Ανατροπή στην ιατρική: Αντισώματα εξουδετερώνουν ιό που συνδέεται με τον καρκίνο

Επιστήμονες στο Fred Hutch Cancer Center ανακοίνωσαν ένα σημαντικό βήμα προς την εξουδετέρωση του ιoύ Epstein-Barr (EBV), ο οποίος εκτιμάται ότι μολύνει περίπου το 95% του παγκόσμιου πληθυσμού. Ο ιός έχει συνδεθεί με διάφορες μορφές καρκίνου, νευροεκφυλιστικές διαταραχές και χρόνιες παθήσεις.

Για να αντιμετωπίσουν τον ιό, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ποντίκια που είχαν τροποποιηθεί γενετικά ώστε να φέρουν ανθρώπινα γονίδια αντισωμάτων. Με αυτόν τον τρόπο, κατάφεραν να δημιουργήσουν πλήρως ανθρώπινα μονοκλωνικά αντισώματα που μπλοκάρουν δύο κρίσιες πρωτεΐνες στην επιφάνεια του ιού. Οι πρωτεΐνες αυτές βοηθούν τον EBV να προσκολλάται και να εισέρχεται στα ανοσοκύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού.

Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο Cell Reports Medicine, ανέδειξαν ένα συγκεκριμένο αντίσωμα το οποίο προστάτευσε ποντίκια με ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα από τη μόλυνση όταν εκτέθηκαν στον ιό.

«Η εύρεση ανθρώπινων αντισωμάτων που εμποδίζουν τον ιό Epstein-Barr να μολύνει τα ανοσοκύτταρά μας ήταν ιδιαίτερα δύσκολη», εξήγησε ο Andrew McGuire, PhD, βιοχημικός και κυτταρικός βιολόγος στο Τμήμα Εμβολίων και Λοιμωδών Νοσημάτων του Fred Hutch. «Χρησιμοποιήσαμε νέες τεχνολογίες για να καλύψουμε αυτό το κενό γνώσης και κάναμε ένα καθοριστικό βήμα προς την κατεύθυνση του αποκλεισμού ενός από τους πιο κοινούς ιούς παγκοσμίως».

Μια νέα επιστημονική προσέγγιση

Βασική πρόκληση της έρευνας ήταν η ταυτοποίηση ανθρώπινων μονοκλωνικών αντισωμάτων που θα μπορούσαν να σταματήσουν τον EBV χωρίς να προκαλέσουν ανοσολογική αντίδραση κατά του ίδιου του φαρμάκου — φαινόμενο που συχνά εμφανίζεται όταν χρησιμοποιούνται αντισώματα προερχόμενα από ζώα.

Η ερευνητική ομάδα επικεντρώθηκε σε δύο πρωτεΐνες του ιού: την gp350, που επιτρέπει στον EBV να προσκολλάται στα ανθρώπινα κύτταρα, και την gp42, η οποία διευκολύνει τη σύντηξη και είσοδό του σε αυτά. Χρησιμοποιώντας ένα ειδικά σχεδιασμένο μοντέλο ποντικιού με ανθρώπινα γονίδια αντισωμάτων, οι επιστήμονες παρήγαγαν δύο μονοκλωνικά αντισώματα για την gp350 και οκτώ για την gp42.

«Δεν εντοπίσαμε μόνο σημαντικά αντισώματα κατά του ιού Epstein-Barr, αλλά επιβεβαιώσαμε και μια καινοτόμο προσέγγιση για την ανακάλυψη προστατευτικών αντισωμάτων έναντι άλλων παθογόνων», σημείωσε η Crystal Chhan, υποψήφια διδάκτωρ Παθοβιολογίας στο εργαστήριο McGuire. «Ως νέα ερευνήτρια, η ανακάλυψη αυτή ήταν συναρπαστική και μου έδειξε πώς η επιστήμη οδηγεί συχνά σε απρόσμενα αποτελέσματα».

Περαιτέρω μελέτες, με τη στήριξη του Antibody Tech Core του Fred Hutch, εντόπισαν αδύναμα σημεία του ιού που θα μπορούσαν να καθοδηγήσουν τον σχεδιασμό μελλοντικών εμβολίων. Σε εργαστηριακές δοκιμές, ένα αντίσωμα που στοχεύει την gp42 απέτρεψε πλήρως τη μόλυνση ποντικιών με ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα, ενώ ένα άλλο αντίσωμα κατά της gp350 προσέφερε μερική προστασία.

Ελπίδα για τους ασθενείς υψηλού κινδύνου

Κάθε χρόνο, περισσότεροι από 128.000 άνθρωποι στις ΗΠΑ υποβάλλονται σε μεταμόσχευση οργάνων ή μυελού των οστών. Οι ασθενείς αυτοί λαμβάνουν φάρμακα που καταστέλλουν το ανοσοποιητικό τους σύστημα, γεγονός που τους καθιστά ευάλωτους. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν θεραπείες που να προλαμβάνουν αξιόπιστα τη μόλυνση ή την επανενεργοποίηση του EBV.

Η ανεξέλεγκτη μόλυνση μετά τη μεταμόσχευση μπορεί να οδηγήσει σε λεμφοϋπερπλαστικές διαταραχές (PTLD), μια επιθετική και ενίοτε θανατηφόρα μορφή λεμφώματος. Οι διαταραχές αυτές εμφανίζονται όταν ο ιός πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα σε ασθενείς με εξασθενημένο ανοσοποιητικό.

«Οι PTLD, οι περισσότερες από τις οποίες σχετίζονται με τον EBV, αποτελούν συχνή αιτία νοσηρότητας και θνησιμότητας μετά από μεταμόσχευση οργάνων», δήλωσε η Rachel Bender Ignacio, MD, MPH, αναπληρώτρια καθηγήτρια και λοιμωξιολόγος στο Fred Hutch και στο University of Washington School of Medicine. «Η πρόληψη της EBV-ιαιμίας μπορεί να μειώσει σημαντικά την εμφάνιση PTLD και να βοηθήσει στη διατήρηση της λειτουργίας του μοσχεύματος, βελτιώνοντας ταυτόχρονα τα συνολικά αποτελέσματα για τους ασθενείς».

Οι λήπτες μοσχευμάτων μπορούν να μολυνθούν από EBV εάν το μόσχευμα περιέχει ανενεργό ιό. Επίσης, όσοι είχαν προηγούμενη μόλυνση ενδέχεται να παρουσιάσουν επανενεργοποίηση όταν η ανοσοκαταστολή αποδυναμώνει την άμυνα του οργανισμού. Τα παιδιά που υποβάλλονται σε μεταμόσχευση διατρέχουν ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο, καθώς συχνά δεν έχουν αναπτύξει φυσική ανοσία.

Το επόμενο βήμα

Οι ερευνητές εργάζονται προς την ανάπτυξη θεραπείας που θα βασίζεται στη χορήγηση αυτών των μονοκλωνικών αντισωμάτων σε ασθενείς υψηλού κινδύνου. Στόχος είναι να αποτραπεί η μόλυνση ή η επανενεργοποίηση του EBV και να μειωθεί η πιθανότητα εμφάνισης PTLD.

Το Fred Hutch έχει ήδη καταθέσει αίτηση για κατοχύρωση πνευματικών δικαιωμάτων σχετικά με τα αντισώματα που εντοπίστηκαν στη μελέτη. Οι McGuire και Chhan συνεργάζονται με ακαδημαϊκούς και βιομηχανικούς εταίρους για την περαιτέρω ανάπτυξη της θεραπείας. Εφόσον η διαδικασία συνεχιστεί επιτυχώς, η θεραπεία θα δοκιμαστεί αρχικά σε υγιείς εθελοντές πριν προχωρήσει σε κλινικές δοκιμές σε λήπτες μοσχευμάτων και άλλους ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς.

«Υπάρχει δυναμική για να προχωρήσουμε τη συγκεκριμένη ανακάλυψη σε μια θεραπεία που θα κάνει τεράστια διαφορά για τους ασθενείς που υποβάλλονται σε μεταμόσχευση», ανέφερε ο McGuire. «Μετά από χρόνια ερευνών για έναν αποτελεσματικό τρόπο προστασίας από τον ιό Epstein-Barr, πρόκειται για ένα σημαντικό βήμα τόσο για την επιστημονική κοινότητα όσο και για τους ανθρώπους που βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο».