Ελένη Κοντογεώργου στα «ΝΕΑ»: «Ο συμβολαιογράφος λειτουργεί και ως ψυχολόγος και ως σύμβουλος»
Με τη διήγηση μιας ιστορίας τόσο όμοιας, αλλά και τόσο διαφορετικής ως προς την κατάληξή της, με αυτή του μικρού Παναγιωτάκη Βασιλέλλη, από τη Λέσβο, που πρόσφατα επανήλθε στη μνήμη και την καρδιά μας, μέσα από τη σειρά «Ριφιφί», ξεκίνησε η συζήτηση με την πρόεδρο του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου Ελένη Κοντογεώργου.
Η πρόσφατη νομοθετική αλλαγή για τη μεταφορά της δημοσίευσης των διαθηκών από τα δικαστήρια στους συμβολαιογράφους, δηλαδή τη μεταφορά μιας αρμοδιότητας από το απρόσωπο δικαστικό σύστημα στην προσωπική σχέση πολίτη και συμβολαιογράφου, αποτέλεσε, όπως αποδείχθηκε, το «κλειδί» για να νικηθεί η γραφειοκρατία και να στηθεί μια «γέφυρα» που έσωσε τη ζωή ενός μικρού παιδιού.
Πώς συνέβησαν όλα αυτά, που μας θύμισαν αντεστραμμένη τη σκηνή του «Ριφιφί» ή, για να ακριβολογούμε, αντεστραμμένη την ιστορία του μικρού Παναγιωτάκη;
Μετά την έναρξη της λειτουργίας της ψηφιακής πλατφόρμας δημοσιεύθηκε στο γραφείο της Ελένης Κοντογεώργου μια ιδιόγραφη διαθήκη, με όλους τους τύπους που προβλέπει ο νόμος, με βάση την οποία μια σημαντική περιουσία και μετρητά περνούσαν σε εκκλησιαστικό φορέα, με τον όρο να διατεθούν υπέρ φιλανθρωπικών σκοπών.
Ενα μικρό παιδί και η οικογένειά του ανέμεναν το θαύμα. Και αυτό «κρυβόταν» μέσα στη διαθήκη αυτή, που κηρύχθηκε κύρια και ολοκληρώθηκαν οι διαδικασίες μέσα στο συντομότερο χρονικό διάστημα, ώστε τα χρήματα που απαιτούνταν να εκταμιευτούν και να κατατεθούν στο νοσοκομείο Memorial, όπου και με επιτυχία ολοκληρώθηκε η επεμβατική διαδικασία για το μικρό αυτό παιδάκι.
Σε διαφορετική περίπτωση, αν η διαθήκη ακολουθούσε την… πεπατημένη για τη δημοσίευσή της, πριν από τη νομοθετική αλλαγή, ίσως και να χρειάζονταν μήνες μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία, με αποτέλεσμα ο χρόνος που θα μεσολαβούσε να ήταν καταλυτικός για την τύχη του παιδιού.
Την ιστορία αυτή μοιράστηκε με «ΤΑ ΝΕΑ» η Ελένη Κοντογεώργου θέλοντας να καταδείξει τη σημαντικότητα της ρύθμισης ως προς την επιτάχυνση και την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών που εισάγει.
Η ίδια είναι ίσως από τους ανθρώπους που γνωρίζουν όσο λίγοι, και μάλιστα εκ των έσω, το νέο κληρονομικό δίκαιο, που σε λίγους μήνες αναμένεται να γίνει νόμος του κράτους. Η συμμετοχή της στην Ομάδα Εργασίας που συνέστησε το υπουργείο Δικαιοσύνης για την ολιστική μεταρρύθμιση του συγκεκριμένου κλάδου δικαίου κάθε άλλο παρά τυπική ήταν. Στους μήνες που μεσολάβησαν έλαβαν χώρα δεκάδες συνεδριάσεις με έντονες ζυμώσεις, ανταλλαγή επιστημονικών απόψεων, ομοφωνίες και διαφωνίες, στη βάση ενός διαλόγου που τελικά απέδωσε καρπούς.
Το νομοσχέδιο για το νέο κληρονομικό δίκαιο έχει πλέον παραδοθεί στην πολιτική ηγεσία του υπουργείου Δικαιοσύνης, προκειμένου να πάρει τον δρόμο για τη Βουλή και να γίνει νόμος του κράτους, αλλάζοντας όλα τα δεδομένα σε ένα τόσο ευαίσθητο πεδίο δικαίου έπειτα από σχεδόν 80 χρόνια.
