Αποτελέσματα και συμπεράσματα

Μας πήρε λίγο χρόνο παραπάνω αλλά τελικώς ο έλληνας πρωθυπουργός και ο τούρκος πρόεδρος κατάφεραν να τα πουν από κοντά – με χαμόγελα και θερμά λόγια. Ακόμη και με τον χρόνο της διερμηνείας, η συζήτηση φαίνεται να κράτησε αρκετά ώστε να τεθούν όλα τα θέματα στο τραπέζι, χωρίς να υπάρξουν εκτροχιασμοί και εκπλήξεις. Αλλωστε ήταν σαφές ότι υπήρξε εξαιρετική προετοιμασία και από τις δύο πλευρές, όπως άλλωστε φαίνεται και από τη χορογραφία των δημοσίων δηλώσεων, που θα μπορούσε κανείς να τις διαβάσει ως ένα ενιαίο κείμενο ερωταπαντήσεων. Τι μάθαμε από αυτή τη σύντομη βόλτα στην Αγκυρα και τι θα μας μείνει για το μέλλον;

Το πρώτο συμπέρασμα είναι ότι οι δύο χώρες καταφανώς και εντόνως υψώνουν ένα ενιαίο μέτωπο αποτροπής σε κάθε παρέμβαση τρίτου. Παρά τις διαφορετικές τους προσεγγίσεις και τις διαφοροποιημένες σχέσεις με τον έξω κόσμο, στη γειτονιά και πέρα από αυτήν, το μήνυμα είναι σαφές: μιλάμε μεταξύ μας, ξέρουμε καλύτερα από κάθε άλλον τα ζητήματα που μας απασχολούν, όλα υπό έλεγχο. Η ελπίδα είναι προφανώς ότι θα αποφύγουμε επιχειρηματικές προτάσεις που θα παραβλέπουν τη δύσκολη ιστορία και γεωγραφία της περιοχής μας και θα βάλουν σε δύσκολη θέση τις κυβερνήσεις μας, όσο καλές κι αν είναι οι προσωπικές σχέσεις των ηγετών μεταξύ τους.

Το δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι στην παρούσα συγκυρία και οι δύο χώρες αισθάνονται ότι έχουν περισσότερα να κερδίσουν χαμογελώντας η μια στην άλλη παρά ανταλλάσσοντας σκληρές ανακοινώσεις. Η γειτόνισσα ενδιαφέρεται να μετάσχει στην αναδυόμενη ευρωπαϊκή αμυντική αγορά και αντιλαμβάνεται ότι πρέπει να δείξει το διαλλακτικό της πρόσωπο για να καθησυχάσει τους εταίρους και να διευκολύνει την αποδοχή της από την ευρωπαϊκή πολιτική τάξη αλλά και το ευρωπαϊκό κοινό. Από την άλλη, η πατρίς αντιλαμβάνεται πλήρως ότι δεν θα μπορεί να εμποδίζει διαρκώς την πρόσβαση στα κοινά χρηματοδοτικά προγράμματα, όπως έκανε με επιτυχία στο πρόγραμμα SAFE. Και βεβαίως χρειαζόμαστε περισσότερο χρόνο με ήρεμα νερά για να μπορέσουμε να σταθούμε στα πόδια μας, να προετοιμάσουμε στο μέτρο του δυνατού και τη δική μας άμυνα, να ενισχύσουμε την αμυντική μας βιομηχανία, που δειλά-δειλά αρχίζει να κινείται.

Ταυτόχρονα είναι απολύτως σαφές ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν έκανε πίσω από τις κόκκινες γραμμές της – μάλιστα θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι πρόκειται για ένα αναγκαίο ξεκαθάρισμα του πεδίου με τρόπο τέτοιο ώστε να καθιστά την επόμενη ημέρα απολύτως διαφανή και προβλέψιμη, συμπεριλαμβανομένης και της ευθείας αναφοράς σε τυπικές και ουσιαστικές απειλές από τη μια πλευρά και στο διεθνές δίκαιο από την άλλη.

Αυτό είναι ίσως το τρίτο συμπέρασμα της συνάντησης, που ταυτόχρονα θέτει και τις κατευθυντήριες γραμμές για την επόμενη μέρα. Οι δύο πλευρές συμφώνησαν ότι διαφωνούν – και δεν πειράζει που διαφωνούν, γιατί μπορούν να ζήσουν και με αυτή τη διαφωνία. Η απευθείας επικοινωνία μεταξύ των δυο πλευρών είναι απολύτως αναγκαία μεταξύ γειτόνων και εξασφαλίζει ότι η διαφωνία δεν θα εξελίσσεται κάθε φορά σε κρίση. Και δεν θα ήταν κακό η επικοινωνία αυτή να είναι τόσο πυκνή και τόσο αυτονόητη ώστε να μην προκαλεί καν πρωτοσέλιδα και πηχυαίους τίτλους. Και μόνο αυτό να μείνει από τη χθεσινή συνάντηση, κακό δεν κάνει.

Η Μαρία Γαβουνέλη είναι καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στη Νομική Σχολή του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΛΙΑΜΕΠ