Η Ρωσία «ξαναγράφει» τον χάρτη της Βαλτικής: Ο νέος όρος-παγίδα του Κρεμλίνου

Η Ρωσία φαίνεται να ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στη γεωπολιτική της στρατηγική προς τη βόρεια Ευρώπη, όχι μέσω στρατιωτικών κινήσεων, αλλά μέσα από τη γλώσσα και την αφήγηση. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της υπηρεσίας εξωτερικών πληροφοριών της Εσθονίας, το Κρεμλίνο έχει υιοθετήσει τον όρο «βαλτικο-σκανδιναβική μακροπεριφέρεια» για να περιγράψει τον χώρο γύρω από τη Βαλτική Θάλασσα, συμπεριλαμβάνοντας κράτη όπως η Φινλανδία, η Σουηδία και οι χώρες της Βαλτικής. Η επιλογή αυτή θεωρείται ιδιαίτερα στοχευμένη, καθώς έρχεται σε μια περίοδο έντονης αναδιάταξης των ισορροπιών ασφαλείας στην Ευρώπη.

Η χρήση του όρου «μακροπεριφέρεια» επιχειρεί να παρουσιάσει τη Βαλτική όχι ως σύνολο κυρίαρχων κρατών με σαφή όρια, αλλά ως έναν ενιαίο στρατηγικό χώρο με κοινές αλληλεξαρτήσεις. Όπως αναφέρει η εσθονική πλευρά, αυτή η γλωσσική μετατόπιση λειτουργεί ως εργαλείο επιρροής, επιτρέποντας στη Μόσχα να προωθεί την ιδέα ότι διαθέτει φυσικά και ιστορικά συμφέροντα στην περιοχή, ακόμη και μετά τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς βορρά.

Η ένταξη της Φινλανδίας στη Συμμαχία, ύστερα από δεκαετίες ουδετερότητας, έχει εντείνει τη ρωσική ανησυχία, καθιστώντας το πεδίο της επικοινωνίας και της αφήγησης ακόμη πιο κρίσιμο. Η έκθεση σημειώνει ότι η Ρωσία αξιοποιεί τον νέο όρο για να αναπτύξει επαφές με πολιτικούς, ακαδημαϊκούς και κοινωνικούς κύκλους, καλλιεργώντας την εικόνα ενός «κοινού χώρου» όπου η ρωσική παρουσία θεωρείται φυσική.

Για την Εσθονία, αυτή η προσέγγιση εγκυμονεί τον κίνδυνο εξοικείωσης των κοινωνιών της περιοχής με την ιδέα μιας ρωσικής σφαίρας επιρροής, τη στιγμή που ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει εντείνει το κλίμα καχυποψίας και ανασφάλειας.

Ρητορική και στρατιωτικές δυνατότητες

Το εσθονικό πόρισμα διαχωρίζει τη ρητορική από την άμεση στρατιωτική απειλή. Δεν εκτιμάται ότι η Ρωσία σχεδιάζει επί του παρόντος στρατιωτική επίθεση κατά της Εσθονίας ή άλλων κρατών-μελών του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, προειδοποιεί ότι η Μόσχα ενισχύει σταθερά τις στρατιωτικές της δυνατότητες.

Από το 2021, η παραγωγή πυρομαχικών πυροβολικού έχει αυξηθεί δεκαεπτά φορές, ενώ δίνεται έμφαση στην ανάπτυξη μεγάλων μονάδων μη επανδρωμένων συστημάτων σε ξηρά, αέρα και θάλασσα. Η επένδυση αυτή, σύμφωνα με την έκθεση, δείχνει προετοιμασία για μακροχρόνια αντιπαράθεση και όχι για άμεση κλιμάκωση.

Η Ρωσία ως δύναμη επιρροής

Σε ευρύτερο επίπεδο, η έκθεση σκιαγραφεί τη Ρωσία υπό την ηγεσία του Βλαντίμιρ Πούτιν ως δύναμη που επιδιώκει να επανακτήσει τον ρόλο της «μεγάλης δύναμης». Οι διπλωματικές κινήσεις και τα ανοίγματα για ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις δεν αναιρούν, κατά την εσθονική εκτίμηση, τον βασικό στόχο: την αναδιαμόρφωση της περιφερειακής και διεθνούς ισορροπίας προς όφελος της Μόσχας.

Οι στρατιωτικές επενδύσεις συνδυάζονται με εργαλεία υβριδικής ισχύος, όπως η πολιτική πίεση, οι εκστρατείες επιρροής και η αναδιατύπωση γεωγραφικών και πολιτικών εννοιών. Η έννοια της «μακροπεριφέρειας» λειτουργεί ως τέτοιο εργαλείο, αμβλύνοντας τα σύνορα σε επίπεδο λόγου και μεταφέροντας τη συζήτηση από το ποιο κράτος ανήκει πού, στο ποιος έχει λόγο σε έναν ευρύτερο «χώρο».

Εσωτερικές εξελίξεις στη Ρωσία

Στο εσωτερικό της χώρας, η εσθονική υπηρεσία πληροφοριών περιγράφει μια κοινωνία που εισέρχεται σε ακόμη αυστηρότερο καθεστώς ελέγχου. Ενόψει των βουλευτικών εκλογών του 2026, προβλέπεται περαιτέρω περιορισμός της ανεξάρτητης πληροφόρησης και ενίσχυση της πολιτικής επιτήρησης.

Η ρωσική οικονομία, αν και δεν αναμένεται να καταρρεύσει άμεσα, αναπροσανατολίζεται ολοένα και περισσότερο προς τον αμυντικό τομέα, εις βάρος της πολιτικής και καταναλωτικής δραστηριότητας.

Η δύναμη της αφήγησης

Το τελικό συμπέρασμα της εσθονικής έκθεσης είναι σαφές: η Ρωσία δεν προετοιμάζεται για άμεση σύγκρουση με το ΝΑΤΟ, αλλά διαμορφώνει τις συνθήκες για μελλοντικά σενάρια αντιπαράθεσης. Επενδύει τόσο στη στρατιωτική ισχύ όσο και στη δύναμη της αφήγησης.

Στη Βαλτική, η μάχη δεν διεξάγεται μόνο στα σύνορα ή στα στρατόπεδα, αλλά και στις λέξεις που περιγράφουν τον χάρτη. Και αυτή η μάχη, όπως σημειώνει η έκθεση, μόλις έχει αρχίσει.