ΝΑΤΟ Γροιλανδία και ρήγμα: Το Μόναχο της αβεβαιότητας
Στο τέλος, ο πρόεδρος της Διάσκεψης του Μονάχου για την Ασφάλεια (MSC) Βόλφγκανγκ Ισινγκερ είχε κάτι αισιόδοξο για τον απολογισμό της φετινής, 62ης. Διαπίστωσε «πνεύμα αποφασιστικότητας» των Ευρωπαίων να αναλάβουν μεγαλύτερες ευθύνες για την άμυνα και την ασφάλεια της Ευρώπης. Μένει τώρα «να μεταφραστούν οι εξαγγελίες προθέσεων σε συγκεκριμένες δράσεις», είπε ο Ισινγκερ κλείνοντας τις τριήμερες εργασίες του σημαντικότερου φόρουμ άμυνας και ασφάλειας που πραγματοποιείται κάθε χρόνο στην πρωτεύουσα της Βαυαρίας.
Ο έμπειρος γερμανός διπλωμάτης έζησε πολλές κρίσιμες συνόδους. «Ιστορική» ήταν η 47η MSC, στην οποία ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν είχε προαναγγείλει τον ρωσικό ιμπεριαλισμό που θα βίωνε αργότερα η Ευρώπη, με έναν πόλεμο κατά της Ουκρανίας που διαρκεί ήδη τέσσερα χρόνια. «Ιστορική» ήταν και η περσινή Διάσκεψη με τη μετωπική και εφ’ όλης της ύλης επίθεση του αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς στην Ευρώπη.
Η φετινή 62η MSC θα μείνει στην Ιστορία ως μία από τις κρισιμότερες που είχε να διευθύνει ο Ισινγκερ: ήταν η Διάσκεψη του Μονάχου που οριστικοποίησε το ρήγμα ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, την Αμερική του Τραμπ και τη σημερινή Ευρώπη.
Βασικό ζητούμενο της Διάσκεψης του Μονάχου ήταν οι διατλαντικές σχέσεις Αμερικής – Ευρώπης σε μια παγκόσμια τάξη «υπό κατάρρευση», όπως περιέγραφε ο φετινός τίτλος της MSC. Και φυσικά του ΝΑΤΟ, όταν το ισχυρότερο μέλος του απειλεί την εδαφική ακεραιότητα όχι εχθρικής χώρας, αλλά άλλου μέλους της Συμμαχίας. Η σκιά των απειλών του Τραμπ κατά της Γροιλανδίας ήταν κυρίαρχη στα πάνελ και στους διαδρόμους του ξενοδοχείου Bayerischer Hof που φιλοξενεί παραδοσιακά τη Διάσκεψη.
Οι περίπου χίλιοι συμμετέχοντες, αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, υπουργοί, εκπρόσωποι διεθνών οργανισμών και κορυφαίοι ειδήμονες σε θέματα άμυνας και ασφάλειας, άκουσαν με ανακούφιση τον αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο να θυμίζει σε ιδιαίτερα συμφιλιωτικούς τόνους τούς δεσμούς της Αμερικής με την Ευρώπη.
«Κουμπώθηκαν» όμως, αμέσως, ακούγοντας και από τον ήπιο Ρούμπιο τον – ίδιο στο περιεχόμενο με του επιθετικού Βανς – ηγεμονισμό της σημερινής Αμερικής, που αφήνει στους συμμάχους της τον ρόλο πειθήνιου υποτακτικού. «Είναι ένα δηλητηριασμένο δώρο», είπε η Πία Φούρχοπ από το Ιδρυμα Επιστήμης και Πολιτικής SWP στην εφημερίδα «Financial Times».
Η ευρωπαϊκή χειραφέτηση
«Ο συμφιλιωτικός τόνος του Ρούμπιο δεν πρέπει να μας παραπλανήσει», λέει στα «ΝΕΑ» ο Ρόντεριχ Κίζεβετερ, από τα κορυφαία στελέχη του κυβερνώντος Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος (CDU). «Οι ΗΠΑ υπό τον Τραμπ δεν είναι πλέον ένας εταίρος που βασίζεται σε αξίες, αλλά ακολουθούν καθαρά ιδιοτελή πολιτική μεγάλης δύναμης. Η Ευρώπη έχει μία ευκαιρία, μόνον εφόσον λειτουργήσει ως γεωπολιτικός και γεωοικονομικός παράγοντας», λέει ο Κίζεβετερ. Για να το επιτύχει, «πρέπει να αναπτύξει άμεσα στρατιωτικές δυνατότητες, οικονομική ανθεκτικότητα και τεχνολογική αποτελεσματικότητα», εκτιμά ο χριστιανοδημοκράτης πολιτικός, υπέρμαχος της υποστήριξης της Ουκρανίας στον πόλεμο με τη Ρωσία.
