Αναθεώρηση ή… «επιθεώρηση»;
Είναι φανερό ότι η συνταγματική αναθεώρηση, που εξαγγέλθηκε πρόσφατα από την κυβέρνηση, έχει πάρει εξ αρχής μια παράξενη πορεία, με κύριο χαρακτηριστικό την θεσμική ελαφρότητα της σχετικής συζήτησης και με πιθανότερη κατάληξη τον εκτροχιασμό της. Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι το τελευταίο διάστημα υπάρχουν όλο και περισσότερα δημοσιεύματα και σκίτσα που παρωδούν την όλη διαδικασία, παρομοιάζοντάς την άλλοτε σαν κακόγουστο show και άλλοτε σαν ελληνική επιθεώρηση…
Χωρίς αμφιβολία ο ρόλος του αρνητικού πρωταγωνιστή ανήκει δικαιωματικά στον πρωθυπουργό, ο οποίος εν μέσω σκανδάλων και αρνητικών δημοσκοπήσεων αποφάσισε να βγάλει στην πολιτική σκηνή την συνταγματική αναθεώρηση, προσπαθώντας πομπωδώς να μας πείσει ότι όχι μόνο αγάπησε ξαφνικά το Σύνταγμα αλλά και αποφάσισε να θέσει την αλλαγή του σε πρώτη προτεραιότητα. Ωστόσο, αντί να καταφέρει να αλλάξει την πολιτική ατζέντα και να στριμώξει τους αντιπάλους του, εμφανιζόμενος σαν δήθεν μεταρρυθμιστική δύναμη, αντιμετώπισε ευλόγως ομοβροντία επιθέσεων. Αυτές εστίασαν ευλόγως στο κακό του παρελθόν –και παρόν– ως προς το Σύνταγμα, όχι μόνο διότι το καταστρατήγησε επανειλημμένα (με συνεργό, δυστυχώς, τα συχνά ποδηγετούμενα Ανώτατα Δικαστήρια της χώρας…) αλλά και διότι δεν έπραξε τα δέοντα για την εφαρμογή δύο διατάξεων της προηγούμενης αναθεώρησης (του 2019), ενώ ξεγέλασε ταυτόχρονα τα άλλα κόμματα, με την μονομερή απόφασή του να εκλέγεται κομματικός πρόεδρος, ακόμη και με σχετική πλειοψηφία… Και βεβαίως μόνο θυμηδία προκαλεί η απορία του γιατί δεν συναινεί ο (παντοιοτρόπως παρακολουθηθείς και μηδέποτε ενημερωθείς) αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης…
Ωστόσο, η αντιμετώπιση μιας τέτοιας αναθεωρητικής πρωτοβουλίας δεν πρέπει να εξαντληθεί σε στείρα άρνηση αλλά ούτε και να εγκλωβισθεί σε μια αντίστοιχη με της κυβέρνησης –και ενορχηστρωμένη από πρόθυμα ΜΜΕ– επικοινωνιακή σκηνή, που υπηρετεί εμφανώς προσωπικές ατζέντες και πολιτικά απωθημένα, άλλοτε με απόπειρες αλαζονικής και ναρκισσιστικής αυτοεπιβεβαίωσης, για παλιότερες αμφιλεγόμενες επιλογές, άλλοτε με επιδιώξεις κηδεμόνευσης ανεπαρκών πολιτικών ηγεσιών και άλλοτε με χειμερινές συνάξεις συνταγματολόγων (στην μάταιη αναζήτηση πρωτοκαθεδρίας…). Τα κόμματα της αντιπολίτευσης, και ιδίως αυτά που έχουν προοδευτική στόχευση και κυβερνητική προοπτική, οφείλουν να συνειδητοποιήσουν, πρώτα και πάνω από όλα, ότι η συνταγματική πολιτική δεν είναι ζήτημα των «ειδικών» αλλά υποσύνολο της ευρύτερης πολιτικής για το κράτος, τους θεσμούς και το πολιτικό σύστημα. Ως εκ τούτου, οφείλουν επιτέλους να επεξεργασθούν από κοινού –ώστε να συγκεντρώσουν τον απαραίτητο αριθμό των 50 υπογραφών– και να προτείνουν ως τάχιστα μία συνολική εναλλακτική λύση απέναντι στην κυβερνητική πρόταση, με επίκεντρο την λελογισμένη και προσεκτική ενίσχυση της πανταχόθεν βαλλόμενης εθνικής και λαϊκής κυριαρχίας, την ριζική αναβάθμιση –αντί της «επιτελικής» υπονόμευσης– του κοινοβουλευτικού συστήματος, την αποφασιστική αποκατάσταση της ισορροπίας και του αλληλοελέγχου των κρατικών λειτουργιών, την κατοχύρωση της πολιτικής πολυφωνίας και την θεσμική θωράκιση των εγγυήσεων του κοινωνικού κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, απέναντι στις παρεκτροπές και τις σύγχρονες μεταλλάξεις της εξουσίας.
Υπό το πρίσμα δε αυτό πρέπει στην συνέχεια:
¢ πρώτον, να αναδειχθούν τα εντόνως προβληματικά σημεία της κυβερνητικής πρότασης, όπως η έμμεση άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων και το δημοσιονομικό φρένο (που όχι μόνο δεν έχουν θέση στο Σύνταγμα αλλά και εγκυμονούν κινδύνους αφ’ ενός τιμωρητικών ή πελατειακών και αφ’ ετέρου νεοφιλελεύθερων παρεκτροπών),
¢ δεύτερον, να προβληθεί μεν η ανάγκη αναθεώρησης κάποιων προτεινόμενων διατάξεων αλλά προς εντελώς διαφορετική κατεύθυνση (πχ αναβάθμιση του ρόλου του Προέδρου και διασφάλιση της συναινετικής εκλογής του, στο άρθρο 32, και κατάργηση του σημερινού αντισυνταγματικού εκτρώματος των ιδιωτικών και κερδοσκοπικών (μη) Πανεπιστημίων, με πλήρη αναπροσανατολισμό της συζήτησης, στο άρθρο 16) και
¢ τρίτον, να επιδιωχθεί η πλήρης αποσαφήνιση των δύο προτάσεων που κινούνται προς την σωστή κατεύθυνση (ευθύνη υπουργών, επιλογή της ηγεσίας των Ανώτατων Δικαστηρίων), με χάραξη αντίστοιχης τακτικής ως προς την ψήφισή τους.
Επ’ αυτών όμως θα επανέλθουμε αναλυτικότερα…
Ο Γιώργος Χ. Σωτηρέλης είναι καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών