Η αντεκδίκηση της «τολμηρής Ευρώπης»
Η φετινή 63η Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια ήταν σαφώς στον αντίποδα της περσινής συνάντησης. Στο Μόναχο πέρυσι είχαμε τη ρήξη στη διατλαντική σχέση. Η εμπρηστική ομιλία του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς εναντίον της Ευρώπης και κυρίως εναντίον της ευρωπαϊκής πολιτιστικής ταυτότητας και πολιτικών αξιών «πάγωσε» τους Ευρωπαίους.
Παρά τις κολακευτικές προσπάθειες του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε και ορισμένων άλλων ευρωπαίων «ψιθυριστών» του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, η ρήξη, αν και όχι ανοιχτά στο πολιτικό/δομικό πεδίο αλλά στο ψυχολογικό επίπεδο εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού, δεν αποφεύχθηκε. Η φετινή Διάσκεψη ήταν η συνάντηση – αντεκδίκηση της Ευρώπης.
Καθώς ανέδειξε την κεντρικότητα της Ευρώπης ως δυνητικά αυτόνομης γεωπολιτικής οντότητας. Η ομιλία του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο σε ήπιο λεκτικό τόνο αντιπροσώπευε μια προσπάθεια αποκατάστασης της διατλαντικής σχέσης με κύρια αναφορά στον κοινό πολιτισμό και τις δυτικές αξίες. Η ομιλία προκάλεσε εμφανώς ένα αίσθημα ανακούφισης στους Ευρωπαίους, αλλά δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι ήταν η επαρκής βάση για να κλείσει το χάσμα που έχει ήδη ανοίξει στη διατλαντική σχέση. Η αναφορά στην «Αμερική ως τέκνο της Ευρώπης», μολονότι ευπρόσδεκτη, δεν ήταν αρκετή για να κλείσει τα πολλαπλά τραύματα που άνοιξαν Τραμπ και Βανς.
Αλλωστε ο αμερικανός ΥΠΕΞ επέμεινε στις πολιτικές επιλογές του προέδρου Τραμπ. Θέλησε «να δέσει» την Ευρώπη στην εθνικιστική ατζέντα Τραμπ στα ζητήματα της μετανάστευσης, στην οργάνωση των εμπορικών σχέσεων, παγκόσμιας τάξης κανόνων και αξιών κ.ά. Ο Μάρκο Ρούμπιο δεν έκανε καμία αναφορά στην Ουκρανία, στη Γροιλανδία ή βεβαίως στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Αντίθετα, καταδίκασε την «παγκόσμια τάξη βασιζόμενη σε κανόνες» ως επικίνδυνη παραίσθηση που πλήττει το εθνικό συμφέρον. Και συμβούλευσε τις ευρωπαϊκές χώρες να οργανώσουν την πολιτική τους ταυτότητα ως εθνικά κράτη και να προτάξουν πάνω απ’ όλα την υπεροχή του εθνικού συμφέροντος, εμπνεόμενες από τη λογική της ατζέντας Τραμπ (MAGA) παρά τη μέθοδο Μονέ (ευρωπαϊκή ολοκλήρωση). Εις μάτην, παρά τις οποιεσδήποτε εσωτερικές τους διχογνωμίες, οι ευρωπαϊκές χώρες στη μεγάλη πλειονότητά τους κατανοούν ότι με την επιστροφή στο εθνικό κράτος ελλοχεύει ο κίνδυνος της επανάληψης του «σκοτεινού παρελθόντος» των εμφύλιων ευρωπαϊκών συγκρούσεων (Μαρκ Μαζάουερ). Και γι’ αυτό θέλουν να το αποφύγουν…
Για τον λόγο αυτό ηγέτες όπως οι Μακρόν, Μερτς, Φον ντερ Λάιεν, Στάρμερ ανέδειξαν στο Μόναχο ουσιαστικά την ανάγκη για βαθύτερη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Ο Μερτς τόνισε ότι ακόμη και η Ρωσία από μόνη της δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις. Ενώ ο Μακρόν επεσήμανε εμφατικά την ανάγκη οικοδόμησης της «γεωπολιτικής Ενωσης» με μια ισχυρή και τολμηρή Ευρώπη σ’ ένα πολυμερές σύστημα κανόνων και θεσμών με επίκεντρο τον ΟΗΕ.
Το συμπέρασμα του φετινού Μονάχου είναι ότι η Ευρώπη ανέβηκε στη σκηνή της Διάσκεψης με μια νέα αυτοπεποίθηση και ρεαλισμό για το μέλλον της και τις επιλογές της, την αποφασιστικότητά της να οικοδομήσει τη γεωπολιτική της ταυτότητα που μαζί με τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας της θα μπορέσει να σταθεί σταθερά και αυτόνομα στο διεθνές σύστημα. Κατά μια έννοια, η Ευρώπη αντεπιτέθηκε επιτυχώς στο Μόναχο 2026 έχοντας ξεπεράσει το σοκ 2025. Ο Μάρκο Ρούμπιο βοήθησε με τη δύναμη των λέξεων, αλλά το χάσμα παραμένει…
Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ. Από τις εκδόσεις Ι. Σιδέρης κυκλοφόρησε το νέο του βιβλίο με τίτλο «Πέρα από τα Στερεότυπα. Νέα Προοδευτική Εξωτερική και Ευρωπαϊκή Πολιτική»