Νίκος Χριστοδουλίδης στα ΝΕΑ: «Η Ουάσιγκτον επενδύει στην Τριμερή Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ»
Μερικές μέρες πριν από τη συμπλήρωση τριών χρόνων στην Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας και ένα 24ωρο πριν από τη συμμετοχή και της Κύπρου στη σύνοδο του Συμβουλίου Ειρήνης στις ΗΠΑ, ο Νίκος Χριστοδουλίδης μίλησε αποκλειστικά στα «ΝΕΑ» για την κατάσταση στην περιοχή και τον ρόλο της Κύπρου, τα ελληνοτουρκικά σε σχέση με το Κυπριακό, τις επιτυχίες και τις αποτυχίες των ημερών του.
Η προσωπική απεσταλμένη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, η κ. Ολγκίν, αφήνει να νοηθεί ότι ουσιαστική επανεκκίνηση μπορεί να δρομολογηθεί από τον Ιούλιο. Εσείς διαφωνείτε. Γιατί, όμως, θεωρείτε προβληματική αυτή την αναμονή;
Δεν συμφωνώ ότι η επανεκκίνηση των συνομιλιών μπορεί να μετατεθεί μετά τον Ιούλιο λόγω της κυπριακής προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ ή των βουλευτικών εκλογών. Πολύ πριν αναλάβουμε την προεδρία, κατέστησα σαφές, δημόσια και ιδιωτικά, ότι δεν επηρεάζει ούτε τον χρόνο μου ούτε την πολιτική μου βούληση για επανέναρξη των συνομιλιών, που αποτελεί τον πρωταρχικό μου στόχο.
Από την ημέρα της εκλογής μου εργάζομαι για να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις νέας πρωτοβουλίας του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ και διορισμού απεσταλμένου. Ως αποτέλεσμα των ενεργειών μας και της ξεκάθαρης βούλησής μας, πραγματοποιήθηκαν δύο διευρυμένες διασκέψεις υπό τον γ.γ., ο οποίος μίλησε δημόσια για πρόοδο ύστερα από επτά χρόνια. Μετά τη συνάντηση στη Νέα Υόρκη, ανακοινώθηκε ότι η επόμενη διευρυμένη θα γίνει πριν από το τέλος του έτους, με στόχο την επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών.
Να θυμίσω ότι κατά την τελευταία επίσκεψη της κ. Ολγκίν στη Λευκωσία κατέθεσα πρόταση πέντε σημείων. Πρώτον, επαναβεβαίωση της συμφωνημένης βάσης λύσης, όπως στο κοινό ανακοινωθέν της 11ης Δεκεμβρίου, με ρητή αναφορά στην πολιτική ισότητα και τα ψηφίσματα του ΣΑ. Δεύτερον, τα ΗΕ να καταγράψουν τις συγκλίσεις έως το Κραν Μοντανά: οι εσωτερικές να κοινοποιηθούν στις δύο κοινότητες και όσες συμφωνούνται να διατηρηθούν, οι εξωτερικές να κοινοποιηθούν και στους πέντε συμμετέχοντες και όσες συμφωνούνται από όλους να παραμείνουν. Τρίτον, στη βάση αυτού του εγγράφου ο γ.γ. να συγκαλέσει Διευρυμένη Διάσκεψη. Τέταρτον, εκεί να ανακοινωθεί η επανέναρξη ουσιαστικών συνομιλιών. Πέμπτον, να ανακοινωθεί το άνοιγμα τεσσάρων οδοφραγμάτων.
Παράλληλα, εργαστήκαμε συστηματικά για τον διορισμό ειδικού απεσταλμένου της ΕΕ για το Κυπριακό και, μέσω των Συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Απρίλιο του 2024, διασυνδέσαμε ουσιαστικά την πρόοδο στις ευρωτουρκικές σχέσεις με την πρόοδο στην επίλυση του Κυπριακού. Πώς θα μπορούσα, λοιπόν, να μη διαφωνώ με καθυστέρηση στην επανέναρξη των συνομιλιών; Για μένα, τίποτα δεν υπερτερεί της επανέναρξης και της λύσης του Κυπριακού.
Δεδομένου ότι μεσολαβούν και οι βουλευτικές εκλογές στην Κύπρο, δεν είναι εύλογη η ανησυχία ότι το πολιτικό κλίμα μπορεί να επηρεαστεί;
Αυτό που σας είπα για την άσκηση της προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ ισχύει σε απόλυτο βαθμό και για τις βουλευτικές εκλογές. Γνωρίζετε ότι έχουμε προεδρικό σύστημα και δεν επηρεάζεται καθόλου ή με οποιονδήποτε τρόπο η ετοιμότητά μας για επανέναρξη των συνομιλιών. Εξάλλου, και στο παρελθόν, ακόμα και πριν από προεδρικές εκλογές γίνονταν διαπραγματεύσεις για λύση του Κυπριακού και δεν ήταν εμπόδιο ή επηρέασαν τις προσπάθειες για λύση του Κυπριακού.
Επαναλαμβάνω ότι είμαι πανέτοιμος, ακόμα και την ερχόμενη εβδομάδα, να συμμετάσχω σε μια διευρυμένη συνάντηση, κατά τη διάρκεια της οποίας θα ανακοινωθεί η άμεση επανέναρξη συνομιλιών.
Ωραία. Ας υποθέσουμε ότι συνεχίζονται οι συνομιλίες. Τι θα μπορούσε κανείς να αναμένει από μια διευρυμένη συνάντηση, πρακτικά ομιλούντες, πέρα από την επαναβεβαίωση του αδιεξόδου για πολλοστή φορά;
Για μεγάλο διάστημα χάσαμε πολύτιμο χρόνο λόγω του γεγονότος ότι επικεφαλής της τουρκοκυπριακής κοινότητας ήταν ο κ. Τατάρ, ο οποίος είχε ξεκάθαρη θέση περί λύσης δύο κρατών.
Αρνείτο ακόμα και μια συνάντηση κοινωνικού χαρακτήρα μαζί μου. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, η συζήτηση είχε επικεντρωθεί αποκλειστικά σε ΜΟΕ. Αναμέναμε, και εκεί αν θέλετε επενδύουμε, ότι με την εκλογή του κυρίου Ερχιουρμάν, ο οποίος κατ’ επανάληψη πριν από την εκλογή του στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας είχε δηλώσει ότι είναι θιασώτης της λύσης στη βάση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας και ότι επιθυμεί την επανέναρξη των συνομιλιών από εκεί που διακόπηκαν το 2017, πως θα ξεκινούσαν οι συνομιλίες. Και εκεί, επαναλαμβάνω, επικεντρώνεται αποκλειστικά η δική μας προσπάθεια. Εκεί θα δοκιμαστούμε όλοι, στο τραπέζι των συνομιλιών, τόσο σε σχέση με την πολιτική μας βούληση όσο και με τις πραγματικές μας προθέσεις. Από δικής μου πλευράς, είμαι πανέτοιμος. Η παρούσα απαράδεκτη κατάσταση πραγμάτων δεν μπορεί να αποτελεί τη λύση του Κυπριακού.
Εδώ, όμως, φαίνεται ότι υπάρχει δυσκολία ακόμα και σε κατάληξη σε Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.
Δεν υπάρχει δυσκολία σε κατάληξη σε Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Εγινε σημαντική πρόοδος, κάποια προχώρησαν, για κάποια οι συζητήσεις είναι σε προχωρημένο στάδιο. Υπάρχει μια πολύ συγκεκριμένη διαφωνία που αφορά το άνοιγμα συγκεκριμένων οδοφραγμάτων. Επαναλαμβάνω και σήμερα ότι είμαι έτοιμος να προχωρήσω στη βάση τού τι συμφωνήθηκε με τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ για το άνοιγμα τεσσάρων οδοφραγμάτων, αποδεχόμενος και τη συμβιβαστική εισήγηση των ΗΕ. Και κάτι άλλο πολύ σημαντικό. Τα όποια ΜΟΕ θα πρέπει να διασφαλίζουν δύο πτυχές. Πρώτον να ενισχύουν την προοπτική επίλυσης του Κυπριακού στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου και δεύτερον να είναι αμοιβαία επωφελή, δηλαδή προς όφελος του συνόλου του κυπριακού λαού. Και κάτι άλλο που ανέφερα και στον τουρκοκύπριο ηγέτη και στην κ. Ολγκίν. Η προώθηση και η υλοποίηση ΜΟΕ θα είναι ακόμα πιο γρήγορες αν γίνονται παράλληλα με ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για επίλυση του Κυπριακού. Οποιος έχει ασχοληθεί με το Κυπριακό, γνωρίζει πολύ καλά αυτή την πραγματικότητα.
