ΗΠΑ και Ρωσία εξετάζουν προσωρινή άτυπη συμφωνία για τα πυρηνικά – Ο ρόλος της Κίνας και πώς επηρεάζει

Σε μια νέα και επικίνδυνη φάση εισέρχεται ο πλανήτης, καθώς για πρώτη φορά εδώ και περισσότερο από μισό αιώνα δεν υπάρχουν πλέον νομικά δεσμευτικοί περιορισμοί στα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας. Η συνθήκη New START, που αποτελούσε το τελευταίο θεμέλιο του πλαισίου ελέγχου των εξοπλισμών μεταξύ των δύο χωρών, έληξε στις 5 Φεβρουαρίου και δεν μπορεί να παραταθεί τεχνικά.

Οι δύο υπερδυνάμεις, οι οποίες κατέχουν περίπου το 85% των πυρηνικών κεφαλών παγκοσμίως, εισέρχονται σε μια περίοδο αβεβαιότητας που αναζωπυρώνει τους φόβους για νέα κούρσα εξοπλισμών. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, προειδοποίησε για τις συνέπειες της απουσίας δεσμευτικών κανόνων στον πυρηνικό τομέα, υπογραμμίζοντας τον αυξημένο κίνδυνο αστάθειας.

Προς άτυπη συμφωνία ΗΠΑ – Ρωσίας

Σύμφωνα με το Axios, Ουάσινγκτον και Μόσχα βρίσκονται κοντά σε μια άτυπη συμφωνία ώστε να συνεχίσουν να τηρούν τα όρια της New START για τουλάχιστον έξι μήνες μετά τη λήξη της. Πρόκειται για πολιτική, μη δεσμευτική συνεννόηση – μια «χειραψία» χωρίς νομικές εγγυήσεις – με στόχο να κερδηθεί χρόνος για τη διαπραγμάτευση νέας συνθήκης.

Ωστόσο, το σχέδιο δεν έχει λάβει ακόμη την τελική έγκριση των προέδρων Ντόναλντ Τραμπ και Βλαντίμιρ Πούτιν, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ανατροπών.

Η γραμμή Τραμπ και το ζήτημα της Κίνας

Ο Ντόναλντ Τραμπ, με ανάρτηση στην πλατφόρμα Truth Social, ξεκαθάρισε ότι η Ουάσινγκτον δεν πρέπει να επιδιώξει απλή παράταση της συνθήκης, την οποία χαρακτήρισε «σοβαρά παραβιασμένη», αλλά μια «βελτιωμένη και εκσυγχρονισμένη» συμφωνία με μεγαλύτερη διάρκεια.

Ο Λευκός Οίκος εκτιμά ότι η υπάρχουσα συνθήκη δεν ανταποκρίνεται πλέον στις στρατηγικές προκλήσεις του 21ου αιώνα, κυρίως επειδή δεν περιλαμβάνει την Κίνα, της οποίας το πυρηνικό οπλοστάσιο, αν και μικρότερο, αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς.

Διαπραγματεύσεις στο Άμπου Ντάμπι και ο ρόλος της Ουκρανίας

Οι πιο πρόσφατες επαφές έγιναν στο Άμπου Ντάμπι, στο περιθώριο συνομιλιών για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Από αμερικανικής πλευράς συμμετείχαν οι προσωπικοί απεσταλμένοι του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, οι οποίοι συζήτησαν με Ρώσους αξιωματούχους χωρίς την παρουσία ειδικών του Στέιτ Ντιπάρτμεντ στον έλεγχο εξοπλισμών.

Αμερικανός αξιωματούχος επιβεβαίωσε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να «ενεργήσουν με καλή πίστη» και να ξεκινήσουν διάλογο για πιθανή επικαιροποίηση της συνθήκης. Παράλληλα, η Μόσχα εξακολουθεί να αφήνει να αιωρείται η απειλή χρήσης πυρηνικών όπλων στο πλαίσιο του πολέμου στην Ουκρανία.

Επανεκκίνηση στρατιωτικού διαλόγου

Η διοίκηση μάχης United States European Command (Eucom) με έδρα τη Στουτγάρδη ανακοίνωσε την επανέναρξη του στρατιωτικού διαλόγου ΗΠΑ – Ρωσίας, ο οποίος είχε παγώσει από το 2021, πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Σύμφωνα με τη Eucom, η διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας είναι κρίσιμη για τη διεθνή σταθερότητα, καθώς ενισχύει τη διαφάνεια, μειώνει τον κίνδυνο ατυχημάτων και συμβάλλει στην αποκλιμάκωση των εντάσεων. Η απόφαση συνδέεται με τα «παραγωγικά και εποικοδομητικά βήματα» που καταγράφηκαν στις συνομιλίες του Άμπου Ντάμπι.

Ρωσικές αντιδράσεις και φόβοι για νέα κούρσα εξοπλισμών

Το Κρεμλίνο εξέφρασε τη λύπη του για τη λήξη της συνθήκης, ενώ το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε την Ουάσινγκτον ότι αγνόησε τις προτάσεις της Μόσχας, μετά και την πρόταση του Πούτιν για μονοετή παράταση.

Ο πρώην πρόεδρος της Ρωσίας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, προειδοποίησε με τον δικό του αιχμηρό τρόπο για έναν «χειμώνα που έρχεται», ενώ οι ρωσικές αρχές δηλώνουν ανοιχτές στον διάλογο, εφόσον οι ΗΠΑ ανταποκριθούν «με εποικοδομητικό τρόπο».

Το «αγκάθι» της Κίνας

Κεντρικό εμπόδιο για νέα συμφωνία παραμένει η Κίνα. Όπως δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, ο έλεγχος των εξοπλισμών στον 21ο αιώνα δεν μπορεί να αγνοεί το Πεκίνο.

Το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών, ωστόσο, απέρριψε τη συμμετοχή σε διαπραγματεύσεις, υπογραμμίζοντας ότι οι πυρηνικές δυνατότητες της χώρας είναι σε «εντελώς διαφορετική κλίμακα» από εκείνες των ΗΠΑ και της Ρωσίας.

Αναλυτές εκτιμούν ότι ένας τριμερής μηχανισμός ελέγχου παραμένει προς το παρόν ανέφικτος, αν και μακροπρόθεσμα θα μπορούσαν να αναπτυχθούν διμερείς δίαυλοι επικοινωνίας ανάμεσα σε Ουάσινγκτον και Πεκίνο.