ΕΕ: Έγκριση λίστας «ασφαλών χωρών» και νέων κανόνων ασύλου από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε δύο σημαντικές τροποποιήσεις στους κανονισμούς για το άσυλο, με στόχο την επιτάχυνση της εξέτασης των αιτήσεων και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του συστήματος υποδοχής.

Με ευρεία πλειοψηφία εγκρίθηκε η δημιουργία ενιαίου καταλόγου «ασφαλών χωρών καταγωγής» σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και ο κανονισμός για την εφαρμογή της έννοιας της «ασφαλούς τρίτης χώρας». Οι ρυθμίσεις αυτές θεωρούνται κομβικές για τη διαμόρφωση μιας πιο συνεκτικής ευρωπαϊκής πολιτικής ασύλου.

Στον κατάλογο περιλαμβάνονται το Μπανγκλαντές, η Κολομβία, η Αίγυπτος, το Κόσοβο, η Ινδία, το Μαρόκο και η Τυνησία, γεγονός που θα επιτρέπει την ταχύτερη διεκπεραίωση αιτήσεων από υπηκόους των χωρών αυτών.

Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, οι αιτούντες άσυλο από χώρες που χαρακτηρίζονται «ασφαλείς» θα πρέπει να αποδεικνύουν οι ίδιοι ότι κινδυνεύουν από δίωξη ή σοβαρό κίνδυνο σε περίπτωση επιστροφής. Ως ασφαλείς θεωρούνται επίσης, καταρχήν, οι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες, εκτός εάν υπάρχουν ειδικές περιστάσεις, όπως εκτεταμένη ένοπλη βία ή υψηλό ποσοστό αναγνώρισης ασύλου στην Ένωση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρακολουθεί τις εξελίξεις στις χώρες του καταλόγου και θα μπορεί να εισηγείται προσωρινή αναστολή ή διαγραφή τους. Τα κράτη μέλη διατηρούν παράλληλα τη δυνατότητα να καταρτίζουν εθνικούς καταλόγους ασφαλών χωρών.

Η εφαρμογή της έννοιας της «ασφαλούς τρίτης χώρας»

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην εφαρμογή της έννοιας της «ασφαλούς τρίτης χώρας», που επιτρέπει στα κράτη μέλη να απορρίπτουν αιτήσεις ασύλου ως απαράδεκτες, ακόμη και αν δεν αφορούν τη χώρα καταγωγής του αιτούντος. Η ρύθμιση αυτή μπορεί να εφαρμοστεί όταν υπάρχει ουσιαστικός δεσμός του αιτούντος με τρίτη χώρα, όπως προηγούμενη διαμονή ή οικογενειακοί, γλωσσικοί και πολιτιστικοί δεσμοί.

Η διάταξη μπορεί επίσης να ενεργοποιείται όταν ο αιτών διήλθε μέσω τρίτης χώρας πριν εισέλθει στην ΕΕ και θα μπορούσε να έχει ζητήσει εκεί προστασία. Προβλέπεται ακόμη η δυνατότητα εφαρμογής της στο πλαίσιο διμερών ή πολυμερών συμφωνιών της ΕΕ ή των κρατών μελών με τρίτες χώρες, υπό την προϋπόθεση ότι οι χώρες αυτές δεσμεύονται να εξετάζουν την ουσία κάθε αιτήματος.

Οι κανονισμοί δεν έχουν ακόμη εγκριθεί τυπικά από το Συμβούλιο της ΕΕ, το οποίο αποτελεί το επόμενο θεσμικό βήμα στη διαδικασία.

«Σημείο καμπής» για τη μεταναστευτική πολιτική

Οι εισηγητές των κανονισμών χαρακτήρισαν την έγκριση των νέων ρυθμίσεων «σημείο καμπής» για τη μεταναστευτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο εισηγητής για τον κατάλογο των ασφαλών χωρών καταγωγής, Αλεσάντρο Σιριάνι (ECR – Συντηρητικοί, Ιταλία), ανέφερε ότι η νομοθεσία αυτή τερματίζει μια περίοδο ασάφειας, εισάγοντας κοινούς κανόνες και ταχύτερες διαδικασίες, με στόχο την προστασία του δικαιώματος ασύλου για όσους το δικαιούνται.

Η εισηγήτρια για την εφαρμογή της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας, Λένα Ντουπόν (ΕΛΚ, Γερμανία), υπογράμμισε ότι το νέο πλαίσιο προσφέρει κρίσιμο εργαλείο για ένα λειτουργικό και αξιόπιστο σύστημα ασύλου. Όπως τόνισε, επιτρέπει την ταχύτερη απόρριψη προδήλως αβάσιμων αιτήσεων και συμβάλλει στη μείωση της νομικής αβεβαιότητας για τους αιτούντες.

Ανησυχίες για τα θεμελιώδη δικαιώματα

Έντονες αντιδράσεις προκάλεσε η έγκριση των κανονισμών στην Ομάδα των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D), η οποία κατηγόρησε την πλειοψηφία του Κοινοβουλίου για βεβιασμένες και αμφιλεγόμενες μεταρρυθμίσεις. Σε ανακοίνωσή της, η Ομάδα εξέφρασε λύπη για τη συνεργασία συντηρητικών και ακροδεξιών δυνάμεων, υποστηρίζοντας ότι οι νέοι κανόνες μεταβάλλουν ριζικά το ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου και θέτουν υπό αμφισβήτηση τη δέσμευση της ΕΕ στα θεμελιώδη δικαιώματα.

Η αντιπρόεδρος της Ομάδας, ‘Ανα Καταρίνα Μέντες, προειδοποίησε ότι οι έννοιες της «ασφαλούς χώρας καταγωγής» και της «ασφαλούς τρίτης χώρας» είναι εξαιρετικά αμφιλεγόμενες και ενδέχεται να υπονομεύσουν το δικαίωμα ασύλου. Όπως σημείωσε, οι εισηγητές προχώρησαν σε συνεργασία με συντηρητικές και ακροδεξιές ομάδες, παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις.

Από την πλευρά της, η σκιώδης εισηγήτρια Σεσίλια Στράντα υποστήριξε ότι αρκετές από τις χώρες που χαρακτηρίζονται «ασφαλείς» έχουν αποτελέσει αντικείμενο ψηφισμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για επιδείνωση του κράτους δικαίου. Παράλληλα, εξέφρασε ανησυχία ότι η εφαρμογή της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας θα μπορούσε να καταστήσει την ΕΕ εξαρτημένη από τρίτες χώρες στη διαχείριση της μετανάστευσης, κάτι που, όπως είπε, δεν συνάδει με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ένωσης.