Ορισμένοι επένδυαν στον μετριοπαθή Ρούμπιο για να μην κοπούν πλήρως οι δεσμοί με την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Αλλοι όμως προειδοποιούν. «Δεν πρέπει να έχει κανείς την ψευδαίσθηση ότι ο Ρούμπιο θα ακολουθήσει πιο συμφιλιωτική πολιτική συνεργασίας των ΗΠΑ με την Ευρώπη», λέει στα «ΝΕΑ» ο Αντον Χοφράιτερ, πράσινος πρόεδρος της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Μπούντεσταγκ. «Η γερμανική κυβέρνηση πρέπει επιτέλους να σταματήσει να κοιτάζει με προσμονή προς την άλλη άκρη του Ατλαντικού και να ακολουθήσει αποφασιστικά την πορεία προς την ευρωπαϊκή χειραφέτηση. Μόνο μια ισχυρή και ανεξάρτητη Ευρώπη μπορεί να υπερασπιστεί τα ευρωπαϊκά συμφέροντα και τις αξίες σε μια παγκόσμια τάξη των αντιμαχόμενων υπερδυνάμεων», εκτιμά ο Χοφράιτερ. Για τον πράσινο πολιτικό, «η Ευρώπη θα μπορούσε ήδη να καταφέρει πολύ περισσότερα απ’ ό,τι τολμά να κάνει σήμερα, αν ενεργούσε με ενότητα και θάρρος».
Προάγγελος έντασης στον Ειρηνικό
Ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας Βαν Γι συμμετείχε για όγδοη φορά φέτος στη Διάσκεψη του Μονάχου. Αλλά ήταν η πρώτη φορά που ξιφούλκησε ανοιχτά κατά της Ιαπωνίας. Με αναφορές στην ήττα του φασισμού στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, επεσήμανε ότι η Γερμανία επεξεργάστηκε το ναζιστικό της παρελθόν. Κάτι που δεν έκανε η Ιαπωνία. Το αντίθετο μάλιστα, τόνισε, διατηρεί στο πάνθεον των ηρώων της τους εγκληματίες εκείνης της εποχής. Κατηγόρησε την ηγεσία της Ιαπωνίας για «εθνικιστικό μιλιταρισμό». Η επίθεση από τον υπουργό Εξωτερικών και μέλος του Πολιτικού Γραφείου του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας είναι προάγγελος νέων εντάσεων στον επισφαλή χώρο του Ειρηνικού, όπου η Κίνα διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο.
Στα παραλειπόμενα της φετινής MSC ήταν και η μεγαλειώδης διαδήλωση 250.000 ατόμων στο Μόναχο κατά του θεοκρατικού καθεστώτος του Ιράν. Συμμετείχε και ο Ρεζά Παχλεβί, γιος του τελευταίου σάχη, ο οποίος διαβεβαίωσε ότι δεν επιδιώκει πολιτικά αξιώματα, τον ενδιαφέρει μόνο να γίνουν ελεύθερες εκλογές στο Ιράν.
Τι είπαν και τι εννοούσαν
Κιρ Στάρμερ: «Δεν υπάρχει ασφάλεια της Μεγάλης Βρετανίας χωρίς την Ευρώπη, ούτε ασφάλεια της Ευρώπης χωρίς τη Μεγάλη Βρετανία»
Οχι, δεν υπάρχει θέμα επιστροφής στην ΕΕ, διευκρίνισε στο Μόναχο ο Στάρμερ προς αποφυγήν παρεξηγήσεων. Αλλά η εποχή του Brexit έχει παρέλθει. Και τη στροφή του παραδοσιακότερου εταίρου της Αμερικής προς την Ευρώπη, που προκαλεί την οργή του Τραμπ, πιστοποιεί το «όραμα ευρωπαϊκής ασφάλειας» που περιέγραψε ο βρετανός πρωθυπουργός στο Μόναχο. Ενίσχυση και επιτάχυνση των επενδύσεων στην άμυνα, ανάπτυξη ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας, συντονισμός αμυντικών δυνατοτήτων.
Η Βρετανία συμμετέχει στο ευρωπαϊκό εξοπλιστικό πρόγραμμα SAFE. Αλλά ο Στάρμερ κάνει ένα βήμα παραπέρα. Συζητεί με τον Μακρόν και τις δυνατότητες ατομικής αποτροπής από κοινού με τη Γαλλία. Το βρετανικό οπλοστάσιο που εστιάζει στα υποβρύχια είναι συμπληρωματικό του γαλλικού. «Μπορούμε να αναπτύξουμε ένα κοινό σύστημα πυρηνικής αποτροπής» είπε ο Στάρμερ στο Μόναχο.
