Η Ινδονησία γίνεται η πρώτη χώρα στην Ασία που απαγορεύει τις τουριστικές βόλτες με ελέφαντες

Μια ιστορική απόφαση με ισχυρό συμβολισμό για τον βιώσιμο τουρισμό και την προστασία της άγριας φύσης έλαβε η Ινδονησία, καθώς γίνεται η πρώτη χώρα στην Ασία που απαγορεύει πλήρως τις βόλτες με ελέφαντες. Το μέτρο τέθηκε σε ισχύ αυτόν τον μήνα, έπειτα από προεδρικό διάταγμα που εκδόθηκε τον Δεκέμβριο, και αφορά όλα τα επίσημα τουριστικά κέντρα και τις αναγνωρισμένες δομές διατήρησης της άγριας πανίδας.

Η απόφαση χαιρετίστηκε ως ορόσημο από οργανώσεις για τα δικαιώματα των ζώων, οι οποίες εδώ και χρόνια καταγγέλλουν τις σοβαρές επιπτώσεις που έχει η συγκεκριμένη πρακτική στη σωματική και ψυχική υγεία των ελεφάντων. Όπως επισημαίνουν, τα ζώα συχνά υφίστανται βίαιες μεθόδους «εκπαίδευσης», παραμένουν δεμένα με αλυσίδες και εξαναγκάζονται να υπακούν με τη χρήση αιχμηρών γάντζων (bull hooks), ζώντας σε καθεστώς μόνιμου στρες και φόβου.

Ο πρόεδρος της PETA Asia, Τζέισον Μπέικερ, έκανε λόγο για «μια απόφαση που έπρεπε να είχε ληφθεί εδώ και χρόνια», καλώντας και άλλα ασιατικά κράτη να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Ινδονησίας.

Παράλληλα, η οργάνωση ζήτησε από διεθνή ταξιδιωτικά γραφεία να σταματήσουν να προωθούν πακέτα που περιλαμβάνουν δραστηριότητες όπως ιππασία, μπάνιο ή φωτογράφιση με ελέφαντες, υπογραμμίζοντας ότι τέτοιες πρακτικές δημιουργούν τεχνητές και αφύσικες συνθήκες για τα ζώα.

Την εφαρμογή της απαγόρευσης παρακολουθεί η Bali Natural Resources Conservation Agency, η οποία προειδοποιεί ότι οι δομές που δεν θα συμμορφωθούν κινδυνεύουν με ανάκληση της άδειας λειτουργίας τους. Το πλαίσιο προβλέπει αυστηρούς ελέγχους και κυρώσεις, ώστε το μέτρο να μην παραμείνει απλώς διακηρυκτικό.

Η απόφαση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν ληφθεί υπόψη ότι η Ινδονησία φιλοξενεί τον ελέφαντα της Σουμάτρας, μια υποκατηγορία της ασιατικής οικογένειας, της οποίας ο πληθυσμός μειώθηκε κατά περίπου 50% μεταξύ 1985 και 2012.

Σήμερα εκτιμάται ότι απομένουν μόλις 2.400 έως 2.800 ελέφαντες, ενώ το World Wildlife Fund τον έχει κατατάξει στην κατηγορία «κρισίμως απειλούμενο».

Πέρα από την άμεση προστασία των ελεφάντων, η απαγόρευση αυτή επαναπροσδιορίζει τη σχέση του τουρισμού με τη φύση. Στέλνει το μήνυμα ότι η τουριστική ανάπτυξη δεν μπορεί να βασίζεται στην εκμετάλλευση άγριων ζώων, αλλά οφείλει να στηρίζεται στον σεβασμό, την παρατήρηση και τη διατήρηση των οικοσυστημάτων.

Αν το παράδειγμα της Ινδονησίας βρει μιμητές, ενδέχεται να σηματοδοτήσει μια ευρύτερη στροφή της Ασίας – και όχι μόνο – προς ένα πιο υπεύθυνο και ηθικό μοντέλο τουρισμού, με μακροπρόθεσμα οφέλη τόσο για τη βιοποικιλότητα όσο και για τις τοπικές κοινωνίες.

Παρότι οι ελέφαντες κατέχουν κεντρική θέση στην ιστορία και την κουλτούρα πολλών ασιατικών κοινωνιών, οι τουριστικές βόλτες στην πλάτη τους δεν αποτελούν παραδοσιακή πρακτική. Ιστορικά, οι ελέφαντες στην Ασία συνδέονταν με τη θρησκεία, τη βασιλική εξουσία και την εργασία: χρησιμοποιούνταν σε αγροτικές και δασικές δραστηριότητες ή σε τελετουργικά, ενώ σε χώρες όπως η Ινδία είχαν και ιερό χαρακτήρα.

Η σχέση ανθρώπου–ελέφαντα ήταν λειτουργική και συμβολική, όχι ψυχαγωγική.

Η πρακτική της μεταφοράς τουριστών εμφανίστηκε κυρίως τον 20ό αιώνα, με την άνοδο του μαζικού τουρισμού, και εξελίχθηκε σε εμπορικό προϊόν. Πολλές φιλοζωικές οργανώσεις επισημαίνουν ότι η «εκπαίδευση» των ελεφάντων συχνά περιλαμβάνει βία και καταναγκασμό, ενώ το βάρος και η συνεχής ανθρώπινη επαφή προκαλούν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία και τη συμπεριφορά τους.

Η απαγόρευση των βόλτων με ελέφαντες, όπως αυτή που εφαρμόζει πλέον η Ινδονησία, δεν καταργεί μια πολιτισμική παράδοση, αλλά διορθώνει μια σύγχρονη στρέβλωσή της, ανοίγοντας τον δρόμο για ένα πιο υπεύθυνο και ηθικό μοντέλο τουρισμού.