Εσείς είχατε ανταποκριθεί θετικά και σε συμβιβαστική πρόταση του κ. Γκουτέρες…
Ναι, όπως προανέφερα, και το έχω δηλώσει και δημόσια, έχω μεταφέρει στα Ηνωμένα Εθνη την ετοιμότητά μας να αποδεχτούμε τη συμβιβαστική πρόταση, όπως αυτή προτάθηκε από τον γενικό γραμματέα για το θέμα του σημείου διέλευσης από την Αθηένου στην Αγλαντζιά, έτσι όπως αυτή προτάθηκε, επί χάρτου, στη διευρυμένη συνάντηση της Νέας Υόρκης.
Από την άλλη, βέβαια, εάν η πρόοδος περιορίζεται σε ΜΟΕ, σε θέματα χαμηλής διαχείρισης, δεν υπάρχει κίνδυνος να μείνουμε σε αυτά και να χαθεί η ουσία; Πώς θα διασφαλίσετε ότι τα ΜΟΕ δεν θα υποκαταστήσουν τη λύση, αλλά θα οδηγήσουν σε αυτήν;
Πέραν των όσων προανέφερα για το τι θα πρέπει να εξυπηρετούν τα ΜΟΕ, να σας θυμίσω ότι στη συνάντηση που είχαμε με τον κ. Ερχιουρμάν τον Δεκέμβριο – και αυτό αποτυπώθηκε και στο πλαίσιο της κοινής ανακοίνωσης – συμφωνήσαμε ότι τα ΜΟΕ δεν μπορούν να αντικαταστήσουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο την επίλυση του Κυπριακού. Συνεπώς, δεν τίθεται ένα τέτοιο θέμα.
Αν διαμορφωθεί ένα κλίμα εξομάλυνσης στα ελληνοτουρκικά, το οποίο να διευκολύνει ευρωπαϊκά ανταλλάγματα προς την Τουρκία, πώς θα διασφαλίσετε ότι αυτά δεν θα δοθούν χωρίς ουσιαστική πρόοδο στο Κυπριακό ή τις κυπρογενείς υποχρεώσεις της Αγκυρας;
Θέλω να ξεκινήσω λέγοντας ότι η βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων δύναται να βοηθήσει και στην προσπάθεια επανέναρξης των συνομιλιών για επίλυση του Κυπριακού. Αυτού λεχθέντος, η πλήρης εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων χωρίς την επίλυση του Κυπριακού δεν μπορεί να υπάρξει, όπως και η ίδια η ελληνική κυβέρνηση έχει δηλώσει κατ’ επανάληψη. Από εκεί και πέρα, οποιαδήποτε εξομάλυνση στα ελληνοτουρκικά δεν αναιρεί με οποιονδήποτε τρόπο τις κυπρογενείς υποχρεώσεις της Τουρκίας έναντι της Ευρωπαϊκής Ενωσης, συμπεριλαμβανομένης και της ανάγκης επανέναρξης συνομιλιών. Σας ανέφερα προηγουμένως τα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Απρίλιο του 2024 που είναι ξεκάθαρα, αν η Τουρκία επιθυμεί πρόοδο στα ευρωτουρκικά.
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν τη δυναμική της Τριμερούς με το Ισραήλ; Υπάρχει, δηλαδή, ο κίνδυνος μια γενικευμένη γεωπολιτική αστάθεια να περιορίσει τη συνεργασία;
Παρακολουθούμε στενά τις εξελίξεις και είμαστε σε συνεχή επαφή με τα γειτονικά κράτη, την ΕΕ και τις ΗΠΑ. Δεν θεωρώ ότι επηρεάζουν τη δυναμική της Τριμερούς Κύπρου – Ελλάδας – Ισραήλ, αν και ενδεχομένως δεν ευνοούν πιο διευρυμένες περιφερειακές συνεργασίες, όπως φαίνεται και από τη στασιμότητα στις Συμφωνίες του Αβραάμ. Η τριμερής μας συνεργασία, για την οποία υπάρχει έντονο ενδιαφέρον και από τις ΗΠΑ, παραμένει ενεργή.
