Γρηγόρης Βασίλας: «Δεν υπάρχει λαϊκό τραγούδι δίχως λαό»
Διακεκριμένος σολίστ του μπουζουκιού και δάσκαλος ο Γρηγόρης Βασίλας, από εκείνους που τα τελευταία χρόνια το έφεραν και σε πιο μοντέρνα πολυθεάματα, σε παραστάσεις στο εξωτερικό, αλλά και ταυτόχρονα διατηρώντας τη λαϊκότητά του. Μουσικός και συνθέτης με άποψη και ολοκληρωμένη θέση πάνω στην τέχνη του.
Να ξεκινήσουμε από τις συνεργασίες σας με τον Σταύρο Ξαρχάκο και τη φράση του «τη μουσική θα τη βλέπεις». Τι κρατάτε από την ενεργό συμμετοχή σας σε έργα όπως το «Ρεμπέτικο» και δη σε ένα άλλο κοινό από εκείνο περασμένων δεκαετιών;
Κατ’ αρχάς, θέλω να ευχαριστήσω τον Σταύρο Ξαρχάκο για την τιμή που μου έκανε αλλά και τη χαρά να ζήσω το όνειρό μου ξύπνιος… Η φράση του Μαέστρου είναι ακριβώς η έννοια της μουσικής αλλά και ο ρόλος του μουσικού. Η μουσική είναι η τέχνη που αποτυπώνει το αόρατο! Ενα μέσο έκφρασης που υπερβαίνει κάθε γλωσσικό εμπόδιο, που επικοινωνεί συναισθήματα και ιδέες με άμεσο και καθολικό τρόπο. Μόνο όταν τη «βλέπεις», λοιπόν, μπορείς να την αποδώσεις έτσι όπως πρέπει… όπως ακριβώς ο Μαέστρος! Μέσα από τη συμμετοχή μου στο «Ρεμπέτικο» έζησα την ιστορία μιας πληγωμένης πατρίδας, την ευθύνη της απόδοσης, όχι μόνο μουσικά αλλά και συναισθηματικά, και το μεγαλείο του Σταύρου Ξαρχάκου, του Νίκου Γκάτσου και όλων αυτών των σπουδαίων καλλιτεχνών που απέδωσαν αυτό το έργο 40 χρόνια πριν και το κατέστησαν ανεξίτηλο στο κοινό τότε, αλλά και στο τωρινό κοινό στο οποίο δεν διέκρινα καμία διαφορά από εκείνο των περασμένων δεκαετιών.
Ανήκετε σε μια χορεία δεξιοτεχνών του μπουζουκιού που επιχειρείτε χρόνια τώρα έναν συγκερασμό του λαϊκού οργάνου ή την οργανική του ένταξη σε πολυθεάματα, σε μιούζικαλ, σε θεατρικά.
Φύσει και θέσει ανήκω στην πρώτη κατηγορία ή τουλάχιστον προσπαθώ. Το «τρίχορδο» ως όργανο χρονολογείται από την αρχαιότητα και ήταν η ψυχή και ο εκφραστής των σιωπηρών διαδικασιών της κοινωνίας. Φτάνοντας στη σημερινή του μορφή εξακολουθεί να εκφράζει τις αξίες, τους φόβους, τις ελπίδες και την ταυτότητά μας μέσα στον χρόνο. Δεν βλέπω λοιπόν τον λόγο να αποτελεί μέρος μιας φτηνής πραγματικότητας, η οποία δεν έχει καμία σχέση με τα παραπάνω.
Συνεργάζεστε με τον σπουδαίο ηθοποιό Simon Abkarian, όπως για παράδειγμα στη θεατρική παράσταση «Menelas Rebetiko Rapsodie» σε κείμενα και σκηνοθεσία του Abkarian. Πείτε μας για αυτή τη σύμπραξη και την πρόσληψη του ρεμπέτικου-λαϊκού από ένα ξένο ακροατήριο…
Είναι μια σπουδαία παράσταση με έναν σπουδαίο εμπνευστή και ηθοποιό. Αυτή η παράσταση παίζεται από το 2012 και πήρε υποψηφιότητα για τα βραβεία Mollieres στο Παρίσι το 2013. Εχει παιχτεί σε όλη τη Γαλλία, καθώς και στην Ελβετία και την Ιταλία. Ο απατημένος και προδομένος σύζυγος της Ωραίας Ελένης, Μενέλαος, τα πίνει με την παρέα του στην ταβέρνα… Μέσα από το θαυμάσιο κείμενο του Simon Abkarian, βασισμένο στον γνωστό μύθο, αναδύεται η γνήσια ελληνικότητα. Είναι, θα λέγαμε, μια σύγχρονη ραψωδία, την οποία σκέφτηκα να «ντύσω» μουσικά με ρεμπέτικα τραγούδια αλλά και δικές μου μουσικές. Και αυτό γιατί, ίσως, το ρεμπέτικο είναι η τελευταία αναλαμπή της αρχαίας τραγωδίας. Η συγκίνηση του κοινού έπειτα από κάθε παράσταση είναι αφοπλιστικά συγκινητική. Γι’ αυτό και επαναλαμβάνεται μέσα στα χρόνια, σύντομα και πάλι στο Παρίσι, τον Μάρτιο. Είναι οπωσδήποτε μια παράσταση που έχει ταξιδέψει πολύ και σχεδιάζουμε να έρθει κάποια στιγμή και στην Ελλάδα.
Παράλληλα βέβαια δεν παραιτείστε από την επιλογή σας να δημιουργείτε σχήματα σε ελληνικό έδαφος, όπως παλιότερα με τον Πυρήνα και να μετέχετε ενεργά στη ζωντανή εκτέλεση του λαϊκού σε χώρους της Αθήνας. Πιστεύετε στη σύνδεση με το λαϊκό κοινό και την ανανέωση ενός ρεπερτορίου;
Οχι μόνο τον Πυρήνα, αλλά και παλαιότερα το συγκρότημα μπουζουκιών Δρόμος. Πιστεύω πολύ στη συλλογικότητα και στη συνεργασία. Προτιμώ να δουλεύω με συνεργάτες και όχι απλώς με συναδέλφους. Πιστεύω ακράδαντα στη σύνδεση με το λαϊκό κοινό, σε αυτή την υπέροχη διάδραση που συμβαίνει στους χώρους που συναντιόμαστε. Τέχνη είναι και οι αγώνες του λαού και μάλιστα υπέρτατη. Ο λαός είναι ο εμπνευστής των τεχνών, η ψυχή των λαϊκών τραγουδιών. Δεν υπάρχει λαϊκό τραγούδι δίχως λαό. Ως προς την ανανέωση, ναι, αρκεί να είναι απτή, απλή και ευθύβολη.
Πολλοί σολίστες, καλοί δε, επιλέγουν να εργάζονται με μεγάλους ποπ τραγουδιστές στη «μαζική» νύχτα. Παλιότερα το κάνατε. Είναι ενισχυτικό κάτι τέτοιο της υποστήριξης του μπουζουκιού ή όχι;
Δεν είναι ενισχυτικό, αλλά πλέον ανησυχητικό. Το μπουζούκι είναι το ίδιο το λαϊκό τραγούδι. Σ’ αυτή τη μορφή διασκέδασης δεν υπάρχει λαϊκό τραγούδι. Κι όχι μόνο στις ποπ, αλλά και σε πιο «έντεχνες» μορφές, τις οποίες θεωρώ πιο τοξικές, καθώς φέρουν τον μανδύα της ποιότητας και της δήθεν υψηλής διανόησης.
Θα σας πω δύο ονόματα από τα εκατοντάδες που έχετε ζήσει: Στέλιος Βαμβακάρης και Μπάμπης Γκολές…
Τεράστιοι και πολύ σημαντικοί και οι δύο για την πορεία μου. Ο Γκολές έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διάδοση και διατήρηση του ρεμπέτικου-λαϊκού τραγουδιού στα νεότερα χρόνια. Για μένα ανήκει στο Πάνθεο των μεγάλων της παλιάς εποχής. Ο Βαμβακάρης είναι ο δάσκαλός μου, βιβλίο… Μεγάλος γνώστης και σπουδαίος δημιουργός. Βαθιά γνώση του οργάνου. Τραγική σύμπτωση ότι λίγο πριν «φύγει» δουλέψαμε για τελευταία φορά μαζί. Με αγκάλιασε, με συμβούλεψε, με δίδαξε και θα του είμαι πάντα ευγνώμων.
Τι ακριβώς κάνετε στα μουσικά σεμινάρια του Μεσότοπου Λέσβου, γενέτειράς σας; Και με τι στόχευση;
Τα σεμινάρια στον τόπο καταγωγής μου, τον Μεσότοπο Λέσβου, ήταν μια σκέψη πολλών ετών, την οποία κατάφερα να υλοποιήσω το 2025 για πρώτη φορά με θερμή ανταπόκριση. Φέτος είναι η δεύτερη χρονιά, αρκετά πιο εμπλουτισμένη σε εργαστήρια. Μαζί με αξιόλογους καθηγητές, προσπαθούμε να δημιουργήσουμε έναν θύλακο πολιτισμού, να κοινωνήσουμε την τέχνη μας και μέσα απ’ τη μουσική να φωτίσουμε τις ρωγμές της ζωής των ανθρώπων που έχουν προκληθεί από τη σκοτεινιά της πολιτισμικής και πολιτικής ένδειας. Συνάμα, η επιλογή του τόπου δεν είναι τυχαία, καθώς η Λέσβος έχει βαθιά πολιτιστική ιστορία, αλλά και με σκοπό να αναδειχθεί ένας τόπος όμορφος αλλά αρκετά παραμελημένος, όπως συμβαίνει με όλα τα παραμεθόρια μέρη.