Επτά ώρες φωτιάς από το διάστημα: Η μεγαλύτερη έκρηξη ακτίνων γάμμα που ανατρέπει την αστροφυσική

Το GRB 250702B, μια έκρηξη ακτίνων γάμμα που καταγράφηκε το 2025, προκάλεσε αίσθηση στην επιστημονική κοινότητα, καθώς διήρκεσε περίπου επτά ώρες – τη μεγαλύτερη διάρκεια που έχει παρατηρηθεί ποτέ για τέτοιο φαινόμενο. Το σήμα υψηλής ενέργειας από το βαθύ Διάστημα αμφισβήτησε όσα γνώριζαν οι αστρονόμοι για τις πιο ισχυρές εκρήξεις του Σύμπαντος, οδηγώντας τους στην αναζήτηση νέων φυσικών εξηγήσεων.

Οι εκρήξεις ακτίνων γάμμα (GRBs) είναι σύντομα αλλά εξαιρετικά ισχυρά ξεσπάσματα ακτινοβολίας, που εντοπίζονται στη Γη ως ακτίνες γάμμα. Ανακαλύφθηκαν τυχαία τη δεκαετία του 1960, όταν αμερικανικοί στρατιωτικοί δορυφόροι, οι οποίοι παρακολουθούσαν πιθανές πυρηνικές δοκιμές, εντόπισαν ανεξήγητες λάμψεις να προέρχονται από το Διάστημα. Χρειάστηκαν δεκαετίες ερευνών για να αρχίσουν οι επιστήμονες να κατανοούν τις ακραίες διεργασίες πίσω από αυτά τα φαινόμενα.

Το GRB 250702B ξεχώρισε σχεδόν αμέσως. Τα όργανα κατέγραψαν τρεις διαδοχικές εκρήξεις ακτίνων γάμμα από το ίδιο σημείο του ουρανού. Συνδυάζοντας δεδομένα από πέντε διαφορετικά διαστημικά τηλεσκόπια υψηλής ενέργειας, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το φαινόμενο διήρκεσε περίπου 25.000 δευτερόλεπτα. Για σύγκριση, οι περισσότερες εκρήξεις ακτίνων γάμμα διαρκούν λίγα λεπτά, ενώ το προηγούμενο ρεκόρ δεν ξεπερνούσε τις τέσσερις ώρες.

Ανεξήγητη διάρκεια και νέα θεωρία

Μέχρι σήμερα, οι αστρονόμοι γνώριζαν δύο βασικούς μηχανισμούς που προκαλούν τέτοιες εκρήξεις: την κατάρρευση ενός τεράστιου άστρου που σχηματίζει μαύρη τρύπα και εκτοξεύει πίδακες ενέργειας, ή τη σύγκρουση δύο άστρων νετρονίων. Ωστόσο, κανένα από αυτά τα σενάρια δεν μπορεί να εξηγήσει τη διάρκεια του GRB 250702B.

Η ασυνήθιστη χρονική έκταση του φαινομένου υποδεικνύει ότι κάτι πιο παρατεταμένο και περίπλοκο βρίσκεται πίσω από την έκρηξη. Οι ερευνητές θεωρούν πλέον πιθανότερη εξήγηση τη λεγόμενη «συγχώνευση ηλίου».

Το σενάριο της «συγχώνευσης ηλίου»

Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, μια μαύρη τρύπα με μάζα συγκρίσιμη με εκείνη ενός άστρου κινείται σε τροχιά γύρω από ένα άστρο ηλίου — έναν αστέρα που έχει χάσει τα εξωτερικά του στρώματα υδρογόνου και διαθέτει έναν πυκνό πυρήνα. Καθώς το άστρο διογκώνεται, η μαύρη τρύπα μπορεί να εισχωρήσει στο περίβλημά του και να αρχίσει να το «καταναλώνει». Η τεράστια ποσότητα στροφορμής που μεταφέρεται στη μαύρη τρύπα μπορεί να τροφοδοτήσει έναν πίδακα ενέργειας μεγάλης διάρκειας, δημιουργώντας μια έκρηξη ακτίνων γάμμα που διαρκεί ώρες αντί για λεπτά.

Νέες προοπτικές στην αστροφυσική

Το γεγονός ότι τόσο μακρές εκρήξεις έχουν παρατηρηθεί σπάνια δεν σημαίνει απαραίτητα πως είναι εξαιρετικά σπάνιες στο Σύμπαν. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι υπάρχοντες ανιχνευτές είναι σχεδιασμένοι να εντοπίζουν σύντομα και έντονα σήματα, ενώ τα πολύ μακρά GRBs είναι πιο αμυδρά και δύσκολα διακρίνονται από το κοσμικό υπόβαθρο. Αυτό περιορίζει την απόσταση από την οποία μπορούν να ανιχνευθούν.

Η ανακάλυψη του GRB 250702B ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στη μελέτη των ακραίων φαινομένων του Σύμπαντος. Μελλοντικές αποστολές και νέα τηλεσκόπια ακτίνων γάμμα αναμένεται να είναι καλύτερα εξοπλισμένα για την ανίχνευση τέτοιων παρατεταμένων σημάτων, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για τις πιο μακρόσυρτες και μυστηριώδεις κοσμικές εκρήξεις που έχουμε παρατηρήσει ποτέ.7 ώρες φωτιάς από το διάστημα: Η μεγαλύτερη έκρηξη ακτίνων γάμμα που ανατρέπει την αστροφυσική