Ενδεικτικά, στην Αθήνα πραγματοποιήθηκε, με αμερικανική πρωτοβουλία, συνάντηση υπουργών Ενέργειας Κύπρου, Ελλάδας, Ισραήλ και ΗΠΑ. Ούτε οι άλλες Τριμερείς έχουν επηρεαστεί: πρόσφατα έγινε σύνοδος Κύπρου – Ελλάδας – Αιγύπτου στο Κάιρο και προγραμματίζονται κι άλλες. Οι εξελίξεις αναδεικνύουν την ανάγκη για ευρύτερη περιφερειακή συνεργασία, ώστε να αντιμετωπίσουμε από κοινού τις προκλήσεις και να ενισχύσουμε την ασφάλεια. Αυτό αποτελεί προτεραιότητά μας και στο Ατυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, 23-24 Απριλίου, στην Κύπρο, όπου οι σχέσεις ΕΕ – περιοχής θα είναι ψηλά στην ατζέντα.
Η συνεργασία Κύπρου – Ελλάδας – Ισραήλ παραμένει κυρίως σε ένα ενεργειακό πλαίσιο ή εξελίσσεται σε ευρύτερη στρατηγική συμμαχία; Υπάρχει ένα ενιαίο στρατηγικό δόγμα;
Η συνεργασία Κύπρου – Ελλάδας – Ισραήλ ξεκίνησε από τα θέματα ενέργειας, αλλά πλέον έχει επεκταθεί σε έναν ευρύτερο τομέα θεμάτων και, ναι, μπορεί να χαρακτηριστεί ως στρατηγική συνεργασία, στρατηγική συμμαχία, η οποία μάλιστα δοκιμάστηκε σε δύσκολες στιγμές και απέδειξε ότι είναι ισχυρή και ανθεκτική και δεν επηρεάζεται αρνητικά από τις εξελίξεις.
Είναι θετικό ότι εργαζόμαστε πάντα στη βάση μιας θετικής προσέγγισης χωρίς αποκλεισμούς. Μάλιστα, ο στόχος μας, όπως σας προανέφερα, κι αυτό ήταν κάτι που συζητήσαμε κατ’ επανάληψη, είναι να εργαστούμε για τη δυνατότητα διεύρυνσης αυτής της συνεργασίας και με άλλες χώρες, όπως οι ΗΠΑ και η Ινδία, σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος.
Στο θέμα της Γάζας η Κύπρος είχε μια συνεισφορά η οποία αναγνωρίστηκε διεθνώς: από τον γ.γ. του ΟΗΕ, τις ΗΠΑ, την ΕΕ και όχι μόνο. Αυτή τη στιγμή, πώς μπορεί η Κύπρος να συμβάλει ουσιαστικά στις εξελίξεις στη Γάζα;
Κοιτάξτε, υπάρχει μια πρωτοβουλία του προέδρου των ΗΠΑ για τη Γάζα, η μοναδική που έχει παρουσιαστεί, η οποία, παρά τις αδυναμίες της, συνοδεύεται από σχέδιο λύσης της κρίσης.
Είναι το μόνο σχέδιο ενώπιόν μας και πρέπει όλοι να εργαστούμε για την υλοποίησή του, ώστε να μην επιστρέψουμε σε γεγονότα που οδήγησαν την περιοχή σ’ αυτή τη δύσκολη κατάσταση. Γι’ αυτό, στη Σύνοδο για τη Γάζα στην Αίγυπτο, καταθέσαμε συγκεκριμένες προτάσεις επί πτυχών του Σχεδίου Τραμπ και στο ίδιο πλαίσιο αποφασίσαμε να συμμετάσχουμε στη διάσκεψη στην Ουάσιγκτον. Η Κυπριακή Δημοκρατία, με τον ανθρωπιστικό διάδρομο και τις παρεμβάσεις της, αποδεικνύει στην πράξη ότι είναι μέρος της λύσης.