Φρίντριχ Μερτς: «Η Ευρώπη επιστρέφει από τις μεγάλες διακοπές στην παγκόσμια ιστορία»
Η διαπίστωση ανήκει στον γερμανό φιλόσοφο Σλότερνταϊκ, τη δανείστηκε ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς στην εναρκτήρια ομιλία του στη Διάσκεψη του Μονάχου. Στην ουσία ο Μερτς υπονοεί την επιστροφή της Γερμανίας στην ευρωπαϊκή και διεθνή σκηνή σε μια συγκυρία που σφραγίζεται από την επιστροφή της πολιτική ισχύος των μεγάλων δυνάμεων και τον ανταγωνισμό τους για σφαίρες επιρροής. «Την τάση αυτήν επιταχύνουν οι ΗΠΑ» και η απάντηση της εποχής είναι «κυρίαρχη Ευρώπη». Σε αμυντικό επίπεδο εντός του ΝΑΤΟ, σε οικονομικό με ελεύθερες αγορές και εμπορικές συμφωνίες κόντρα στους δασμούς του Τραμπ, διότι «οι δημοκρατίες έχουν εταίρους και συμμάχους, οι πλουτοκρατίες έχουν υποτελείς». Αλλά και πολιτισμικό, διότι «ο πολιτισμικός πόλεμος του MAGA» δεν είναι δικός μας.
Εμανουέλ Μακρόν: «Η Ευρώπη πρέπει να γίνει ισχυρότερη, τώρα είναι η στιγμή»
Ο γάλλος πρόεδρος δεν ήταν ποτέ τόσο κοντά στον οραματικό του στόχο για την «κυρίαρχη Ευρώπη» όσο τώρα, στο τέλος της δεύτερης θητείας του. Κυρίαρχη Ευρώπη στη σημερινή συγκυρία σημαίνει να αναδειχθεί η Ευρώπη σε γεωπολιτική δύναμη. Είναι μια «διαδικασία σε εξέλιξη», την οποία ο Μακρόν θέλει να περιχαρακώσει με έναν «οδικό χάρτη» μέχρι το 2030. Αυτή θα είναι και η παρακαταθήκη του Μακρόν, αφού δεν θα είναι ο ίδιος πρόεδρος. Μαζί με τον Γερμανό Μερτς και τον Βρετανό Στάρμερ διεκδικεί να είναι η Ευρώπη στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης της ειρήνης στην Ουκρανία, θέλει κανάλι άμεσης επικοινωνίας με τη Ρωσία. Για μία ακόμα φορά ο Μακρόν επανέλαβε την πρότασή του για επέκταση της γαλλικής ομπρέλας ατομικής προστασίας προς κάθε ενδιαφερόμενη χώρα. Πρωτίστως στη Γερμανία, η οποία εξαρτάται αποκλειστικά από την αμερικανική ατομική ομπρέλα, που της δίνει το «δικαίωμα συναπόφασης». Μέχρι τώρα η γαλλική πρόταση έπεφτε στο κενό. Ο Μερτς αρχίζει να συζητεί μια ευρωπαϊκή ατομική ομπρέλα.
Μάρκο Ρούμπιο: «Η Αμερική είναι στο δυτικό ημισφαίριο, αλλά θα είναι πάντα παιδί της Ευρώπης»
Πιο συμφιλιωτικός δεν θα μπορούσε να είναι ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών από το βήμα της φετινής Διάσκεψης του Μονάχου για την ασφάλεια. Αλλά το συμφιλιωτικό περιτύλιγμα, διανθισμένο με έντονα συναισθηματικές παραπομπές στους κοινούς ιστορικούς δεσμούς, δεν περιείχε τίποτα από το αξιακό πλαίσιο της αντίληψης των Ευρωπαίων. Το αντίθετο μάλιστα. Η δήλωση «δεν είναι λύση η υπεράσπιση του στάτους κβο», αφού «κρίσεις λύνουν πλέον μόνον οι ΗΠΑ», είναι η ταφόπλακα του ΟΗΕ, τις αδυναμίες του οποίου μπορεί να βλέπουν οι Ευρωπαίοι, αλλά επιμένουν να επενδύουν σε μια πολυπολική διεθνή τάξη. Στην «τάξη του μέλλοντος» που ευαγγελίζεται ο Ρούμπιο η Αμερική «δεν είναι εξαρτημένη από άλλους», αλλά σταθερά προσηλωμένη στην «προστασία των συμφερόντων της». Αλλά έτσι μετατρέπει τους «παλιότερους συμμάχους και φίλους» στην Ευρώπη σε αντιπάλους και εχθρούς. Για αυτό και στρέφεται στους νέους συνοδοιπόρους, όπως ο Βίκτορ Ορμπαν, τον οποίο επισκέφθηκε μετά το Μόναχο.