Το «ταξίδι» της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής μπορεί να έπιασε λιμάνι, αλλά ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος, έχοντας στο τιμόνι του την πρώτη γυναίκα στα χρονικά του, συνεχίζει την πορεία του σε ένα ριζικά αναμορφωμένο νομοθετικά τοπίο. Και πώς αλλιώς θα μπορούσε να γίνει, μιας και ο ρόλος των συγκεκριμένων δημόσιων λειτουργών είναι κομβικός σε όλη αυτή τη διαδικασία γύρω από την τακτοποίηση των κληρονομικών θεμάτων, που όλους, λίγο – πολύ, μας ενδιαφέρουν. Αυτό… μαρτυρούν τα αμέτρητα τηλεφωνήματα που δέχεται όλους αυτούς τους μήνες στο γραφείο της η Ελένη Κοντογεώργου από απλούς πολίτες, που ζητούν διευκρινίσεις και συμβουλές, αλλά και η εξαιρετικά μεγάλη συμμετοχή των συναδέλφων της στις διαδικτυακές εκδηλώσεις που έχει οργανώσει – και θα επαναλάβει – ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος, με την πρόεδρό του να απαντά σε περισσότερους από 1.000 κάθε φορά συμβολαιογράφους για όσα φέρνουν το νέο κληρονομικό δίκαιο και η νέα ψηφιακή πλατφόρμα.
Από το γραφείο των συμβολαιογράφων, όμως, περνά – κατά κυριολεξία – όλη η ζωή του ανθρώπου και έχουν ιδιαίτερη σημασία τα συμπεράσματα που μπορεί να βγάλει κάποιος για το «εκκρεμές της κοινωνίας» μιλώντας με μια έμπειρη επαγγελματία.
«Τα σύμφωνα συμβίωσης έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια. Αρχικά τα νέα ζευγάρια ήταν επιφυλακτικά απέναντι στον θεσμό, έχοντας συνηθίσει έναν πιο… πατροπαράδοτο τρόπο να ενώνουν τις ζωές τους. Ολο και πιο συχνά όμως, τα τελευταία χρόνια, κυρίως άτομα νεαρής ηλικίας επιλέγουν το σύμφωνο συμβίωσης, όχι μόνο για λόγους οικονομικούς, αλλά και για λόγους ταχύτητας, καθώς πολύ σύντομα ολοκληρώνεται η διαδικασία, και για λόγους αποφυγής σχολίων που γίνονται συνήθως στις γαμήλιες τελετές από τους καλεσμένους», λέει η Ελένη Κοντογεώργου με βάση την εμπειρία της και τις συζητήσεις που έχει κάνει με τα ζευγάρια που η ίδια έχει ενώσει, με την εξουσία που της δίνει ο νόμος. Από την άλλη, ωστόσο, λέει ότι «η κρίση – οικονομική και υγειονομική – έφερε αύξηση και στα διαζύγια».
Κατά την άποψή της, ο συμβολαιογράφος λειτουργεί και ως ψυχολόγος, φορολογικός σύμβουλος, ακόμα και ως σύμβουλος ακινήτων, καθώς όσα συμβαίνουν μέσα σε ένα συμβολαιογραφικό γραφείο αποτελούν μια μικρογραφία της κοινωνίας μας. «Αν ο συμβολαιογράφος με ευσυνειδησία εκτελεί τα καθήκοντά του, τότε μοιράζεται και τα προβλήματα των ανθρώπων που φτάνουν στο γραφείο του. Και να θέλεις, δεν μπορείς να αντιμετωπίσεις διαφορετικά, για παράδειγμα, τον γονιό που έχει χάσει το παιδί του και έρχεται σε εμάς για να αποδεχθεί την κληρονομιά που πριν εκείνος είχε αφήσει στο παιδί που μόλις έχει χάσει», συμπληρώνει με σπασμένη από συγκίνηση φωνή και μόνο στη διήγηση ενός τέτοιου περιστατικού.
Εκ των πραγμάτων, εξάλλου, όπως λέει, «ο συμβολαιογράφος παίζει ρόλο στη ζωή ενός ανθρώπου σχεδόν από τη γέννησή του, για να μην πω από τη σύλληψή του, μέχρι και τον θάνατό του». Και εξηγείται γιατί υποστηρίζει αυτό: «Ο πολίτης θα έρθει σε εμάς για ένα απλό πληρεξούσιο, αλλά και για μία πράξη αναγνώρισης τέκνου εκτός γάμου, το οποίο μπορεί να είναι ακόμα κυοφορούμενο. Καθ΄ όλη τη διάρκεια της ζωής του θα χρειαστεί τον συμβολαιογράφο για οποιαδήποτε αγορά ή πώληση ακινήτου, για μια δωρεά, για να ρυθμίσει ζητήματα που αφορούν πράξη παρένθετης μητρότητας, για την έκδοση ενός συναινετικού διαζυγίου, αλλά και για την κατάρτιση και την αποδοχή της κληρονομιάς, τη σύνταξη της διαθήκης, μέχρι και για έγγραφο ώστε να ρυθμίσει τον τρόπο ταφής του, σε περίπτωση που επιθυμεί την καύση».
Οι ιδιόγραφες διαθήκες
Ο ρόλος του συμβολαιογράφου είναι κομβικός σε πολλούς σταθμούς στη ζωή ενός ανθρώπου. Ιδιαίτερα όμως – και κάπου εδώ η κουβέντα ξαναγυρνά στο θέμα των ημερών που δεν είναι άλλο από τις αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο – για να ρυθμίσει ζητήματα της περιουσίας του. Η ίδια δεν θα ξεχάσει ποτέ πόσα τηλέφωνα δέχθηκε όταν, ξεκινώντας τις εργασίες της η Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή, είχε ακουστεί το ενδεχόμενο της κατάργησης των ιδιόγραφων διαθηκών που, όπως έχει αποδειχθεί, «εξυπηρετεί και κοινωνικούς σκοπούς που άπτονται του πυρήνα της οικογένειας.
Γι΄ αυτό και τελικά οι ιδιόγραφες – ιδιόχειρες διαθήκες παρέμειναν, με επιπλέον μάλιστα δικλίδες ασφαλείας ώστε να μη γίνεται κατάχρηση». Αναγνωρίζει βέβαια πως «ύστερα από σχεδόν 80 χρόνια η αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου ακολουθεί τις κοινωνικές αλλαγές, γιατί το δίκαιο δεν είναι στατικό, αλλά εξελισσόμενο. Και γι΄ αυτό αν η νομοθεσία δεν ακολουθεί την κοινωνία, τότε ο νόμος κινδυνεύει να πέσει σε αχρησία».
Με αυτή την πυξίδα πορεύτηκε η Επιτροπή υπό τον ομότιμο καθηγητή της Νομικής Σχολής και ακαδημαϊκό Απόστολο Γεωργιάδη, στον οποίο αναφέρεται με συγκίνηση και σεβασμό καθώς, όπως λέει τόσο η ίδια όπως και τα μέλη της Επιτροπής, τον είχαν καθηγητή στο Αστικό Δίκαιο.
Ολο αυτό το ταξίδι η Ελένη Κοντογεώργου το μοιράστηκε από την πλευρά των συμβολαιογράφων με τη συνάδελφό της και μέλος του ΔΣ του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Αθηνών Χριστίνα Μάνδρου, όπως και με τα υπόλοιπα μέλη – καθηγητές Πανεπιστημίου και ανώτατους δικαστές –, τα οποία διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στο τελικό κείμενο του νομοσχεδίου.
Κατά την άποψή της, «η πολιτεία θα πρέπει με κοινωνική ευαισθησία να αντιμετωπίσει όσους έχουν χάσει το ευεργέτημα της απογραφής και να εξετάσει την αναδρομικότητα της ισχύος των διατάξεων για τις χρεοκοπημένες κληρονομιές, δηλαδή για όλους εκείνους τους κληρονόμους που έχουν χάσει το δικαίωμα της επ΄ ωφελεία απογραφής και ευθύνονται με την προσωπική τους περιουσία, ώστε να προστατευθούν με βάση τη νέα διάταξη, που προβλέπει τον διαχωρισμό της περιουσίας του κληρονόμου από αυτή του κληρονομουμένου».
Η επόμενη διάταξη, στην οποία στέκεται η ίδια ως ειδικός, είναι αυτή που αφορά τις κληρονομικές συμβάσεις. «Είναι ένας σημαντικός θεσμός, που εισάγεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και αποσκοπεί κυρίως στη διατήρηση των περιουσιακών στοιχείων, τα οποία με τις ισχύουσες διατάξεις, σε περίπτωση που υπάρχουν κληρονόμοι που δεν ομονοούν, οδηγούνται συχνά σε απαξίωση».
Σε μια εποχή, λοιπόν, που ο ρόλος του συμβολαιογράφου είναι ιδιαίτερα αναβαθμισμένος, έχει και μία συμβουλή, ιδιαίτερα για τους υποψήφιους και νέους συναδέλφους της, αν και η ίδια, όπως εξομολογείται, τελειώνοντας τη Νομική και τις μεταπτυχιακές σπουδές της ήθελε να ακολουθήσει ακαδημαϊκή καριέρα. «Θα τους έλεγα να μην ξεχνούν πως ασκούν ένα λειτούργημα, για το οποίο πρέπει να διαθέτουν ενσυναίσθηση, άρτια νομική κατάρτιση, να παρακολουθούν συνεχώς τις κοινωνικές, οικονομικές και νομικές αλλαγές. Δεν θα πρέπει να φοβούνται την επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης, γιατί το λειτούργημα του συμβολαιογράφου έχει αμιγώς ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα, δεν είναι απλώς δεδομένα, δεν είναι μόνο data…».