Κοσμική ανατροπή: Ο Δίας… συρρικνώθηκε; Νέα δεδομένα αλλάζουν όσα ξέραμε για τον μεγαλύτερο πλανήτη
Ο μεγαλύτερος πλανήτης του Ηλιακού Συστήματος διατηρεί τον τίτλο του, αλλά φαίνεται πως χάνει ελάχιστα… χιλιόμετρα. Σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη, ο Δίας είναι ελαφρώς μικρότερος και πιο πεπλατυσμένος απ’ ό,τι έδειχναν οι μέχρι σήμερα καθιερωμένες μετρήσεις. Η αναθεώρηση βασίζεται σε πρόσφατα και πολύ πιο ακριβή δεδομένα που συνέλεξε το διαστημικό σκάφος Juno της NASA, το οποίο περιφέρεται γύρω από τον πλανήτη από το 2016.
Για σχεδόν μισό αιώνα, οι εκτιμήσεις για το μέγεθος του Δία στηρίζονταν σε περιορισμένο αριθμό παρατηρήσεων από τις αποστολές Voyager και Pioneer της δεκαετίας του 1970. Εκείνες οι μετρήσεις βασίζονταν στη λεγόμενη μέθοδο της ραδιο-απόκρυψης: ραδιοσήματα που περνούσαν μέσα από την ατμόσφαιρα του πλανήτη παραμορφώνονταν λόγω πίεσης, θερμοκρασίας και πυκνότητας, επιτρέποντας στους επιστήμονες να υπολογίσουν το σχήμα και το μέγεθός του. Ωστόσο, οι παλαιότερες αναλύσεις δεν λάμβαναν επαρκώς υπόψη έναν κρίσιμο παράγοντα: τους εξαιρετικά ισχυρούς ανέμους του Δία, οι οποίοι επηρεάζουν τη δομή της ατμόσφαιράς του.
Το Juno έδωσε την ευκαιρία για μια ριζικά βελτιωμένη προσέγγιση. Κατά τη διάρκεια μιας νέας τροχιάς, το σκάφος περνά «πίσω» από τον Δία σε σχέση με τη Γη, επιτρέποντας στους επιστήμονες να παρατηρούν με ακρίβεια πώς τα ραδιοσήματά του κάμπτονται και εξασθενούν καθώς διασχίζουν τα βαθύτερα στρώματα της ατμόσφαιρας. Με βάση 24 τέτοιες μετρήσεις, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο πλανήτης έχει ύψος περίπου 133.700 χιλιομέτρων από πόλο σε πόλο και πλάτος περίπου 143.000 χιλιομέτρων στον ισημερινό. Οι νέες τιμές είναι μικρότερες κατά περίπου 24 χιλιόμετρα στον πολικό άξονα και 8 χιλιόμετρα στον ισημερινό σε σχέση με τις προηγούμενες εκτιμήσεις.
Αν και η διαφορά μπορεί να φαίνεται αμελητέα σε κοσμική κλίμακα, οι επιπτώσεις της είναι σημαντικές. Το ζήτημα δεν αφορά απλώς το «περίγραμμα» του πλανήτη, αλλά την κατανόηση του εσωτερικού του. Ο Δίας αποτελεί ένα από τα πιο δύσκολα αντικείμενα για άμεση μελέτη, καθώς δεν διαθέτει στερεή επιφάνεια. Ακόμη και μικρές αλλαγές στις διαστάσεις του επηρεάζουν τα θεωρητικά μοντέλα που περιγράφουν τη δομή του πυρήνα, τη συμπεριφορά των αερίων στρωμάτων και τη σχέση ανάμεσα στη βαρύτητα και την ατμοσφαιρική κυκλοφορία.
Οι νέες μετρήσεις φαίνεται ήδη να λύνουν παλαιότερες ασυμφωνίες ανάμεσα στα δεδομένα βαρύτητας και στις παρατηρήσεις της ατμόσφαιρας. Με μια ελαφρώς μικρότερη ακτίνα, τα μοντέλα για το εσωτερικό του Δία «κουμπώνουν» καλύτερα, προσφέροντας μια πιο συνεκτική εικόνα για το πώς λειτουργεί ο γιγάντιος πλανήτης.
Η σημασία των ευρημάτων ξεπερνά τον ίδιο τον Δία. Ως πρότυπο για τη μελέτη των γιγάντων αερίου, τόσο στο Ηλιακό Σύστημα όσο και γύρω από άλλα άστρα, ο Δίας λειτουργεί σαν εργαστήριο κατανόησης ολόκληρης αυτής της κατηγορίας πλανητών. Ακριβέστερα δεδομένα για το μέγεθος και τη δομή του βοηθούν τους επιστήμονες να ερμηνεύσουν καλύτερα τις παρατηρήσεις εξωπλανητών με παρόμοια χαρακτηριστικά.
Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, ο Δίας φυσικά δεν… συρρικνώθηκε. Αυτό που άλλαξε είναι η ακρίβεια με την οποία τον μετράμε. Και αυτή η μικρή αναθεώρηση αρκεί για να μας φέρει ένα βήμα πιο κοντά στην κατανόηση ενός από τα πιο εντυπωσιακά και μυστηριώδη σώματα του ουρανού.