κανένας στόχος. Ας αφήσουμε αυτό το φαιδρό σπορ στους άνδρες»!
Με αυτές τις πεποιθήσεις λοιπόν πορεύτηκε, διαγράφοντας μια φωτεινή πορεία ως Πρόεδρος. Ενδυνάμωσε τη διεθνή παρουσία της Βουλής στον χώρο της κοινοβουλευτικής διπλωματίας, αλλά και την επαφή με την κοινωνία και τον πολιτισμό.
Το δεύτερο κορυφαίο ορόσημο έρχεται λίγα χρόνια μετά, με την εκλογή της ως τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και, κυρίως, με την ανάληψη της προεδρίας της 10 χρόνια μετά, το 2020. Για δεύτερη λοιπόν φορά, άλλη μια πρωτιά, ως η πρώτη και η μόνη γυναίκα πρόεδρος της Ακαδημίας από το 1926 έως σήμερα. Με τα μάτια ανοιχτά, γεμάτα περιέργεια και με μια ζωηρή διάθεση για δράση και εξέλιξη, η Αννα καθιερώθηκε ως σύμβολο διαρκούς και ουσιαστικής νεότητας, αλλά και γυναικείας, ήρεμης δύναμης.
Η Αννα Ψαρούδα – Μπενάκη είναι για όλους μας και ιδίως για τις εποχές που ζούμε, κάτι ακόμα μεγαλύτερο. Παρατηρώντας κάποιος τη διαχρονική πορεία της προς την κορυφή διαπιστώνει την καθολική αποδοχή, από πρόσωπα με οριακά διαφορετικές ιδεολογικές καταβολές, με διαφορές ή διαφωνίες, με άλλες τροχιές κι άλλες πορείες. Και αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο. Γιατί στο πρόσωπό της άπαντες αναγνωρίζουν την Αννα της Δημοκρατίας, την Αννα της Πρωτοπορίας, την Αννα της Ελλάδας. Αυτή είναι η ρίζα, αυτή είναι η προίκα της, πάντα θα εμπνέει, πάντα θα ενώνει και πάντα θα καθοδηγεί.
Θα κλείσω με δύο λόγια του Βίκτωρος Ουγκώ, που πιστεύω πως και της ταιριάζουν και της αξίζουν: «Αγναντεύετε το αστέρι γιατί λάμπει και είναι ασύλληπτο, αλλά δίπλα σας βρίσκεται λάμψη πιο εκθαμβωτική και μυστικό πιο βαθύ: η γυναίκα».
Αγαπητή μου Αννα, η πατρίδα και εγώ προσωπικά σε ευχαριστούμε από καρδιάς για τις παρακαταθήκες αξιοπρέπειας και σεβασμού που άφησες. Τις έχουμε ανάγκη σήμερα περισσότερο από ποτέ και θα τις κρατήσουμε ζωντανές στα βάθη των χρόνων.
Ο Νικήτας Κακλαμάνης είναι Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων.